De politieke situatie in de Hoorn van Afrika wordt nog steeds gedomineerd door spanningen tussen Ethiopië en Eritrea.
De Ethiopische premier Abiy Ahmed twijfelt daar niet aan: in een televisietoespraak eerder deze week benadrukte hij dat het “onmogelijk” is om Ethiopië als een geheel door land omgeven land te blijven beschouwen.
Het land verloor de toegang tot de Rode Zee toen Eritrea in 1993 na decennia van oorlog onafhankelijk werd.
Aanvankelijk stond een overeenkomst Ethiopië toe goederen belastingvrij te importeren via de Eritrea-haven Assab.
Nieuwe grensconflicten eind jaren negentig maakten echter een einde aan deze regeling.
LEES | Ethiopië verstevigt zijn greep op de media in de aanloop naar de verkiezingen van 2026
Momenteel loopt het grootste deel van de handel in Ethiopië via Djibouti – een kostbare onderneming voor het geheel door land omgeven land.
Verzet tegen Ethiopische expansie
Abiy Ahmed wil deze afhankelijkheid verminderen, aldus politiek analist Abduraham Sayed.
“De reden dat hij dit nu aandringt is niet omdat er geen toegang is tot de Rode Zee of havens in de buurt van Ethiopië”, vertelde hij aan DW.
Hoewel toegang mogelijk is via buurlanden Djibouti en Somalië, wil Abiy Ahmed directe controle vanuit Ethiopië, waar de kustlanden zich tegen verzetten, zei Sayed.
Het vredesakkoord uit 2018 tussen Ethiopië en Eritrea zou goede kansen bieden.
Op basis hiervan, zei Sayed, kan Ethiopië gemakkelijk toegang krijgen tot de zee met garanties op duurzaamheid en veiligheid.
Deze vredesinspanningen leverden Abiy in 2019 de Nobelprijs voor de Vrede op – nu wijzen de tekenen opnieuw op een confrontatie met de buurlanden.
Sayed beweerde dat het streven van Ethiopië naar toegang tot de zee ‘in hoge mate werd gedreven door externe belangen buiten de Hoorn van Afrika, en dat de Ethiopische regering deze belangen simpelweg implementeert als onderdeel van haar eigen agenda. Anders zou de toegang op dat moment gegarandeerd zijn geweest.’
De Verenigde Arabische Emiraten worden beschouwd als een bondgenoot van Ethiopië.
Ethiopische partners staan onder druk
Hij bedoelde de geostrategische partners van Ethiopië, vooral de Verenigde Arabische Emiraten.
Maar de VAE staan onder druk, zei Sayed: “Vanwege het conflict in de Perzische Golf zullen de VAE vroeg of laat gedwongen worden hun aanwezigheid en betrokkenheid in de Hoorn van Afrika te verminderen om zich te concentreren op de problemen thuis.”
Ethiopische legereenheden patrouilleren in de straten van de stad Mekelle in de Tigray-regio in het noorden van Ethiopië.
Minasse Wondimu Hailu/Anadolu Agency via Getty Images
Dit betekent dat Ethiopië minder steun zou krijgen in het geval van een mogelijke oorlog tegen Eritrea.
Premier Abiy heeft vanaf 2023 aparte toegang tot havens voor Ethiopië geëist.
Zijn retoriek over deze kwestie is in de loop der jaren steeds intensiever geworden, zegt Guido Lanfranchi, onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen.
Eerder dit jaar meldden verschillende persbureaus dat Ethiopische regeringssoldaten en strijders uit Tigray gestationeerd waren langs de duizenden kilometers lange grens met Eritrea.
Maar tot nu toe is de situatie niet in oorlog veranderd.
De spanningen tussen Ethiopië en Eritrea lopen al meer dan een jaar op en blijven op een vrij hoog niveau, zei Lanfranchi.
“Nu lijkt het gevaar geweken en kan oorlog vermeden worden – deels veroorzaakt door problemen zoals brandstoftekorten in de regio die verband houden met de crisis in Iran”, vertelde hij aan DW.
De dreiging van een burgeroorlog in Ethiopië blijft bestaan
“Dit betekent echter niet dat de internationale gemeenschap haar focus op deze crisis moet verminderen, aangezien de belangrijkste oorzaken van de concurrentie tussen de twee partijen nog steeds bestaan”, zei Lanfranchi.
Ethiopische veiligheidstroepen patrouilleren in de straten nadat het Ethiopische leger de controle over de stad Dessie in Amhara overnam van rebellen van het Tigray People’s Liberation Front (TPLF) in Ethiopië
Minasse Wondimu Hailu/Anadolu Agency via Getty Images
Volgens Lanfranchi’s collega, Amanuel Dessaglen Gedebo, was Eritrea zelf nooit geïnteresseerd in directe conflicten, gezien zijn zwakkere economische en militaire positie.
In plaats daarvan zijn er indirecte manoeuvres zoals het versterken van de banden met het Tigray People’s Liberation Front (TPLF) en het verlenen van steun aan gewapende groepen zoals de etnische Amhara-militie Fano.
Eritrea heeft ook zijn banden met de regionale vijanden van Ethiopië, met name Egypte, versterkt.
De Iraanse oorlog die de olieproducerende regio’s treft, heeft ertoe geleid dat de transport- en voedselprijzen in Ethiopië zijn gestegen.
Dit heeft de toch al kwetsbare economische situatie verslechterd en nieuwe militaire operaties zijn momenteel niet haalbaar.
De huidige ‘pauze’ is echter slechts een uitstel, zei Amanuel tegen DW.
Volgens analisten is het voornaamste conflict in Ethiopië de aanhoudend kwetsbare situatie in Tigray.
Dit blijft het geval, ook al werd de twee jaar durende burgeroorlog in de noordelijke regio van Ethiopië officieel opgelost via een overeenkomst in november 2022.
Sindsdien wordt Tigray geregeerd door een interim-regering, benoemd door Addis Abeba, wiens mandaat in april met nog een jaar werd verlengd – ondanks kritiek van de TPLF.
Als reactie hierop heeft de TPLF onlangs de heroprichting van een regionaal parlement aangekondigd.
De verkiezing van dit orgaan was een van de aanleidingen voor de Tigray-oorlog in 2020.
Waarnemers vrezen dat het gewapende conflict tussen de Ethiopische regering en regionale strijdkrachten opnieuw zal oplaaien.
Oorlog is onvermijdelijk in Ethiopië
Gerrit Kurtz van het Duitse Instituut voor Internationale en Veiligheidszaken (SWP) vertelde DW dat hoewel externe en geopolitieke factoren het conflict in Ethiopië hebben verergerd, het multi-etnische land niet kan worden gereduceerd tot de belangen van zijn partners alleen.
Kurtz zei dat er een escalatie zou plaatsvinden als Tigray een rivaliserende regering zou vormen.
Hij voegde eraan toe dat, hoewel oorlog onvermijdelijk was, het een kwestie was van manoeuvreren door beide partijen om dominantie te verwerven.
Hoewel de TPLF Eritrea misschien als een partner beschouwt, blijft de omvang van die steun in geval van oorlog met Ethiopië volgens Kurtz onzeker.
De komende parlementsverkiezingen op 1 juni in Ethiopië zijn belangrijk voor de Prosperity Party (PP) van Abiy Ahmed om de legitimiteit veilig te stellen.
Volgens analist Lanfranchi erfde de PP de politieke dominantie en economische netwerken van haar voorganger, het Ethiopische Revolutionaire Democratische Volksfront.
De oppositie heeft weinig kans om de verkiezingen te winnen, zei Lanfranchi: “Vanuit het standpunt van Abiy heeft het geen zin om de verkiezingen uit te stellen voordat een militaire operatie wordt uitgevoerd.”
