Zoals een aankondiging van een staakt-het-vuren tussen VS en Iran-En afzonderlijk tussen de twee Israël en Libanon– die de afgelopen twee weken de krantenkoppen domineerde, heeft het ons er ook toe aangezet om met een frisse blik te kijken naar de manier waarop oorlog zich online verspreidt: via memes.
Er worden grappen gemaakt over de militaire dienst. Opmerkingen over militaire dienst, maar in ieder geval met een Bluetooth-apparaat. Het nummer ‘Bazooka’ ging viraal, waarbij gebruikers lipsynchroniseerden met ‘Rust in vrede, mijn oma, ze werd geraakt door een bazooka.’ Militaire filters volgden. Dat geldt ook voor berichten over wat Amerikanen willen naar Dubai te sturen “om alle IG-modellen te redden.”
Aan de overkant van de baai is de toon anders, maar de instincten blijven hetzelfde. Memes maken zulke grapjes Iran nam wraak op Israël sneller dan wie dan ook dat je denkt. De bezorger wordt getoond “raketten ontwijken.” “Eid-pakken” werden hazmat-pakken en tactisch vest.
Donkere humor is een van de oudste reacties op angst, een manier om, hoe kort ook, de controle terug te krijgen over gebeurtenissen die geen resultaat opleveren. Variaties op dit idee verschijnen op het gebied van psychologie en filosofie, waaronder Freuds theorie van reliëf, die humor omschrijft als het loslaten van spanning.
Maar sociale media veranderen de schaal en snelheid van dat instinct.
Een grap die in een kleine gemeenschap wordt gedeeld, kan binnen enkele minuten een wereldwijd patroon worden. Het algoritme hecht geen waarde aan diepte of nauwkeurigheid; zij hechten waarde aan betrokkenheid. De memes die zich het snelst verspreiden, zijn meestal uit hun context, gemakkelijk te herkennen en gemakkelijk te remixen.
Midden-Oostenexpert en mediaanalist Adel Iskandar traceert politieke satire eeuwen terug, van satirische papyri die in het oude Egypte verboden waren tot cartoons tijdens revoluties en galgenhumor in de moderne oorlog. ‘Waar moeilijkheden zijn, is satire’, zei hij. “Waar er verlies van hoop is, is er hoop in komedie.”
De traditie bestaat nog steeds online. Maar tegenwoordig worden ze gecombineerd met aanbevelingssystemen die zijn ontworpen om de aandacht in beweging te houden.
Memes verspreiden zich sneller dan feiten
Het woord ‘meme’ werd door Richard Dawkins bedacht in zijn boek uit 1976 Het egoïstische genwaar hij uitlegt hoe ideeën als genen worden gerepliceerd. Op het hedendaagse internet volgt replicatie de platformlogica.
Fitness betekent algemeen. Memes hoeven niet accuraat te zijn. Het moet vertrouwd aanvoelen. Er is het juiste format voor nodig, gecombineerd met trendy audio en de juiste emotionele steno.
“Memes zijn als virussen”, zei Iskandar. “Als het niet beweegt, zal het sterven.”
Het meest zichtbare antwoord online is niet altijd het meest correcte antwoord. Dit is vaak het gemakkelijkst te implementeren. En als de context verloren gaat, kan een crisis op een andere crisis gaan lijken.
Aardrijkskunde vormt ook humor en voegt een niveau van spanning toe. “Als je ver van de dreiging woont, kun je inhoud produceren die de dreiging belachelijk maakt met beveiligingselementen”, zegt Iskandar. “Ondertussen, als je toevallig van dichtbij bent, is het meer fatalisme.”
Gaten zijn belangrijk. Voor sommige gebruikers bestaat oorlog vooral als gemedieerd spektakel: clips, bewerkingen, afbeeldingen, krantenkoppen en reactieposts. Voor anderen wordt het veroorzaakt door sirenes, onzekerheid, verstoorde vluchten, stijgende prijzen en berichten waarin wordt gecontroleerd wie veilig is.
Dezelfde meme kan dienen als entertainment in het ene land en als emotionele steun in het andere. Neem de Amerikaanse ervaring met geweld, die volgens Sut Jhally, hoogleraar communicatie aan de Universiteit van Massachusetts Amherst, ‘sterk bemiddeld’ is.
Wat een groot deel van de westerse wereld consumeert, is wat cultuurcriticus George Gerbner ‘gelukzalig geweld’ noemt: spectaculair, zonder gevolgen en los van de impact ervan.
Jhally stelt dat de aanslagen van 11 september de bepalende moderne Amerikaanse ervaring van oorlogsgerelateerd politiek geweld blijven. Veel andere dingen zijn filmisch: invasies op lange afstand, vernietiging van blockbusters, logica van videogames, apocalyps-franchises.
Tieners uit het Midwesten die grapjes maken dat ze opgeroepen zijn, putten uit zombiefilms en superheldenapocalyps. “Er is bijna geen discussie over hoe de Derde Wereldoorlog er eigenlijk uit zou zien”, zei hij. “Het publiek heeft geen idee hoe het er werkelijk uitziet.”
