Een maand en helft binnen oorlog tussen Iran en de VS en Israël heeft Michelle Wiese Bockmann één constante gezien: de verdwijning van schepen.
Dit is gebruikelijk in de Straat van Hormuz, zegt Bockmann, een senior maritieme inlichtingenanalist bij Windward AI die de levering al 30 jaar over de hele wereld. Bijna tien jaar lang hebben ‘schaduwvloten’ die zich bezighouden met frauduleuze praktijken – bijvoorbeeld het overtreden van internationale sancties door ruwe olie uit Iran te transporteren – periodiek hun transponders uitgeschakeld. Deze apparaten zenden doorgaans de naam, locatie, route en IMO-nummer (International Maritime Organization) van het schip uit. Met deze unieke zevencijferige IMO-identificatie kunnen trackers zoals Bockmann de schepen gedurende hun hele drijvende leven volgen.
Het verstoren en ‘vervalsen’ van deze transpondersignalen, hetzij door de satellietsignalen te verstoren, hetzij door valse signalen te creëren om schepen zichtbaar te maken waar ze niet mogen zijn, is niets nieuws. Maar de schaal is dat wel. Vorige maand ondervond meer dan de helft van de schepen in de zeestraat signaalinterferentie, zei Bockmann. Momenteel bevinden zich meer dan 800 schepen in de Perzische Golf, volgens AI-gegevens tegen de wind.
Nu hebben hij en andere analisten een nieuwe manier gevonden om hen te volgen.
“Ik kijk eigenlijk naar grote groepen van 500 of 600 tankers. Sommige daarvan heb ik al jaren in de gaten gehouden”, aldus Bockman. “Ik zie ze als eigenzinnige kinderen. Als je een schip vindt en weet welk schip het is, denk je: ‘Ah, ik zie je.'”
Het kat-en-muis-dataspel kent hoge inzetten. Het bedrijf van Bockmann, Windward AI, werkt samen met maritieme verzekeringsmaatschappijen, oliehandelaren en andere financiële instellingen die belangen hebben in of aan boord van een van de honderden schepen die doorgaans (in tijden van relatieve vrede) elke maand door de Straat van Hormuz varen. Ongeveer 20 procent van de wereldwijd verbruikte aardolie stroomt door smalle waterwegen. De verstoringen daar veroorzaakten ‘bloedbad en chaos’, zei Bockmann.
Er zouden ook meer directe en ernstigere gevolgen optreden dan een mondiale recessie op de lange termijn. Tankers die hun locatie niet nauwkeurig bekendmaken, kunnen in aanvaring komen met andere schepen of aan de grond lopen, waardoor de kans op een catastrofale olieramp groter wordt.
De tracker heeft dus hard gewerkt. Toen Israël en de VS eind februari Iran aanvielen, moest Bockmann het bezoek van zijn familie aan Australië onderbreken. Terugkerend naar Londen heeft hij sindsdien de hele dag gewerkt.
Ogen in de lucht
Bij het volgen van verloren schepen worden verschillende technologieën gebruikt, waarvan sommige nieuwer zijn dan andere. Samir Madani, mede-oprichter TankerTrackers.comvertrouwt al jaren op satellietbeelden van commerciële en publieke bronnen om betalende klanten een beter beeld te geven van wanneer en waar olie en andere goederen de zeestraat in en uit gaan. Maar in april, een Amerikaans satellietbedrijf kondigde aan dat het beelden met hoge resolutie in de regio zou beperken.
“We hebben alle oude bronnen opgeruimd en geperfectioneerd”, vertelde Madani in een bericht aan WIRED. “We kopen (informatie) ook van andere westerse bronnen.” De gegevens van het bedrijf zijn waardevol voor andere bedrijven, zei hij, omdat tweederde van het tankerverkeer dat door de Straat van Hormuz vaart, wordt vervoerd door schepen die een geschiedenis hebben van het overtreden van sancties.
Bockmann zei dat zijn bedrijf op verschillende andere bronnen vertrouwt om een goed beeld te krijgen van wat er in de zeestraat gebeurt. Elektro-optische beeldvorming maakt gebruik van elektronische sensoren om zichtbare en nabij-infrarode lichtgegevens te detecteren. Radar met synthetische apertuur maakt gebruik van microgolven om beelden te produceren, zelfs in wolken, regen of duisternis. Radiofrequentiesignalen worden gebruikt om gegevens draadloos door te geven (gebruikt in Wi-Fi, Bluetooth en GPS). Combineer dat alles met een database die scheepsregistratie-informatie en zelfs ‘menselijke aanwezigheidssignalen’ van mobiele apparaten aan boord van schepen bevat, en bedrijven kunnen een beter beeld krijgen van wat er aan de hand is. Over het algemeen waren satellietbeelden vroeger erg duur om te verkrijgen, maar de prijzen dalen, zei hij.
