Recensie ‘Vader, moeder, broer, zus’: Familiespanning, subtiel gedaan

De feestdagen brengen vreugde – een kans om na te denken, maar veroorzaken waarschijnlijk ook angst in het gezin. Jim JarmuschDe nieuwste film speelt zich niet af in die tijd van het jaar, hoewel de hints van onhandigheid, wrok en schuldgevoel die zichtbaar zijn op de gezichten van de personages heel bekend kunnen zijn voor kijkers die een ongemakkelijke relatie met hun ouders hebben gehad. ‘Father, Mother, Brother, Sister’ is hier om te sympathiseren, maar aangezien de ervaren indie-auteur een enthousiaste kroniekschrijver blijft, heeft hij geen geduld voor sentimentaliteit of een grimmig oordeel. Het tempo van deze film is zo eenvoudig dat je aan het einde misschien verbaasd bent hoe ontroerd je bent.

‘Vader, moeder, broer, zuster’ is verdeeld in drie hoofdstukken, die elk over een afzonderlijk gezin gaan. In het eerste deel, dat zich ergens in het noordoosten afspeelt, bezoeken broers en zussen Jeff (Adam Driver) en Emily (Mayim Bialik) hun naamloze vader (Tom Waits). Het tweede verhaal verplaatst zich naar Dublin, waar de zussen Timothea (Cate Blanchett) en Lilith (Vicky Krieps) aankomen bij het huis van hun moeder (Charlotte Rampling) voor hun jaarlijkse theekransje. En in het laatste hoofdstuk herenigen de tweeling Skye (Indya Moore) en Billy (Luka Sabbat) zich in Parijs om het appartement van hun ouders af te sluiten, die onlangs omkwamen bij een klein vliegtuigongeluk.

Jarmusch snijdt zijn verhaal soms in delen: de film “Nacht op aarde” En “Koffie en sigaretten” is een bloemlezing die conceptueel met elkaar verbonden is. In eerste instantie lijkt ‘Father, Mother, Brother, Sister’ hetzelfde, maar er schuilt een cumulatieve kracht in de film, die de Gouden Leeuw won op het filmfestival van Venetië, die subtiele maar diepgaande thematische draden onthult.

De eerste aanwijzing verschijnt in het hoofdstuk ‘Papa’, dat begint met Jeff en Emily in de auto. Er hangt een hoogdravende sfeer in het gesprek terwijl ze hun excentrieke en moeilijk te begrijpen vader bespreken. Het bezoek lijkt hardhandig – ze zien papa zelden – en wanneer papa hen onhandig verwelkomt in zijn vervallen huis, volgen er pauzes en getuite lippen. Er gebeurt niet veel, totdat het einde van het segment een wending introduceert die de gapende kloof laat zien tussen wat we denken te weten over onze ouders en wat hun leven werkelijk is.

Zodra we de ‘Moeder’-reeks ingaan, beginnen we ons te nestelen in de onheilspellende ritmes van de film – wat een goede zaak is gezien het feit dat de relatie van Timothea en Lilith met hun moeder zelfs nog slechter is. De beleefde en al te formele houding van hun moeder kon haar verwarring over de omgang met haar kinderen niet verdoezelen. Met een onaantrekkelijk kapsel en een bril speelt Blanchett Timothea als pijnlijk verlegen, nog steeds verlangend naar de goedkeuring van haar afstandelijke moeder. Ter vergelijking: Lilith Krieps is assertiever, pronkt trots met haar geverfde roze haar en opschept over een Lexus die ze eigenlijk niet heeft. Rampling speelt een matriarch die de leugens en onzekerheden van haar kinderen kan opsnuiven, maar de hoffelijkheid heeft om niets te zeggen. Of misschien was het helemaal geen vriendelijkheid, maar eerder een manier om zichzelf ervan te verzekeren dat hij altijd de overhand zou hebben.

De aanhoudende kwetsbaarheid van de film kan sommige kijkers van streek maken. Dat is deels het punt, maar hopelijk worden ze snel meegesleept door de onderstroom van melancholie van de film. Werkend met minimalistische klaviermuziek die hij mede schreef, vult Jarmusch de stilte met onuitsprekelijke wanhoop. Je voelt het aan de manier waarop Emily uit het raam van haar vader naar het meer daarachter kijkt, een winters tafereel dat zowel sereen als aangrijpend is. Je voelt het als Timothea zichzelf stilletjes in de badkamerspiegel onderzoekt en wenst dat er meer in zijn leven was dan hij nu is.

Dit soort momenten kunnen je aan het huilen maken. Maar de uitgestreken aanpak van Jarmusch achtervolgt dat pathos vaak met een wrange lach en toont tegelijkertijd ongefilterde eerlijkheid. Krieps speelde graag zijn personage, een oplichter die indruk wil maken op zijn moeder en zus. (Op een gegeven moment kondigt Lilith aan: ‘Ik zeg het bijna niet graag, maar mijn leven is als een droom.’ De reactie van Blanchett is geweldig.) Uiteindelijk leren we verder te kijken dan Jarmusch’ oppervlakkige flauwheid en de complexe, onopgeloste problemen binnen deze bewaakte families te zien. De personages laten soms hun ware aard zien, maar trekken zich dan snel terug, bang om echte conflicten aan te raken.

Dat brengt ‘Vader, Moeder, Broer, Zuster’ in de meest aangrijpende volgorde. Het zou een spoiler zijn als we iets zouden onthullen over het intieme verhaal van Skye en Billy, maar wat duidelijk wordt is dat Jarmusch de secties ‘Papa’ en ‘Moeder’ zo heeft ontworpen dat het laatste segment ‘Sister Brother’ een andere impact heeft. Net zo belangrijk is dat de prachtige uitvoeringen van Moore en Sabbat op sluwe wijze onze indruk van de voorgaande hoofdstukken veranderen, en voortbouwen op enkele van de meest tedere momenten uit Jarmusch’ carrière.

Jarmusch werd in januari 73 en heeft niets van zijn scherpte of buitengewone kalmte verloren, maar wel de diepgang van het gevoel in recente werken zoals 2016 “Paterson” Hier wordt het een bitterzoete meditatie over de pijn van het proberen het mysterie van onze ouder wordende ouders te ontrafelen. In ‘Father, Mother, Brother, Sister’ kan het gezin een hel zijn, maar wat nog erger is, is wanneer ze niet langer bij ons zijn.