Een vrouw houdt een illustratie vast van de Iraanse Opperste Leider Ayatollah Ali Khamenei terwijl anderen met de Iraanse nationale vlag zwaaien tijdens een demonstratie ter ondersteuning van de regering en tegen Amerikaanse en Israëlische aanvallen buiten een moskee in Teheran op 28 februari 2026.
Atta Kenare | Afp | Getty-afbeeldingen
De dood van de Iraanse Opperste Leider, Ayatollah Ali Khamenei, zette een formeel opvolgingsproces op gang dat een aanzienlijke impact zou kunnen hebben op de politieke stabiliteit van het land, de sanctievooruitzichten en de toch al gespannen economie.
Khamenei werd gedood bij een gezamenlijke militaire aanval van Israël en de Verenigde Staten, bevestigden Iraanse staatsmedia. Op het moment van zijn overlijden was de 86-jarige Khamenei in zijn kantoor in zijn woonplaats, aldus het Iraanse Fars News Agency. op Telegram.
Hij nam de macht over na de dood van ayatollah Ruhollah Khomeini in 1989 en erfde een revolutionaire staat die zichzelf nog steeds consolideerde na de oorlog tussen Iran en Irak.
Khamenei wordt niet gezien als een voor de hand liggende opvolger. Karim Sadjadpour beschikte destijds niet over de religieuze kwalificaties die de grondwet vereiste. een beleidsanalist bij de Carnegie Endowment for International Peace, genoteerd in zijn studie van Khamenei.
Slechts enkele maanden voor de dood van Khomeini werd de grondwet herzien om te bepalen dat de leider alleen een expert in islamitische jurisprudentie hoefde te zijn met politieke en bestuurlijke capaciteiten – veranderingen die de benoeming van Khamenei mogelijk maakten.
In de loop van de tijd consolideerde de positie van de hoogste leider het gezag over de belangrijkste Iraanse instellingen. Ondertussen verandert de president via verkiezingen, Khamenei controle wordt gehandhaafd met betrekking tot het leger, de rechterlijke macht, de staatsomroep en belangrijke strategische beslissingen (artikel 110).
Khamenei vechten voor een ‘economie van verzet’ om de zelfvoorziening te bevorderen te midden van westerse sancties, op hun hoede te blijven voor samenwerking met het Westen, en trad hard op tegen critici die beweerden dat zijn ‘veiligheid eerst’-benadering de hervormingen belemmerde.
Zijn regering werd geconfronteerd met herhaalde tests. In 2009 werden massale protesten over vermeende verkiezingsfraude met gewelddadig optreden beantwoord. In 2022 braken demonstraties uit over vrouwenrechten. Een serieuze uitdaging ontstond eind december 2025, toen economische klachten escaleerden tot landelijke onrust, waarbij sommige demonstranten openlijk de omverwerping van de Islamitische Republiek eisten.
Wat is de toekomst voor Iran?
“Dit is een glorieuze dag voor Iran”, zegt Masoud Ghodrat Abadi, een Iraanse ingenieur die nu in de Verenigde Staten woont en Iran op 27-jarige leeftijd verliet.
“Ik geloof dat zijn dood het begin zou kunnen markeren van een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van onze natie… Op de lange termijn hoop ik dat dit moment transformerend zal blijken”, vertelde hij aan CNBC.
Soortgelijke gevoelens ontstonden na zijn dood op sociale-mediaplatforms, ook onder Iraniërs getoond terwijl ze de straat op gingen en feestvierdenvolgens de New York Times.
Analisten waarschuwen echter dat opwinding niet gelijk staat aan transformatie.
“Het omverwerpen van de Iraanse Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, is niet hetzelfde als regimeverandering. De Islamitische Revolutionaire Garde is zijn regime”, aldus de Council on Foreign Relations. opgenomen na zijn doodbeperkt de vooruitzichten op politieke of economische transformatie in de nabije toekomst.
De dood van Khamenei markeert de tweede leiderschapstransitie sinds de Islamitische Revolutie van 1979. moment dat CFR beschrijft als historisch significant, maar de uitkomst is hoogst onzeker.
Hoewel sommige Iraniërs de hoop uitten dat een verandering in leiderschap de repressie en het economische isolement zou kunnen verminderen, zei het CFR dat de meest waarschijnlijke uitkomst van de opvolging niet duidde op enige betekenisvolle politieke of economische liberalisering onmiddellijk na de transitie.
“Leiderschapsverandering in Iran zou in drie hoofdrichtingen kunnen plaatsvinden: overleving van het regime, militaire overname of ineenstorting van het regime”, meldde CFR. De denktank waarschuwt echter dat geen van deze kortetermijnscenario’s een positieve transformatie binnen ongeveer een jaar na de transitie laat zien.
In de context van duurzaamheid, die in wezen een ‘Khamenei-isme zonder Khamenei’ is, kunnen investeerders en huishoudens nog steeds te maken krijgen met onzekerheid, omdat nieuwe leiders ‘on the fly moeten leren’ terwijl ze proberen het economisch beleid vorm te geven met beperkte middelen en toenemende druk.
Zelfs een verschuiving naar een sterkere militaire dominantie betekent niet dat er sprake is van economische hervormingen: het CFR stelt dat een op veiligheid gericht model prioriteit zou kunnen geven aan economische stabiliteit en beheer, maar nog steeds zou worstelen met wat het een ‘sterk verstoorde economie’ noemt met ‘aanhoudende inflatie en een instortende munt’.
Marko Papic, Chief Strategy Officer van de Clocktower Group, drukte ook een soortgelijk standpunt uit: “De economie van Iran zal binnenkort een parkeerplaats worden, tenzij de volgende Opperste Leider meer bereid is om met de VS te onderhandelen.”
Als de Opperste Leider wordt vervangen door een andere hardliner die niet met de VS wil onderhandelen en doorgaat met het uitvoeren van aanvallen op de regio, zal de Amerikaanse militaire operatie bestraffend zijn en ‘zal Iran terugkeren naar de middeleeuwen’, zei hij.
Keith Fitzgerald, algemeen directeur bij Sea-Change Partners, formuleert het botter.
“Het doden van Khamenei betekent niet ‘regimeverandering’. Zie het als het vervangen van een gloeilamp: om hem te vervangen moet je eerst de bestaande kapotte lamp verwijderen. Maar dat betekent niet dat je de lamp moet vervangen. Hij moet worden vervangen door een nieuwe”, schreef hij in een notitie.
Bovendien blijft de verbannen oppositie van Iran gefragmenteerd en ontbeert zij een verenigd leiderschap, zegt Ali JS, een voormalige strategische inlichtingenanalist bij het NAVO Joint Warfare Center.
Het importeren van politieke figuren uit het buitenland, of het nu gaat om herstelde monarchieën of andere alternatieven, “heeft een beperkte geloofwaardigheid ter plaatse en riskeert een herhaling van eerdere experimenten met geparachuteerde elites die elders slecht afliepen”, zei hij.
De Iraanse oppositie in ballingschap is divers, maar zeer gefragmenteerd. Tot deze groepen behoren monarchisten die banden hebben met Reza Pahlavi, de zoon van wijlen Sjah die in de VS woonde en na de revolutie van 1979 werd verbannen; republikeinse en seculier-democratische activisten verspreidden zich over Europa en Noord-Amerika; Koerdische oppositiegroepen opereren langs de westelijke grens van Iran; en de Mojahedin People’s Organization of Iran (MEK), die een georganiseerd politiek netwerk in het buitenland onderhoudt, maar een beperkte geloofwaardigheid heeft in Iran.
