Verborgen heldinnen worden ontdekt in lang verloren gegane foto’s

In India vestigt een onlangs ontdekte fotoreeks de aandacht op de rol van vrouwen in een van de grootste antikoloniale bewegingen van het land, bekend als de beweging van burgerlijke ongehoorzaamheid, onder leiding van Mahatma Gandhi in 1930-31.

Deze beelden geven niet alleen de participatie van vrouwen weer. Deze dingen zijn een visueel bewijs van de manier waarop vrouwen politieke activiteiten leiden en domineren, en mannen vaak uitsluiten.

In april 1930 voltooide Gandhi zijn gedenkwaardige zoutmars, waarmee hij het Britse monopolie op de zoutproductie doorbrak – een symbool van koloniaal wanbestuur. Hij haalde een handvol modderig zout uit de zee en verklaarde dat hij ‘de fundamenten van het Britse rijk deed schudden’.

Daarna leidde Gandhi een golf van protesten tegen burgerlijke ongehoorzaamheid, waarbij hij aanhangers van het Indian National Congress aanmoedigde om gesmokkeld zout te produceren, buitenlandse goederen te boycotten en de confrontatie aan te gaan met rijen lathi-zwaaiende politie. Een paar maanden eerder had het congres purs swaraj (volledige onafhankelijkheid) tot zijn politieke doel voor India verklaard.

Historici erkennen de beweging van burgerlijke ongehoorzaamheid al lang als een belangrijk keerpunt in de Indiase politiek.

Ten eerste was het aantal vrouwen dat zich bij antikoloniale activiteiten aansloot groter. Toen Gandhi zijn zoutbeweging begon, verbood hij vrouwen om zich aan te sluiten, maar verschillende vrouwelijke leiders overtuigden hem uiteindelijk om hen een grotere rol te geven.

Ten tweede maakten congresleiders gebruik van moderne mediatechnologieën zoals radio, film en fotografie, waardoor hun politieke zaak een internationaal publiek kon bereiken.

Ongeveer twintig jaar geleden verscheen er een fotoalbum van de beweging op een veiling in Londen. Op basis van informatie van antiquairs in Mumbai (voorheen Bombay) heeft de Alkazi Foundation, een kunstcollectie uit Delhi, het album verworven.

Het album is klein van formaat en heeft een kolengrijze omslag en geeft weinig informatie over de oorsprong ervan.

Op de achterkant staan ​​de woorden “Old Congress Party Photo Collection- KL Nursey”.

Niemand kent de identiteit van KL Nursey. Getypte fotobijschriften zijn kort en vol spel- en feitelijke fouten. Het album bleef ongestoord in de collectie van de Alkazi Foundation totdat de curator en twee historici van Duke University het in 2019 opnieuw begonnen te onderzoeken.

Ze waren geschokt door wat ze aantroffen.

Hoewel hun oorsprong onbekend is, vertellen Nursey’s albumfoto’s een dramatisch en gedetailleerd verhaal.

Hier afgebeeld zijn de straten van Bombay, gespannen en gevuld met duizenden vrijwilligers die verbonden zijn met het Congres. In tegenstelling tot eerdere foto’s van politieke activiteiten in India zijn deze foto’s niet expliciet gemaakt: ze tonen gewelddadige confrontaties met de politie, gewonde vrijwilligers die in ambulances worden geladen, luidruchtige marsen in stromende regen en een eindeloze stroom protesterende mannen en vrouwen in de Indo-gotische straten van Bombay. Er stroomt elektrische energie door het zwart-witbeeld.

Het allerbelangrijkste is dat het album, misschien beter dan welke andere bron dan ook, onthult hoe vrouwen de beweging van burgerlijke ongehoorzaamheid gebruikten voor hun empowerment.

“We werden meteen getroffen door de nadruk op vrouwen in actie”, zegt Sumathi Ramaswamy van Duke University, die samen met collega Avrati Bhatnagar een gedetailleerd onderzoek van het album leidde.

Op één afbeelding geeft Lilavati Munshi, een dappere congresleider uit Gujarat, een groep mannen de opdracht een zoutpan van de overheid te overvallen. Op een andere foto staat Munshi uitdagend bij de ingang van een geboycot Brits warenhuis, niet bang voor een groep Britse politieagenten die boven haar uittorent – en stijlvol gekleed in een mouwloze sariblouse.

Dit visuele verslag van vrouwelijk leiderschap is uniek. Ondanks hun linkse neigingen en Gandhiaanse aanmoediging bleef de Indiase nationalistische activiteit een grotendeels mannelijke onderneming, met een duidelijk patriarchaal tintje.

Meer recentelijk, zoals tijdens de niet-coöperatieve beweging van 1920-1922, speelden vrouwen een veel beperktere rol. Maar nu heeft de betrokkenheid van vrouwen een grote sprong gemaakt.

Naast bekende figuren als Munshi documenteert Nursey’s album ook duizenden totaal onbekende vrouwelijke vrijwilligers.

Vrouwen verzamelen zich aan de oevers van Chowpatty Beach in Bombay, klaar om gesmokkeld zout te maken. Leden van Desh Sevika, een geheel uit vrouwen bestaand vrijwilligerskorps, kregen te maken met de politie die hun geïmproviseerde nationale vlag probeerde in beslag te nemen. Misschien wel het meest opvallend van alles was het grote aantal vrouwelijke vrijwilligers die hun jonge dochters meebrachten en daarmee een nieuwe generatie vrouwen in de antikoloniale politiek aanmoedigden.

Nursey’s album vertegenwoordigt ook een opmerkelijke omkering van de genderdynamiek.

Lange processies van vrouwen, waarvan velen takli of spindels droegen ter ere van Gandhi’s toewijding aan de zelfgemaakte khadi, namen de straten van Bombay over en duwden mannen letterlijk naar de meest gemarginaliseerde posities. Elders hielden mannen uit de middenklasse, van wie velen zelden een voet in een keuken zetten, geïmproviseerde lessen waarin ze vrijwilligers instructies gaven over het koken en koken van zout.

Het zijn deze naamloze mannen en vrouwen die ons helpen dit hoofdstuk van de Indiase geschiedenis beter te begrijpen. “Wij associëren de beweging van burgerlijke ongehoorzaamheid met Gandhi”, zei Ramaswamy. “Maar toen we het album begonnen te bestuderen, raakten we er al snel van overtuigd dat het een ander argument had: dat het de mensen van Bombay waren die de beweging creëerden die Gandhi op zijn beurt wereldwijd beroemd maakte.”

Hier speelt de camera een belangrijke rol. Op manieren die niet in geschreven bronnen kunnen worden vastgelegd, tonen foto’s vrouwen die het heft in eigen handen nemen in nationalistische activiteiten: het uitdagen van de politie, het verzamelen van steun voor boycots, het toespreken van menigten, het aansturen van de zoutproductie en het proberen gearresteerd te worden.

“Deelname aan de nationalistische beweging was niet alleen een katalysator voor het politieke ontwaken van Indiase vrouwen”, zei Bhatnagar. “Het creëert ook nieuwe mogelijkheden voor hen om publieke rollen op zich te nemen en de maatschappelijke ruimte te bezetten op manieren die zelden eerder gezien zijn.”

Veel van de gefotografeerde vrouwen keken rechtstreeks in de camera, zich ervan bewust dat hun politieke activiteiten voor het nageslacht werden gedocumenteerd. Op deze manier, vervolgt Bhatnagar, “claimden ze vrijheid van de koloniale overheersing, maar ook van de gendergebonden verdeling van de ruimte, tussen het huiselijke en het publieke”.

Het album van Nursey is ook een prachtig bewijs van de stedelijke transformatie van Bombay.

Onder de koepels en torens van de koloniale metropool was een machtsoverdracht duidelijk zichtbaar, aangezien de in Khadi geklede congresvrijwilligers in aantal groter waren dan de met merghelmen beklede politie en soldaten. Ze vorderden de meest prominente bezienswaardigheden van de stad, verzamelden zich buiten Victoria Terminus (nu Chhatrapati Shivaji Maharaj Terminus) en beklommen de neoklassieke Fitzgerald-fontein in Dhobi Talao. Ondertussen veranderden de koloniale autoriteiten Worli-huurkazernes – huurkazernes voor arbeiders in de katoenfabrieken – in geïmproviseerde gevangenissen voor gedetineerde nationalisten.

“Hoewel fotografie in Bombay een lange geschiedenis heeft, werd politiek activisme voor het eerst op camera vastgelegd in het album Nursey”, zegt Murali Ranganathan, een historicus uit Bombay.

De foto’s in het album van Nursey circuleren nu weer onder het publiek.

Ramaswamy en Bhatnagar hebben onlangs een boek uitgebracht met de titel Photographing Civil Disobedience, dat veel afbeeldingen en artikelen van een aantal geleerden bevat. In oktober openden ze twee museumtentoonstellingen, beide getiteld Disobedient Subjects, in het CSMVS Museum in Mumbai en het Duke Center for Documentary Studies.

Vrouwelijke vrijwilligers in de beweging van burgerlijke ongehoorzaamheid beseften te laat hun rol in een van India’s grootste massabewegingen.

Bijna een eeuw later zijn hun vastberadenheid en vastberadenheid nog steeds even duidelijk als toen ze voor het eerst op camera werden vastgelegd.

Disobedient Subjects is tot 31 maart 2026 te zien in het CSMVS Museum in Mumbai en tot 19 januari 2026 in het Center for Documentary Studies van Duke University.