KAAPSTAD, Zuid-Afrika — De Onze Lieve Vrouw van Muxima-kerk werd gebouwd door Portugese kolonialisten in Angola in de late 16e eeuw als onderdeel van een fortcomplex en een centrum voor de slavenhandel. Het blijft een herinnering aan de onlosmakelijke verbinding tussen honderden jaren geleden Katholiek en het exploitatie van het Afrikaanse continent.
Paus Leo XIV plan op zondag een bezoek aan de kerk in de stad Muxima als onderdeel van zijn Afrikaanse tournee is een erkenning van het feit dat het een populair katholiek heiligdom is geworden nadat gelovigen rond 1833 verschijningen van de Maagd Maria hadden gemeld.
Maar daarvoor was deze kerk met witte muren aan de oevers van de rivier de Kwanza een verzamelplaats voor tot slaaf gemaakte Afrikanen om zich te laten dopen door Portugese priesters voordat ze gedwongen werden de laatste 145 kilometer (90 mijl) naar de belangrijkste haven van Angola, Luanda, te lopen om per schip naar Amerika te worden vervoerd.
Portugese kolonisten werden aangemoedigd door richtlijnen uit de 15e eeuw Vaticaan die hen het recht gaf om niet-christenen tot slaaf te maken.
Uiteindelijk verlieten ruim vijf miljoen mensen Angola via de trans-Atlantische slavenroute, meer dan enig ander land en bijna de helft van de naar schatting 12,5 miljoen Afrikaanse slaven die over de oceaan werden gestuurd.
Het is onduidelijk of Leo tijdens zijn reis naar Afrika over de slavernij zou hebben gesproken, zoals St. Louis deed. Johannes Paulus II tijdens pauselijke bezoeken aan Kameroen in 1985 en Senegal in 1992. Joe Biden bezoekt Angola in de laatste maanden van zijn ambtstermijn in 2024 en sprak over slavernij als de ‘erfzonde’ van Amerika.
Maar sommige Afrikaanse katholieken zagen een zeer symbolisch moment toen het hoofd van de katholieke kerk – ook een Amerikaan – de rozenkrans reciteerde op een boulevard langs de rivier naast het eeuwenoude fort en de kapel van Muxima, zoals Leo had gepland.
“Voor mij gaat de paus daarheen om de Rozenkrans te bidden… hij zal een nieuwe betekenis aan de plaats geven”, zei ds. Celestino Epalanga, priester bij de Angolese katholieke bisschoppenconferentie. ‘We moeten er een nieuwe indruk aan geven. Om deze plaats heilig te maken en niet een plaats van kwaad.’
Dit moment kan nog meer resoneren na de onthulling van Leo’s eigen erfgoed.
Vorig jaar werd een genealogen in de VS ontdekt dat de eerste Amerikaanse paus – Robert Prevost genaamd – Creoolse afkomst had en dat zijn overgrootvader van moeders kant in de volkstellingen van Louisiana werd beschreven als een persoon van kleur. Uit het onderzoek bleek dat Leo zwart-witte voorouders had, waaronder zowel slaven als slavenhouders.
De eerste paar slaven in Louisiana aangekomen volgens historici verzonden vanuit Angola.
Leo heeft niet publiekelijk over zijn erfgoed gesproken. Maar Mariana Candido, hoogleraar geschiedenis aan de Emory Universiteit in Atlanta, zei dat ze interessante complexiteiten ziet in de manier waarop een plaats die geassocieerd wordt met immoraliteit, zoals Muxima, een pelgrimsoord werd voor Angolezen en hoe Leo zich dat misschien realiseerde toen hij daarheen ging om een nieuwe generatie Afrikaanse katholieken te bereiken.
“Ik zie hoe dit een manier is om in contact te komen met katholieken in Angola, en om de Kerk beter af te stemmen op de manier waarop mensen het katholicisme praktiseren in Angola en in Afrikaanse landen”, zei hij.
Candido zei dat Leo goed gepositioneerd is om precies dat te doen, gezien zijn geschiedenis van het dienen van de gemeenschap in zijn geboorteplaats Chicago, met een grote Afro-Amerikaanse bevolking.
Eerwaarde Stan Chu Ilo, een Nigeriaanse predikant en professor aan de DePaul Universiteit in Chicago, zei dat hij bewijs heeft gezien dat de paus banden met Afrika ontwikkelt door Afrikaanse figuren in de kerk te benoemen, onder meer met de recente promotie van de Nigeriaanse monseigneur Anthony Ekpo tot een hoge positie in het Vaticaan.
“Deze paus is actief bezig met het cultiveren van de aanwezigheid van Afrikanen in de kerk en probeert, denk ik, beleid of programma’s te corrigeren die Afrikanen zien als slechts het toevoegen van aantallen”, zei Chu Ilo.
Leo zei aan het begin van zijn reis dat hij in mei vorig jaar, kort na zijn verkiezing, had besloten dat Afrika zijn eerste reis als paus zou worden. Ondertussen zijn er andere reizen tussengekomen, maar hij zei dat dit specifieke bezoek aan Afrika “om verschillende redenen heel bijzonder was.”
Angola heeft zwaar geleden onder de slavernij en het kolonialisme. Angola was tot 1975 een Portugese kolonie. Onmiddellijk na de onafhankelijkheid werd de regio verwikkeld in een bloedige burgeroorlog, waarbij Angolezen die onlangs van het kolonialisme waren bevrijd, tegen elkaar opkwamen. Het conflict duurde 27 jaar en doodde ruim een half miljoen mensen.
De Afrikaanse paters Epalanga en Chu Ilo erkenden de impact van het kolonialisme, maar zeiden dat het ook belangrijk was voor Leo om de katholieke kerk in Angola – oorspronkelijk gebracht door koloniale onderdrukkers – te versterken als een agent van het goede in het licht van moderne problemen.
Het Vaticaan zei dat enkele van de thema’s die Leo in Afrika aan de orde zou stellen de uitbuiting van natuurlijke en menselijke hulpbronnen, corruptie en autoritaire regimes waren.
Dit komt overeen met de verklaring van Olivio Nkilumbo, een parlementslid van de oppositie in het Angolese parlement, die zei dat het land meer dan een halve eeuw na de onafhankelijkheid nog steeds geen democratie is die in staat is welvaart te bieden aan zijn 37 miljoen mensen. Nkilumbo haalde tientallen jaren van autoritair bewind aan en economische ongelijkheid hierdoor zijn miljoenen mensen in armoede terechtgekomen, ook al beschikt Angola over olie, diamanten en andere hulpbronnen.
“We hebben nog steeds geen democratie, we hebben geen vrijheid”, zei Nkilumbo, eraan toevoegend dat hij wilde dat de paus leider zou worden. een pelgrim voor vrede en verzoening maar draagt ook een krachtige boodschap uit waarin wordt opgeroepen tot sociale rechtvaardigheid. “Naar mijn mening kent de paus de werkelijke situatie in Angola.”
Nkilumbo zei dat hij niet katholiek was, maar prees de katholieke kerk in Angola, de dominante religieuze groepering van het land, omdat zij voorop liep in de strijd voor gelijkheid.
Epalanga speelt die rol. Naast zijn werk als priester is hij ook uitvoerend secretaris van de Katholieke Commissie voor Gerechtigheid en Vrede in Angola, die actief werkt aan het bevorderen van de democratie en het uitroeien van armoede en ongelijkheid, en vaak de autoriteiten uitdaagt.
Epalanga zei dat hij een van de vele kerkleden was die waren uitgenodigd voor een audiëntie bij paus Leo in Angola. Als hij de kans zou krijgen om met de paus te spreken, zei Epalanga dat hij “hem zou bedanken voor zijn komst en hem zou vragen de bisschoppen te vertellen dat ze zich meer moeten inzetten voor de armen en sociale rechtvaardigheid.”
___
Voor meer informatie over Afrika en ontwikkeling: https://apnews.com/hub/africa-pulse
De Associated Press ontvangt financiële steun voor de mondiale berichtgeving over gezondheidszorg en ontwikkeling in Afrika van de Gates Foundation. AP is als enige verantwoordelijk voor alle inhoud. Zoek AP standaard om te werken met filantropie, een lijst van supporters en gefinancierde dekkingsgebieden in AP.org.
Religieverslaggeving van Associated Press krijgt steun via de AP samenwerking met The Conversation US, met financiering van Lilly Endowment Inc. AP is als enige verantwoordelijk voor deze inhoud.
