De Iraanse besluitvormingselite zit “gevangen in de slogans waar zij zich voor hebben geëngageerd” en kan moeite hebben zich los te maken van posities die het bereiken van een nucleair akkoord met de Verenigde Staten in de weg staan, waarschuwde een voormalige Iraanse diplomaat.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
Kourosh Ahmadi, die in het diplomatieke korps van Iran dient, vertelde Euronews Persian dat Teheran en Washington te maken hebben met binnenlandse obstakels die het bereiken van een akkoord in de weg zouden kunnen staan, zelfs nu de twee landen nieuwe onderhandelingen onderzoeken na hun twaalf dagen durende conflict in juni 2025.
“Beide partijen zitten gevangen in de slogans waar zij zich voor hebben geëngageerd”, aldus Ahmadi. “Of ze zichzelf kunnen bevrijden uit deze zelfopgelegde val blijft onduidelijk. We zullen moeten afwachten.”
Een tweede gespreksronde tussen de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf en de Amerikaanse vice-president JD Vance, gepland voor midweek in Islamabad, heeft niet plaatsgevonden.
De ontevredenheid van Iran over de Amerikaanse zeeblokkade en de dreigementen van de Amerikaanse president Donald Trump tegen Teheran leken bij te dragen aan de vertraging, terwijl ook interne geschillen tussen Iraanse functionarissen een rol speelden.
De eerder door Pakistan vastgestelde deadlines voor dinsdag en woensdag zijn verstreken zonder dat Iran heeft besloten of hij wil deelnemen, hoewel er nog steeds pogingen worden ondernomen om een nieuwe afspraak te maken.
Ahmadi zei dat Iran ondanks de obstakels de onderhandelingen moet voortzetten. “Grote obstakels die al lang bestonden, werden in de eerste ronde weggenomen”, zei hij. “Er hebben persoonlijke gesprekken plaatsgevonden en de onderhandelingen lijken alomvattend, waardoor beide partijen eventuele problemen aan de orde kunnen stellen.”
Hij waarschuwde dat een volledige Iraanse terugtrekking de Verenigde Staten de kans zou geven Teheran de schuld te geven.
Elke partij wijst de acties van de andere partij af
Beide landen hebben maatregelen genomen waar de ander het niet mee eens is. De VS handhaafden een zeeblokkade van Iraanse havens, terwijl Iran het verkeer in de Straat van Hormuz beperkte, waardoor de twee partijen in wat Ahmadi omschreef als een “relatief gelijke positie” achterbleven.
De Hoge Nationale Veiligheidsraad van het regime in Teheran heeft een krachtige verklaring afgegeven waarin staat dat Iran geen “greintje terug zal doen” bij het sluiten van de Straat van Hormuz.
De verklaring volgde op een verklaring van minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, die aangaf dat Iran tijdens het staakt-het-vuren de zeestraat binnen technische grenzen zou heropenen.
Ahmadi zei dat het standpunt van de raad niet oppositioneel was. “Als reactie op de post van Trump heeft de raad besloten de Straat van Hormuz te sluiten”, zei hij. Trump zei dat de VS hun zeeblokkade zouden handhaven ondanks de heropening van de zeestraat.
Na de opmerkingen van Araghchi en de berichten van Trump beschuldigden binnenlandse hardliners onderhandelaars, waaronder Ghalibaf, ervan buitensporige concessies te doen. Er volgt een bestuursverklaring.
“Als Trump niet had aangedrongen op voortzetting van de zeeblokkade, had de Straat van Hormuz open kunnen blijven”, zei Ahmadi.
Hardline-groepen gebruiken religieuze verhalen
Sommige hardliners in Iran beweren dat de Islamitische Republiek weerstand moet bieden aan de druk van de VS, waarbij gebruik wordt gemaakt van religieuze verhalen zoals het voorbeeld van de derde sjiitische imam, Husayn ibn Ali, die volgens het dogma zijn leven opofferde in de Slag bij Karbala om tirannie en onderdrukking te bestrijden.
Vahid Jalili, een hoge functionaris bij de staatsomroep IRIB en broer van de voormalige nucleaire onderhandelaar Saeed Jalili, herhaalde onlangs deze retoriek.
Ahmadi zei dat deze visie bepaalde facties binnen de overheidsstructuur weerspiegelt.
“Ze geloven misschien dat historische symbolen van de islam richting kunnen geven aan het huidige beleid, maar in de praktijk gaat het niet om het stoppen van verrijking onder druk”, zei hij. “Als dit via onderhandelingen en juridische kanalen zou worden opgelost, zou het waarschijnlijk geen probleem zijn.”
Ahmadi zei echter dat de taal die momenteel wordt gebruikt om steun te mobiliseren niet overdreven moet worden geïnterpreteerd.
“Dit is een retorische verklaring die vaak door politieke leiders wordt gebruikt om hun mening aan hun publiek over te brengen”, zei hij. “Politieke leiders hebben een groot publiek en zeggen dingen die hun sociale basis bevredigen, waarop deze woorden niet kunnen worden gebaseerd.”
Verschillende functionarissen, waaronder wijlen ayatollah Ali Khamenei, benadrukten de noodzaak om uranium te verrijken voor medische en energiedoeleinden. Critici waarschuwen dat voortzetting van het programma het risico op conflicten zou kunnen vergroten.
Sommige hardliners verwerpen daarentegen deze zorgen en roepen op tot voortdurende confrontatie, inclusief de ‘eliminatie van Israël’.
Ahmadi zei dat dergelijke slogans gebruikelijk waren in tijden van oorlog. “Deze dingen mogen niet letterlijk worden opgevat of als basis voor beleid”, zei hij.
“Ik hoop dat degenen die dergelijke slogans gebruiken, geen gevangene worden van hun eigen retoriek. Ten eerste moet er in deze moeilijke regio een levensvatbaar land zijn, Iran genaamd, en alleen dan kan Iran de nucleaire industrie of andere ontwikkelingen realiseren om de levensstandaard van mensen te verbeteren.”
Verrijking als invloed, niet als preventie
Met betrekking tot de verrijking van uranium zei Ahmadi dat voor elke belangrijke beslissing, zoals een schorsing op lange termijn, de goedkeuring van de Hoge Nationale Veiligheidsraad en de nieuwe ayatollah Mojtaba Khamenei nodig is.
“Niet iedereen zal het daarmee eens zijn, maar de belangen van een land met 90 miljoen inwoners kunnen niet worden bepaald door een minderheidsgroep wiens standpunten zouden kunnen leiden tot een meer destructieve militaire confrontatie”, zei hij.
Volgens Ahmadi was het verrijkingsproject niet gericht op het produceren van bommen, omdat in de fatwa stond dat dergelijke wapens haram waren in de islam. Hij stelt dat verrijking op hoog niveau twee doelen kan hebben: het creëren van militaire afschrikking en het dienen als hefboom bij onderhandelingen om de sancties op te heffen.
“Aannames over militaire afschrikking zijn ongegrond gebleken, vooral nadat recente oorlogen hebben aangetoond dat verrijking conflicten niet voorkomt”, zei hij.
“Als het doel is om een hefboomwerking te creëren bij het verlichten van sancties, dan moet verrijking nu in dezelfde richting worden gebruikt en moet het systeem deze aanpak accepteren.”
Hij voegde eraan toe dat de verrijking zou kunnen worden opgeschort in ruil voor verlichting van de sancties, terwijl Iran zijn rechten behoudt op grond van het internationaal recht en het Verdrag inzake de non-proliferatie van kernwapens.
“Het debat gaat over een schorsing, niet over een definitief einde”, zei hij.
Van 2003 tot 2025 heeft het Iraanse leiderschap meer dan twintig jaar de tijd om het verrijkingsprobleem aan te pakken via onderhandelingen en legale kanalen op een manier die conflicten kan voorkomen, zei Ahmadi.
“Omdat deze kwestie als belangrijk werd beschouwd, leverde het proces echter niet de verwachte resultaten op en droeg het uiteindelijk bij aan de oorlog.”
Wie draagt de politieke erfenis?
Toen hem werd gevraagd of de overblijfselen van de Iraanse conservatieve factie de uraniumverrijking konden opgeven en een akkoord met de VS konden sluiten, zei Ahmadi dat dit een beslissing was die via het formele politieke systeem moest worden genomen.
“Het systeem kent een besluitvormingsproces”, zei hij. “Als het wordt gevolgd, zal er een besluit worden genomen, en er zullen altijd mensen zijn die zich ertegen verzetten. Er wordt geen besluit genomen met de goedkeuring van alle leden; het standpunt van de meerderheid is de basis.”
Hij zei dat het bereiken van een akkoord nog steeds onzeker is. “Ik zeg niet dat ze het er absoluut mee eens zullen zijn. Ik hoop dat ze het daarmee eens zijn, en ik denk dat we op die weg zijn, maar we moeten zien of de Verenigde Staten bereid zijn op een redelijke en eerlijke manier te handelen.”
Trump wordt geconfronteerd met interne obstakels en streeft naar een andere uitkomst dan de nucleaire deal uit het Obama-tijdperk, zei Ahmadi. Ondertussen lijkt de politieke erfenis van Ali Khamenei een van de obstakels te zijn voor het bereiken van een akkoord tussen Teheran en Washington.
“Het is meestal niet eenvoudig om voorbij de politieke erfenis te komen van leiders die tientallen jaren hebben geregeerd”, zei Ahmadi.
“Maar dit hangt af van het besluitvormingsproces – of de Hoge Nationale Veiligheidsraad de beslissing neemt en of de huidige leiding het ermee eens is.”
Hij zei dat een sleutelfactor bij elke transitie weg van deze erfenis is of het nieuwe leiderschap een einde kan maken aan de staat van oorlog, zodat deze openlijk kan functioneren. “Als er een duurzaam staakt-het-vuren kan worden bereikt, zal het voor leiders gemakkelijker zijn om in het openbaar te verschijnen.”
Ahmadi benadrukte dat de oorlog niet mag voortduren. ‘Oorlog lost nooit een probleem op’, zei hij. “Vrede is nodig zodat mensen weten wat ze kunnen en moeten doen. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, verstoort oorlog het proces en voltooit het het niet.”
