Recensie: Philip Glass’ ‘Ekhnaten’ keert terug naar LA Opera, ditmaal met het magnifieke John Holiday

Volgens mijn telling heeft Philip Glass 28 opera’s geschreven, evenveel als Verdi. De telling is twijfelachtig omdat Glass de grenzen verlegt tussen wat we opera zouden kunnen noemen en het meer vage begrip van muziektheater. De eerste, “Einstein aan het strand” uit 1976 – een samenwerking tussen de componist en wijlen innovatieve theatermaker Robert Wilson – is een samensmelting van beeld, beweging, muziek en niet-verhalende tekst, stuk voor stuk een briljante, onafhankelijke entiteit die op de een of andere manier een doel opwekt dat moeilijk vast te pinnen is.

De nieuwste (en misschien wel de laatste, Glass wordt dit jaar 90) is “Dag en Nachtcircus” – een ontroerende en opwindende opera voor een circus en uitgevoerd in een circus in Mälmo, Zweden, in 2021 – vormt de afsluiting van 45 jaar verbazingwekkende operavooruitgang. Voor opera-gelijkheid moet je teruggaan naar de 42 opera’s van Händel, de 22 opera’s van Mozart of de werken van Verdi.

Het onderwerp van Glass varieert sterk qua tijdperk en ethos, van het oude Egypte tot Walt Disney’s Hollywood. Alles bij elkaar laten deze 28 opera’s zien hoe we worden wie we werkelijk zijn, historisch, artistiek, spiritueel, politiek en denkbeeldig, en omvatten vaak meer dan één van deze categorieën, zoals in zijn derde opera, ‘Echnaton’, nu opnieuw gemonteerd door de Los Angeles Opera in het Dorothy Chandler Pavilion. De gemakkelijk herkenbare muziekstijl is door de jaren heen abstract en verfrissend gebleven. Het vertelt je niet hoe je moet denken, hoe je moet voelen, of zelfs hoe je het moet begrijpen. Het trekt gewoon je aandacht; Jij doet de tolk.

Toch wist Amerika weinig over de omvang van Glass’ opera. Vroege ‘portret’-opera’s – ‘Einstein’, ‘Satyagraha’ (over Gandhi) en ‘Echnaton’ (een Egyptische farao uit de 14e eeuw v. Slechts een paar van de overige zijn opgenomen, terwijl sommige, maar niet alle, zijn opgenomen. De Metropolitan Opera gaf bijvoorbeeld in 1992 de opdracht voor ‘The Voyage’ om de 500ste verjaardag van Columbus’ aankomst in Amerika te vieren, maar deze epische opera is deze halve eeuw nergens te bekennen. Helaas is het niet langer ondenkbaar dat ‘Appomattox’, dat ons doet denken aan een Amerika dat ooit onderhandelingen in goed vertrouwen belangrijker vond dan politiek opportunisme, terugkeert naar het verleden. Kennedy Centrumwaar de definitieve versie 11 jaar geleden in première ging.

LA Opera is beter dan de meeste Amerikaanse bedrijven wat betreft aandacht voor Glass. Op meesterlijke wijze presenteerde hij drie portretopera’s op zijn hoofdpodium, te beginnen met ‘Einstein’ in de laatste en meest briljante heropleving van Wilsons oorspronkelijke enscenering. Dat “Satyagraha” en de heropleving van ‘Echnaton’ was een verzinsel dat bedoeld was om indruk te maken op de eigenzinnige regisseur Phelim McDermott, medeoprichter van Impossible, een excentriek Brits theatergezelschap. Toen het nog maar tien jaar geleden was, maakten ze de meest opwindende productie van deze opera’s mee sinds het werk van Achim Freyer in Stuttgart, Duitsland, begin jaren tachtig. Bijna elke show in het Dorothy Chandler Pavilion is uitverkocht.

McDermott’s “Echnaton” kreeg de meeste aandacht dankzij oogverblindende jongleurs en extravagante kostuums, maar ook door een vleugje frontale nieuwigheid toen Echnaton zijn opzichtige, glinsterende kledij aantrok voor zijn inauguratie. Glass koos de farao omdat hij werd beschouwd als de eerste monotheïstische heerser.

Echnaton komt tot uiting in episodes uit zijn leven die niet zijn uitgewerkt maar als ritueel worden gepresenteerd, waaronder een hartstochtelijk liefdesduet met zijn vrouw Nefertiti. Revolutionaire farao’s bouwden grote steden en verminderden de geestelijke chaos door zich te concentreren op een doelgerichte vorm van aanbidding. Hij ziet er androgyn uit in portretten, wat Glass ertoe bracht de rol van countertenor te creëren.

De tekst is gezongen in een eeuwenoude taal en er is geen projectie van de titel van het nummer. In plaats daarvan geeft de verteller een glimp van wat er in de taal van het publiek staat, zoals de grote aria van Achnaton, een hymne aan Aten (de zonnegod).

Uiteindelijk botste het spirituele optimisme van de farao met de almachtige priesters van het establishment, die Echnaton en Nefertiti vermoordden. De opera eindigt met de zoon van Echnaton, misschien Toetanchamon, die het polytheïsme herstelt, en vervolgens, nadat de enscenering ervan duizenden jaren in de toekomst springt, wordt het herontdekt door hedendaagse toeristen. De munt kon zaterdag niet ontbreken, omdat de sjiitische geestelijke en opperste leider van Iran, Ali Khamenei, net samen met zijn vrouw was vermoord aan het begin van de Iraanse oorlog tussen Amerika en Israël.

Sun-Ly Pierce als Nefertiti en John Holiday als Echnaton in Philip Glass’s “Echnaton” in het Dorothy Chandler Pavilion.

(Ariana Drehsler / For Time)

Het gebeurt zo dat in de opera de geesten van Echnaton, zijn vrouw en moeder, het laatste woord nemen in het nobele trio.

Toen deze weelderige productie tien jaar geleden voor het eerst werd opgevoerd in de LA Opera, in coproductie met de English National Opera, heeft hij bijgedragen aan de restauratie van een verwaarloosde opera. Ondertussen is ‘Echnaton’ mainstream geworden. De Metropolitan Opera, die ook de productie van McDermott verzorgde, bracht deze uit op cd en dvd en won daarmee een Grammy voor de beste opera-opname.

Sindsdien heeft choreograaf Lucinda Childs, een veteraan van ‘Einstein on the Beach’, het angstaanjagend mooie ‘Echnaten’ uitgevoerd in Nice, Frankrijk, waar het verkrijgbaar is bij YouTube. Regisseur Barrie Kosky maakte vorig jaar furore met zijn enscenering Komische Opera van Berlijnmet in de hoofdrol de Amerikaanse contratenor John Holiday.

De feestdag was toevallig een heropleving van Echnaton in LA Opera, en hij was geweldig. McDermott heeft zijn productie opgebouwd rond de emotionele en sierlijke, langzame en briljante stem van Anthony Roth Costanzo en de vorm en het spel voor naaktheid. Als Costanzo’s enthousiasme voor de rol significant was in de mainstreaming van ‘Echnaton’, zou Holiday, die heel anders overkomt, de volgende stap kunnen zijn.

Hoewel hij bekend staat als een gezellig crossover-artiest, toont hij hier een heerser van diepe, onwankelbare waardigheid, in tegenstelling tot kwetsbaarheid. Zijn hymne aan Aten is een uitdrukking van grootsheid, een ode niet alleen aan de zon maar ook aan de uitgestrektheid van ons zonnestelsel.

Over het algemeen voerden de zangers hun productie op. Sun-Ly Pierce als Nefertiti en So Young Park als Queen Tye dragen bij aan de aantrekkingskracht. De grote cast met kleinere rollen en refrein is uitstekend. Zachary James keert terug als Amenhotep III, de vader van Achnaton, en een innemende verteller die zich soms dreigt te laten meeslepen. McDermott gebruikt James perfect als de sympathieke Disneyland-animatronic Lincoln in zijn animatievriendelijke, ietwat gekke productie van ‘Perfect American’ in Madrid, waar de opera in première ging. Hier laat de geïnspireerde enscenering van McDermott zien dat Glass’ vergevingsgezinde persoonlijke portret van Walt Disney er een klassieke Hollywood-opera van maakt die niemand tot Hollywoods afschuw zou durven uitvoeren.

Zachary James als Amenhotep III in Philip Glass’s “Echnaten” in het Dorothy Chandler Pavilion.

(Ariana Drehsler / For Time)

Hollywood is echter geen pretje als het gaat om gesynchroniseerde jongleurs. Voor McDermott suggereren ze grimmige rituelen en waren ze in de tijd van Echnaton in Egypte bekend. Voor het publiek waren deze momenten echt spannend. Voor Glass had het misschien een diepere betekenis, aangezien het circus de plek was waar hij later 26 opera’s componeerde.

De Finse dirigent Dalia Stasevska, die haar operadebuut in L.A. maakte, hield de partituur scherp en liep met filmische flair. Glass haalt de violen uit het orkest en produceert een donker, oerorkestgeluid samen met beukende percussie. Stasevska ontdekte licht, kleur en actie. Hij heeft voorlopig de leiding. Prachtige blaasinstrumenten barstten plotseling los alsof er een zwerm vogels over de piramide vloog. Solo koperblazers kunnen belangrijk klinken. De percussie bonkte als niemands zaak, waardoor de partituur openstond voor alle emoties die het met zich meebracht en zinderde op het overvolle podium.

Het meesterlijke gebruik van dans door Childs en Kosky’s oogverblindende theatrale verbeeldingskracht hebben ons misschien naar een slankere, meer verfijnde en hemelse Glassiaanse wereld gebracht, maar de geest waarmee McDermott en Stasevska deze brachten blijft een charme op zich.

Ondertussen heeft McDermott met Glass gewerkt aan een theatershow, “Tao van glas,” die te zien was in New York en de hele zomer in Londen te zien is. In de betere wereld van Glass zou hij naast “Echnaten” in de Ahmanson hebben gelopen. Maar de gebroeders Labèque staan ​​eind deze maand in de Walt Disney Concert Hall met een programma voor twee piano’s gebaseerd op Glass’ operatrilogie Cocteau. Bekijk ook enkele geweldige podcasts van LA Opera over “Ahkhnaten” – het bedrijf is stilletjes een leider op dit medium geworden.