Dit was een historische verandering die maar weinig mensen hadden kunnen voorspellen. Een joodse miljardair, geboren in Cardiff uit ouders die nazi-Duitsland waren ontvlucht, zegt nu dat hij zich zo ongemakkelijk voelde bij het leven in Groot-Brittannië dat hij het Duitse staatsburgerschap moest aanvragen. Sir Michael Moritz, een van de rijkste zakenmensen van Groot-Brittannië en een ervaren investeerder in Silicon Valley, beschreef Groot-Brittannië als “een ongemakkelijke plek voor hedendaagse joden”, met het argument dat antisemitisme zichtbaarder en sociaal meer getolereerd voelt dan veel mensen willen toegeven.Moritz, wiens grootouders van vaderskant tijdens de Holocaust werden vermoord, zei dat zijn beslissing om een Duits paspoort aan te vragen minder te maken had met verhuizing en meer met zekerheid. Duitsland, zo betoogde hij, had de herinnering aan de Holocaust centraal gesteld in zijn burgeridentiteit. De symboliek is treffend. Het land dat ooit zijn familie verdreef, bood volgens hem nu een diepere institutionele afrekening met antisemitisme dan hij in het moderne Groot-Brittannië had meegemaakt.
Een miljardair gevormd door de Joodse geschiedenis
Moritz, geboren in Cardiff in 1954, verwierf bekendheid bij Sequoia Capital, waar hij vroege investeringen in Google en Yahoo ondersteunde tijdens de opkomst van de dotcom. Zijn financiële succes maakte hem tot de rijkste Welshman in de geschiedenis, maar zijn memoires Ausländer onthullen een man die zich diep bewust is van identiteit en ballingschap.Zijn grootouders van vaderskant, Max en Minnie Moritz, kwamen om in de Holocaust. Via archiefonderzoek ontdekte hij dat zijn familieleden tijdens hun deportatie door de Gestapo waren gefotografeerd. Zijn ouders vluchtten naar Engeland en herbouwden hun leven in Wales. Maar zelfs in Cardiff herinnert hij zich nog dat hij zich heel anders voelde en beschreef hoe zijn achternaam alleen in de telefoongids stond, een herinnering aan het anders-zijn.
Het antisemitismedebat in Groot-Brittannië
De opmerkingen van Moritz komen in een tijd waarin in Groot-Brittannië fel wordt gedebatteerd over antisemitisme. Volgens de Community Security Trust, die anti-Joodse incidenten monitort, zijn er de afgelopen jaren recordniveaus van gerapporteerde schendingen, vandalisme en antisemitische bedreigingen geweest, vooral tijdens perioden van conflicten in het Midden-Oosten.De aanval in 2025 op een synagoge in het Heaton Park-gebied in Manchester markeerde een moment van grote zorg, wat aanleiding gaf tot verhoogde politiebescherming van Joodse scholen en gebedshuizen. Leiders van de Joodse gemeenschap hebben gewaarschuwd dat sommige gezinnen zich meer zorgen maken over zichtbare uitingen van identiteit, zoals het dragen van religieuze symbolen of schooluniformen die verband houden met Joodse instellingen.Moritz stelt dat het, afgezien van de statistieken, vooral de sfeer is die hem zorgen baart. Terloopse uitspraken, vijandigheid op sociale media en de perceptie dat antisemitisme in politieke debatten kan worden geminimaliseerd of opnieuw geformuleerd, dragen volgens hem allemaal bij aan een gevoel van onbehagen.
Immigratie, ideologie en politieke breuklijnen
Zijn verklaring ging ook in op het felle politieke debat dat in Engeland plaatsvindt. Oppositiefiguren hebben de huidige Labour-regering ervan beschuldigd Groot-Brittannië te tolerant te laten zijn op het gebied van immigratie en niet hard genoeg op te treden tegen extremistische netwerken. Recordovertochten met kleine boten over het Engelse Kanaal hebben het debat doen oplaaien, waarbij critici beweren dat grenshandhaving er niet in is geslaagd irreguliere aankomsten te voorkomen.Veel van degenen die in kleine boten arriveren, komen uit landen met een moslimmeerderheid, zoals Afghanistan, Iran, Irak en Syrië. Dit heeft in sommige politieke kringen aanleiding gegeven tot beweringen dat de regering te voorzichtig is in de aanpak van islamitische radicalisering en te aarzelend in het frontaal bestrijden van ideologisch extremisme. Veiligheidsdiensten blijven waarschuwen dat islamitisch extremisme, naast rechts-extremisme, een groot nationaal veiligheidsprobleem blijft.Wetgevers van de oppositie beschuldigden de regering ervan Groot-Brittannië een ‘veilige haven’ voor extremisten te laten worden, hoewel ze wezen op antiterreurwetten, deportaties en inlichtingenoperaties. De strijd om percepties gaat echter door en immigratie is een van de politiek meest onstabiele kwesties in het land geworden.In deze onstabiele omgeving werden de opmerkingen van Moritz over het gevoel van ongemak als jood in Groot-Brittannië door sommigen geïnterpreteerd als onderdeel van bredere zorgen over sociale cohesie, grenscontrole en nationale leiding.
Waarom nu Duitsland?
Duitsland heeft daarentegen de herdenking van de Holocaust opgenomen in zijn juridische en educatieve kader. Het ontkennen van de Holocaust is een strafbaar feit, en de schoolcurricula verzetten zich expliciet tegen de misdaden uit het nazi-tijdperk. Sinds 2021 zijn de staatsburgerschapswetten uitgebreid om meer nakomelingen van degenen die tussen 1933 en 1945 werden vervolgd het Duitse staatsburgerschap te laten herwinnen.Voor Moritz biedt die institutionele erkenning wat hij een vorm van verzekering noemt. Hij beweert niet dat Duitsland vrij is van antisemitisme, maar hij gelooft dat de moderne identiteit van het land gebaseerd is op het onder ogen zien van die geschiedenis, en niet op het vermijden ervan.
De symboliek is ironisch en ongemakkelijk
De ironie die de kern van het verhaal vormt, verklaart de weerklank ervan. Een joodse afstammeling van overlevenden van de Holocaust die het Duitse staatsburgerschap zoekt omdat hij zich ongemakkelijk voelt in Groot-Brittannië, dwingt opzienbarende vergelijkingen tussen het verleden en het heden af.Of men het nu eens is met de beoordeling van Moritz of deze overdreven vindt, zijn beslissing onderstreept de diepere zorgen die delen van de Britse joodse gemeenschap ervaren. Het laat ook zien hoe debatten over immigratie, ideologie en minderheidsbescherming steeds meer verweven raken met vragen over erbij horen.De geschiedenis herhaalt zich niet, maar in het geval van Moritz lijkt het volledig te zijn gebeurd op een manier die maar weinig mensen zich hadden kunnen voorstellen.
