John Kani keert terug naar ‘Master Harold’… en de jongens’ in Geffen

John Kani was op weg om zich in 1965 aan te sluiten bij de paramilitaire vleugel Umkhonto We Sizwe toen hij een omweg maakte naar een repetitie van de dramagroep Serpent Players in Port Elizabeth, Zuid-Afrika.

Daar stelde Kani’s vriend, Fats Bookholane, hem voor aan een lid van het bedrijf waarvan hij dacht dat het de bewaarder was.

‘John, dit is Athol,’ zei Bookholane, wijzend naar de legendarische Zuid-Afrikaanse toneelschrijver Athol Fugard. Vóór die dag had Kani nog nooit een blanke ontmoet op basis van de voornaam.

Fugards vriendschap, samen met mede-Slangenspeler Winston Ntshona, werd een van de meest vormende in Kani’s leven. Gedurende de jaren zestig en zeventig creëerden de drie anti-apartheidsprotesttheater dat de mondiale aandacht vestigde op de onderdrukking in Zuid-Afrika, met groot persoonlijk risico. Kani werd nauwlettend in de gaten gehouden, gearresteerd, brutaal geslagen en verloor zelfs zijn linkeroog vanwege zijn beschuldigingen aan het adres van de Zuid-Afrikaanse regering.

Nu, een jaar na de dood van FugardKani – een van Zuid-Afrika’s meest geliefde acteurs – keert terug naar het meest persoonlijke werk van de veelgeprezen toneelschrijver, ‘Master Harold’… and the Boys’, dat donderdag in première gaat in het Geffen Playhouse. Het drama, dat draait om de verzuurde relatie tussen een blanke Zuid-Afrikaanse tiener en twee zwarte werknemers die voor zijn gezin werken, werd geregisseerd door Emily Mann en Geffen artistiek directeur Tarell Alvin McCraney, met Kani naast Ben Beatty en Nyasha Hatendi in de hoofdrol.

Tijdens een recent post-repetitie-interview zei Kani dat hij zijn rol als senior medewerker Sam in de Geffen-productie ziet als een eerbetoon aan Fugard, zonder wie de acteur misschien nooit theater zou hebben nagestreefd. Toen Kani Fugard voor het eerst ontmoette, waren verschillende prominente tegenstanders van de apartheid, waaronder Nelson Mandela, net veroordeeld en gevangengezet op Robbeneiland, en de hoop op bevrijding begon te vervagen.

“Ik was woedend. Ik had een brandend verlangen naar vrijheid, en ik wist dat de vrijheid aan de overkant van de straat was, wat blank betekende, wat betekende dat ik al die mensen moest vermoorden om mijn vrijheid te krijgen,” zei Kani.

Fugard zei tegen hem: ‘Ik kan je helpen een verhaal te vertellen. Ik weet niet hoe ik een bom moet maken.’

“Zonder hem die dag te hebben ontmoet, zou ik nooit in de kunstwereld betrokken zijn geweest”, zei Kani.

“Ik ben echt gezegend dat ik op 82-jarige leeftijd de kans krijg om dit verhaal opnieuw aan het publiek te vertellen, als eerbetoon aan deze buitengewone man”, aldus John Kani.

(Gina Ferazzi/Los Angeles Times)

Kani’s beroemdste optreden in “Master Harold” was als de jonge werknemer Willie in de verfilming uit 1984 met Matthew Broderick en Zakes Mokae in de hoofdrol. Kani speelde echter Sam in de Zuid-Afrikaanse première van het stuk in 1983, wat een extra betekenislaag toevoegde aan Geffens vergelding van de rol.

In zijn eerste optreden als Sam moest Kani grijze make-up op zijn baard en slapen aanbrengen om geloofwaardig te zijn als werknemer van middelbare leeftijd. Ruim veertig jaar later, op 82-jarige leeftijd, ervoer hij het tegenovergestelde probleem.

‘Kijk mij eens,’ grapte hij, terwijl hij zijn hoed afzette en een fijne parelveer onthulde.

Desondanks hield Mann vol dat Kani perfect was voor de rol en zei tegen hem: “Je bent nu op de juiste leeftijd om te begrijpen waar dit stuk over gaat.”

“Dus nu ben ik terug, dezelfde maar een beetje ouder en ik weet meer, en het was een ongelooflijke reis”, zei Kani.

Het regisseren van de show was ook een episch avontuur voor Mann, te beginnen met een reeks reizen die hij eind jaren 80 naar Soweto maakte om met Winnie Mandela te spreken.

Mann werd destijds gerecruteerd om een ​​miniserie te schrijven over de activist en echtgenote van Nelson Mandela. Hij wist dat hij meer details nodig had dan hij uit krantenknipsels kon halen, dus ging hij naar Soweto. Winnie staat onder huisarrest en Fugard helpt Mann haar te vinden.

‘Toen ik daar was, werd het huis twee keer beschoten en bijna gebombardeerd. Ik bedoel, het waren moeilijke tijden’, zei Mann. “Waarom dacht ik dat ik zo onsterfelijk was? Ik weet het niet, en geloof me, mijn familie was niet gelukkig. Maar dit was een ongelooflijke kans om die wereld te begrijpen, en ik was niet van plan dat verhaal aan mij voorbij te laten gaan.”

“Het was triest, maar ook leuk om contact te maken met John en zijn reis (“Master Harold”) en zijn nieuwe versie van vandaag te zien”, aldus Nyasha Hatendi.

(Jeff Lorch)

Fugard vertelde Mann ooit dat hij in één maand meer reizen naar Soweto maakte dan in zijn hele leven. ‘Hij heeft zijn leven immers veel langer op het spel gezet’, zei hij.

In de ogen van Mann is de rampzalige poging van de Zuid-Afrikaanse regering om absolute politieke macht te verwerven een waarschuwend verhaal dat vandaag de dag bijzondere weerklank vindt.

“Dit is het juiste stuk en het juiste moment voor dit stuk in Amerika, of misschien over de hele wereld, vanwege wat er politiek gaande is in de wereld”, zei Mann. “We zijn teruggestort in autoritarisme en blanke suprematie, en dit stuk herinnert je aan de impact van beide kwaden.”

Tegelijkertijd is ‘Meester Harold’, dat nauw aansluit bij Fugards eigen ervaringen, een verhaal van hoop.

Met een cast van personages die voornamelijk afkomstig zijn uit Fugards vroege leven in Port Elizabeth, introduceert het stuk Hally (de vervanger van Fugard) op een kruispunt. In zijn late tienerjaren merkte Hally dat hij verscheurd werd tussen zijn kind en de volwassene: de eerste aanbad Sam en Willie, en de laatste leerde hen te haten.

‘Athol wist dat het gif in zijn vader verkeerd was,’ zei Mann. “Hij wist diep in zijn hart dat het systeem verkeerd was, en dat wist hij al vroeg, maar hij was ook besmet. Hij zei dat hij op weg was naar wat ongelooflijk fanatisme had kunnen zijn, maar (in het echte leven) was het Sam die hem terug van de klif trok.”

“Als je naar Hally in dit stuk kijkt, is hij voorbestemd om een ​​blanke racist te zijn. Alles in zijn leven – zijn familie, zijn school, zijn buurt – leert hem altijd één ding: je bent blank, je bent blank, je bent blank”, herhaalde Kani.

“Toen gebeurde er een wonder”, zegt de acteur: Fugard kwam uit die omgeving tevoorschijn als een gepassioneerde schrijver die vastbesloten was om met zijn werk de blanke suprematie het hoofd te bieden.

Toen de spelers bij Geffen aan het oefenen waren, voegde hij eraan toe: “(Fugard) was in de kamer.”

“Het grootste geschenk van Athol Fugard was het vertellen van zeer controversiële politieke verhalen, waarbij hij de politiek daarin volledig negeerde en gewoon de mensen volgde. Hij zei altijd tegen mij: ‘Laat de leiders vooraan, schrijf over de mensen achterin'”, aldus John Kani.

(Gina Ferazzi/Los Angeles Times)

Voor Geffens co-sterren Beatty en Hatendi was het een eer om samen te werken met twee mensen die Fugard zo goed kenden en de Zuid-Afrikaanse apartheid in zijn geheel begrepen.

“We hebben een encyclopedie met context die John ons kan geven, niet alleen over Athol zelf – Hally, Athol – maar over alle personages in het stuk,” zei Beatty, eraan toevoegend dat de verwijzingen naar het waargebeurde verhaal ervoor hebben gezorgd dat zijn werk op het podium authentieker aanvoelt.

Maar Mann en Kani zorgen er ook voor dat ze het drama niet beperken tot hun realiteit, omdat ze weten dat het verhaal ruimte nodig heeft om te ademen om op dat moment echt te voelen.

“John en Emily staan, althans in mijn ervaring, open om dingen te laten ontwikkelen”, zei Hatendi. “Er worden nog steeds ontdekkingen gedaan in de kamer die bepalen hoe ze spelen.”

Die ‘rare en prachtige alchemie’ zal alleen maar dieper worden naarmate het publiek de show interpreteert, voegde de acteur eraan toe.

Kani beschouwt zijn rol in deze productie als zijn rol als grootvader. Hij beantwoordt vragen wanneer die worden gesteld, maar hij heeft ook geleerd niet te veel uit te leggen. Onlangs volgde ze met haar kleindochter bijna een lezing, ook al dacht ze er beter over na.

‘Laat hem zijn eigen weg gaan en zijn stempel drukken op deze hele wereld’, zei hij tegen zichzelf. “Laat hem deze wereld met andere ogen zien, vol hoop.”

Hoewel niet elke dag, zei hij: ‘Ik word soms zo wakker.’