HAVANA — Nadat Cuba door een nieuwe landelijke stroomstoring was verzwakt, keerde de stroom onlangs op zondagmiddag terug in delen van Havana. Toen het mobiele signaal weer normaal werd, ging de telefoon van Alberto González non-stop over met berichten.
“Gaan jullie vandaag open?”
“Is er enige macht?”
‘Goedemiddag, zus. Komt er een dansfeest?’
Tot voor kort was dat geen vraag die mensen moesten stellen. Natuurlijk zal er gedanst worden.
Decennia lang organiseerden González en zijn vrouw, Mercedes Cruz, populaire wekelijkse dansfeesten in een historische sociale zaal in een van de oudste wijken van Havana, een paar blokken van de Caribische Zee. Ze zijn allebei 72 jaar oud en noemen het evenement Los Tradicionales – “de traditionele” – omdat het hun doel is om het rijke danserfgoed van Cuba te helpen behouden, van rumba tot timba tot casino, de voorloper van de salsa.
Ze zijn de afgelopen maanden doorgegaan met het organiseren van feesten, te midden van stroomstoringen en voedsel- en watertekorten – het resultaat van een totale Amerikaanse blokkade van olietransporten naar Cuba.
De wijk Vedado in Havana ging uit tijdens een landelijke stroomstoring op 21 maart. Stroomstoringen komen vaak voor nu Cuba wordt geconfronteerd met een door de VS opgelegd olie-embargo.
(Natalia Favre / For Time)
Veel mensen hebben hier geen water om te douchen en de toiletten door te spoelen. Ze zijn eraan gewend om elke keer als de stroom wordt ingeschakeld, op elk tijdstip van de dag, uit bed te komen om te koken en zich te wassen. De partij heeft zich van dat alles ontdaan – en van de voortdurende zorgen over wat president Trump met het eiland heeft gepland (“Cuba is de volgende”, waarschuwde hij na het bombarderen van Iran).
‘Hier, denk je niet na,’ zei Cruz over de feesten. “Jij danst.”
Zonder een ventilator om de hitte en de muggen in huis af te weren, kon hij nauwelijks slapen. Maar toen eenmaal duidelijk was dat er elektriciteit zou zijn, droeg ze haar haar blond en droeg ze een gebloemde jurk, terwijl González de personages opriep die Los Tradicionales besturen: de pezige kaartjesman, de stijlvolle omroeper, de man wiens enige taak het is popcorn te maken met een kieskeurige machine.
Vervolgens liep het echtpaar over de beroemde boulevard vernoemd naar de vader van de Cubaanse onafhankelijkheid, José Martí, naar een oud gebouw dat Havana’s gemeenschapscentrum was voor Cubanen van Arabische afkomst. Zoals de meeste plekken hier heeft de kamer een vintage uitstraling, met oude tegelvloeren en muren bedekt met vervaagde foto’s van bezoeken van Yasser Arafat, de al lang overleden Palestijnse leider, aan Cuba.
1. Alberto González draagt schoenen voor een avondje dansen. 2. Mercedes Cruz kijkt op haar mobiel naar een foto van een van haar zoons in Havana. Hij en González hebben twee kinderen die in Florida wonen en die ze al vier jaar niet meer hebben gezien. 3. Cruz legde zijn handen op een tafel in de hal waar in Havana wekelijkse dansbijeenkomsten plaatsvinden.
Alberto González spreekt met veiligheidsfunctionarissen voordat de dansers arriveren in het centrum van de Arabisch-Cubaanse gemeenschap in Havana.
“Hallo mijn liefste!” Cruz belde de toiletjuffrouw die zich meldde voor dienst. Hij en González hadden de airconditioning aangezet, waardoor de kamer met koele lucht werd gevuld, en hij nam even de tijd om ervan te genieten.
Het gebouw deelt hetzelfde elektriciteitsnet als het plaatselijke ziekenhuis, wat betekent dat het gebouw, in tegenstelling tot het grootste deel van het eiland, dat elke dag wordt getroffen door voortdurende stroomuitval, alleen stroom zal verliezen als het nationale elektriciteitsnet uitvalt.
Tegen zonsondergang had zich buiten een rij gevormd. González, gekleed in het lichtblauwe poloshirt en de vrolijke hoed waar golfers in de jaren zeventig de voorkeur aan gaven, begroette de gasten één voor één en hielp verschillende keurig geklede oudere vrouwen de steile marmeren treden op.
Het eerste nummer ging knallen, het nummer van Bad Bunny werd geremixt met een salsabeat en de mensen begonnen mee te volgen.
Yaima Pacheco Muñoz, 37, was de eerste die begon te dansen, samen met haar vriendin, Míosoti Bell Leon, 52. Terwijl de menigte binnenstroomde, stopten velen om de vrouwen op de wangen te kussen.
‘Het is hier echt een familie,’ zei Bell terwijl hij en Pacheco aan een tafel zaten die bedekt was met rood kleed.
Nurys Núñez Arellano, 61, raakt zachtjes haar partner aan, de Duitse Fernández Miranda, 66, die popcorn eet en naar de dansvloer kijkt.
Pacheco, een econoom, zei dat hij al dagen geen stabiele elektriciteitsvoorziening bij hem thuis had. Net als de batterijen van zijn mobiele telefoon en computer was hij leeg.
Toen een journalist vroeg wie hij de schuld gaf van het probleem, sloot Pacheco zijn ogen en schudde zijn hoofd. ‘Nee,’ zei hij. ‘Niet hier.’
Zondagavonden ‘zijn therapie’, zei hij. “Dit is de enige plek waar ik stress kan verlichten.”
Een dancehall-nummer van Sean Paul begint en hij trekt Bell weer op de grond.
Eugenio Leiva zat alleen aan een tafel bij de bar en dronk whisky. ‘De drank van de vijand’, noemde hij het, een grapje over de Verenigde Staten. ‘Ik hou wel van rum,’ zei hij. “Maar ik geef de voorkeur aan whisky.”
Maurin Piedra Rodríguez, 52, sprak telefonisch tijdens een pauze tijdens een wekelijks dansevenement in Havana.
Dansavonden zijn doorgaans ouder en trekken ongeveer twee keer zoveel vrouwen als mannen aan. Leiva, 74, danst niet, maar kijkt graag.
Als schrijver werkte hij aan culturele kwesties voor de Cubaanse communistische regering, voordat hij naar het buitenland verhuisde. Hij was net terug uit Spanje en zei geschokt te zijn door de omstandigheden, die hij deels te wijten was aan Amerikaanse sancties en deels aan wanbeheer door de regering. Op één na hebben zijn vijf kinderen het eiland verlaten omdat ze daar geen toekomst zagen.
Dansen, zei Leiva, “is een van de weinige dingen die ze ons niet hebben ontnomen.”
Leiva, die één dag per week in de bibliotheek van een gemeenschapscentrum werkt, zei dat de dans hem eraan herinnerde dat Cubanen, zelfs in moeilijke tijden, naar elkaar kijken voor steun. Zijn buren, zei hij, boden hem elke dag eten aan, ook al hadden ze nauwelijks genoeg te eten. En ’s avonds als de stroom uitvalt, verzamelen Cubanen zich op straat om dominostenen te spelen of a capella klassieke liederen te zingen.
‘We zitten in de ergste crisis’, zei hij. “Maar we zijn verenigd.”
1. De deelnemers aan “Los Tradicionales” namen zichzelf op tijdens het dansen terwijl ze het nummer ‘reparto’ speelden. 2. Een vrouw genaamd Susana vergezelde Juan Marín, 73, op de dansvloer.
Roberto Rodríguez, 48, is een van de meest bekwame dansers. Nadat elk liedje was geëindigd, keken de andere vrouwen haar gretig aan, in de hoop dat ze op haar beurt over de grond zou draaien. Hij werkt zeven dagen per week als bouwvakker, maar gaat elke vrijdag, zaterdag en zondag dansen.
“Ik dans, drink bier, klets met vrienden, en dan ben ik klaar om te trotseren wat de week ons brengt,” zei hij.
Enkele van haar jeugdherinneringen zijn dansen op familieverjaardagsfeestjes of grote openbare carnavalsevenementen met de belangrijkste orkesten van het land. Ze speelt thuis voortdurend salsamuziek, zodat haar zoons van 14 en 16 jaar ook weten hoe ze het moeten spelen. ‘Dans is een taal’, zei hij. “Dat is onze moedertaal.”
Om 21.00 uur belde González stamgasten die net verjaardagen hadden gevierd, zodat het publiek het lied kon neuriën.
Daarna leidde hij een grote groep in een ‘casinocirkel’, een soort Latin square dance die in de jaren vijftig in Havana ontstond. Lachende stellen dansen tegelijkertijd dezelfde passen en wisselen om de paar tellen van partner.
María Camejo betaalt taart aan de bar tijdens een “Los Tradicionales”-bijeenkomst in Havana
Voor Cruz is het een symbool van de verbondenheid van de Cubanen met hun geschiedenis – en van hun toewijding aan de gemeenschap. Dat is wat hij mist als hij naar de Verenigde Staten reist, waar zijn kleinkinderen wonen.
González legde de microfoon neer en iemand deed het licht uit. A afdeling het nummer verschijnt: de Cubaanse versie van reggaetón. González ging regelrecht naar zijn vrouw van vijftig jaar, en voor het eerst de hele nacht deden ze wat ze moesten doen: dansen.
