Toen Maria zichzelf na haar borstamputatie voor het eerst in de spiegel zag, stond ze stil.
Eén hand rust op het aanrecht in de badkamer. De andere zweefde vlakbij de vlakke plek waar haar borsten waren. Scar was ruw en boos. Het verlies is klein maar zeer groot. Zijn lichaam voelde vreemd aan.
In tijden als deze wordt de samenleving vaak aangespoord om hard te zijn – wat het gevoel kan krijgen dat je wordt verteld geen zwakte te tonen, hoe dan ook door te gaan. Of ze stellen zich veerkracht voor als het terugveren: ongeschonden terugkeren naar wie je voorheen was.
Maar toen ze in de badkamer stond, wist Maria dat er geen weg meer terug was. En hardheid zal niets veranderen aan wat er is gebeurd. De echte vraag is hoe hij verder kan komen en deze ervaring in zijn nieuwe realiteit kan brengen.
Het verhaal van Maria, dat ik persoonlijk ken, is niet uniek. Verlies, trauma en ziekte leiden vaak tot hartverscheurende vragen over identiteit en pijnlijke onzekerheid over wat er daarna zal gebeuren.
Ik heb meer dan twee decennia doorgebracht veerkracht lerenvooral onder individuen en gezinnen die met deze levensveranderende gebeurtenissen worden geconfronteerd. Ik ben er ook één vier keer kankeroverlevende en auteur van het nieuwe boek, “Voorwaarts vallen: de nieuwe wetenschap van veerkracht en persoonlijke transformatie.” Als er één mythe bestaat dat ik hoop dat mensen met pensioen gaan, dan is het wel het idee dat veerkracht ‘hardheid’ of ‘terugveren’ betekent.
Veerkracht heroverwegen op basis van onderzoek
Momenten zoals die van Maria onthullen iets belangrijks: de manier waarop mensen over veerkracht praten, komt vaak niet overeen met de manier waarop mensen daadwerkelijk tegenslag ervaren.
In de populaire cultuur wordt veerkracht vaak gelijkgesteld met lef, hardheid of meedogenloze positiviteit. Mensen vieren krijger, krijger, overlevende en overwinnaar.
Maar in onderzoek, de klinische praktijk en de praktijkervaring is veerkracht veel genuanceerder, rauwer en menselijker.
Het is geen persoonlijkheidskenmerk dat sommige mensen hebben en anderen niet. Tientallen jaren van onderzoek tonen aan dat veerkracht een dynamisch proces. Het wordt gevormd door de kleine dagelijkse beslissingen en aanpassingen die individuen maken als ze zich aanpassen aan grote tegenslagen, terwijl ze in de loop van de tijd hun psychologische en fysieke basis behouden of geleidelijk herwinnen.
En het allerbelangrijkste: veerkracht betekent niet de afwezigheid van stress.
Onderzoek onder mensen met ernstige levensstoornissen toont dat aan nood en veerkracht bestaan vaak naast elkaar. In mijn onderzoek met overlevenden van kanker bij adolescenten en jongvolwassenen meldden deelnemers bijvoorbeeld dat ze zich teleurgesteld voelden over hun financiën, lichaamsbeeld en verstoorde levensplannen, terwijl ze positieve veranderingen benadrukten, zoals sterkere relaties en een beter gevoel van een doel in het leven.
Met andere woorden: veerkracht gaat niet over het elimineren van pijn en lijden. Het gaat erom te leren hoe je moeilijke ervaringen kunt integreren in het verdere leven.
Hoe veerkracht echt werkt
Maria vertelde me ooit dat ze spiegels, intimiteit en zelfs gesprekken die andere mensen ongemakkelijk maakten, begon te vermijden.
‘Nou, je bent sterk’, zeiden mensen tegen hem. ‘Blijf positief. Ook dit gaat voorbij.’
Maar macht, zegt hij, voelt als een prestatie.
Wat uiteindelijk voor Maria veranderde, was niet een toename van de taaiheid. Het is toestemming om te rouwen.
Ze begon openlijk te praten over het verlies van haar borsten; niet alleen als een medische procedure, maar als een symbolisch verlies dat verband houdt met identiteit, seksualiteit en vrouwelijkheid. Hij sloot zich aan bij een steungroep. Hij stond zichzelf toe woede te voelen naast dankbaarheid voor zijn overleving.
Dit soort emotionele processen blijken de kern van veerkracht te zijn.
Mijn collega’s en ik hebben actieve mensen gevonden procesverliezen, in plaats van ze te onderdrukkenwijst op een betere aanpassing op de lange termijn. Het onderdrukken van negatieve gevoelens kan op korte termijn verlichting bieden, maar na verloop van tijd zal dit meer stress op uw lichaam veroorzaken en het moeilijker maken om zich aan te passen.
Met andere woorden: veerkracht gaat niet over het bedekken van wonden en doen alsof ze geen pijn meer doen. Het gaat erom dat je leert hoe je de pijn kunt dragen, zonder dat het je hele verhaal in beslag neemt.
De neurowetenschappen ondersteunen dit integratiemodel. Wanneer mensen bezig zijn met betekenisgeving – reflecteren op hun ervaringen en deze combineren tot een samenhangend levensverhaal – hersennetwerken die verband houden met emotionele regulatie en cognitieve flexibiliteit worden actiever. De hersenen reorganiseren zich letterlijk terwijl je je aanpast aan een nieuwe realiteit.
Maria beschrijft de verandering eenvoudig.
“Ik vind het niet leuk wat er is gebeurd”, vertelde hij me. “Maar ik ben niet langer in oorlog met mijn lichaam.”
Dat is veerkracht.
Praktijken die helpen veerkracht op te bouwen
Als veerkracht om integratie gaat, en niet om veerkracht en heropleving, hoe kun je die dan cultiveren? Onderzoek in de psychologie, neurowetenschappen en chronische ziekten suggereert verschillende op bewijs gebaseerde strategieën:
- Houd rekening met emotionele complexiteit: Stoere mensen hebben niet altijd een positieve instelling. Ze maken ruimte voor alle emoties, zoals dankbaarheid en verdriet, hoop en angst. Besteed aandacht aan je gevoelens door middel van strategieën zoals reflecterend schrijven of psychotherapie is in verband gebracht met verbeterde psychologische aanpassing.
- Bouw een samenhangend verhaal: Mensen zijn verhalenvertellers. Trauma kan echter iemands zelfgevoel vernietigen een verhaal opbouwen dat verlies erkent en tegelijkertijd continuïteit en groei identificeert, ondersteunt aanpassing. Het doel is niet om het lijden interessant te maken, maar om het in het grotere verhaal van het leven te plaatsen. Iemand zou bijvoorbeeld kunnen zeggen: “Kanker heeft mijn plannen doen ontsporen en mijn lichaam veranderd, maar het heeft ook duidelijk gemaakt wat voor mij belangrijk was en hoe ik verder wilde.”
- Leun in verbinding: Isolatie vergroot het lijden. Sociale steun is een van de sterkste voorspellers van hoe goed iemand in staat is om met ziekte of trauma om te gaan en vooruit te komen. Voor Maria normaliseert het contact met andere vrouwen die een borstamputatie hebben gehad haar ervaring en vermindert schaamte.
- Oefen opzettelijke pauzes: Geef jezelf opzettelijk de tijd om te ademen. Aandacht en contemplatieve eenzaamheid kan uw vermogen versterken om emoties te reguleren en te herstellen van stress. Door te pauzeren kan de ervaring worden verwerkt en niet worden vermeden.
- Breid identiteit uit: Ziekte, verlies en trauma veranderen de manier waarop je over jezelf denkt. In plaats van vast te houden aan de persoon die je was, betekent veerkracht vaak het ontwikkelen van de persoon die je nu bent. Onderzoek over posttraumatische groei laat zien dat mensen vaak diepere verbanden, duidelijkere prioriteiten en vernieuwde doelen melden – niet omdat trauma goed is, maar omdat het herevaluatie afdwingt. Maria omschrijft zichzelf niet langer als alleen maar borstkankerpatiënt. Ze is een overlever, ja, maar ook een belangenbehartiger, een mentor, een vrouw wier gevoel voor vrouwelijkheid door haarzelf wordt bepaald en niet door haar anatomie.
Ga vooruit
Wij leven in tijden wijdverbreide vermoeidheid en toenemende geestelijke gezondheidsproblemenWaar culturele druk om sterk over te komen laat mensen vaak in het geheim worstelen. De nadruk op standvastigheid en constant optimisme kan averechts werken, waardoor mensen zich onbekwaam voelen als ze pijn hebben.
Veerkracht gaat niet over terugkeren naar wie je was vóór de ziekte, het verlies of het trauma. Het gaat erom iemand nieuw te worden: iemand die littekens met zich meedraagt, zich verlies herinnert en er toch voor kiest om deel te nemen aan het leven.
Maria was nog steeds stil toen ze haar spiegelbeeld zag. Maar hij keek niet langer weg.
‘Dit is mijn lichaam’, vertelde ze me onlangs. “Dit is mijn verhaal.”
Veerkracht ontstaat niet door het afwijzen van kwetsbaarheid, maar door het accepteren ervan. Niet om terug te stuiteren, maar om wat er is gebeurd te integreren in wie je nu bent.
En daar ligt, denk ik, de echte macht.
Keith M. Bellizzi is hoogleraar menselijke ontwikkeling en familiewetenschappen Universiteit van Connecticut.
Dit artikel is opnieuw gepubliceerd van Gesprek onder een Creative Commons-licentie. Lezen origineel artikel.
