MEXICO-STAD — Andrea Paola Hernández heeft een zus in Ecuador en een andere in Londen. Hij heeft neven en nichten in Colombia, Chili, Argentinië en de Verenigde Staten.
Allen ontvluchtten de armoede en de politieke onderdrukking in Venezuela. Hernández, een mensenrechtenactivist en uitgesproken criticus van de autoritaire leider van het land, Nicolás Maduro, verliet uiteindelijk ook het land.
Sinds 2022 woont hij in Mexico-Stad, waar hij klusjes doet tegen een laag loon, omdat hij geen wettelijke status heeft. Ze huilde bijna elke dag en droomde ervan zich te herenigen met haar verre familieleden en vrienden. ‘Wij willen gewoon ons leven terug’, zei hij.
Een van Maduro’s donkerste erfenissen is de uittocht van 8 miljoen Venezolanen tijdens zijn dertienjarige bewind, een van de grootste massamigraties in de moderne geschiedenis. De ontheemding van een derde van de Venezolaanse bevolking heeft veel gezinnen vernietigd en het culturele en politieke landschap gevormd van veel landen waar Venezolanen zich hebben gevestigd.
De verrassende Amerikaanse operatie om Maduro deze maand te arresteren heeft gemengde gevoelens onder de diaspora veroorzaakt. Opluchting, maar ook angst.
Van Europa tot Latijns-Amerika en de VS: degenen die vertrekken vragen zich af of ze eindelijk naar huis kunnen terugkeren. En zo ja, waar zullen ze terugkeren?
‘Een greintje gerechtigheid’
Hernández was bedroefd door de Amerikaanse aanvallen, waarbij tientallen mensen om het leven kwamen en die volgens het internationaal recht algemeen als illegaal werden beschouwd. Toch vierde hij de arrestatie van Maduro nog steeds als ‘gerechtigheid na tientallen jaren van onrecht’.
Andrea Paola Hernández, 30, een Afro-inheemse, queer, feministische activiste en schrijfster uit Maracaibo, Venezuela, staat vrijdag voor een portret op het dak van haar gebouw in Mexico-Stad. Hernández verliet Caracas in 2022.
(Alejandra Rajal / For Time)
Hij maakte zich zorgen over wat er zou gebeuren.
President Trump heeft herhaaldelijk de enorme oliereserves van Venezuela geprezen en weinig gezegd over het herstel van de democratie in het land. Hij zei dat de VS nauw zouden samenwerken met Maduro’s vice-president, Delcy Rodríguez, die is geïnstalleerd als interim-leider van Venezuela.
Hernández vertrouwt Rodríguez niet, die volgens hem net zo verantwoordelijk is als wie dan ook voor de ellende van Venezuela: de acht uur durende wachtrijen voor voedsel en medicijnen, het geweld in Venezuela en meer. onderdrukking van straatprotesten en een verkiezing in 2024 die Maduro zou hebben vervalst om aan de macht te blijven.
Hernández gaf het regime ook de schuld van zijn persoonlijk lijden. Over het overlijden van een tante tijdens de pandemie omdat er geen elektriciteit was om een beademingsapparaat van stroom te voorzien; van de wijdverbreide honger die zijn moeder ertoe bracht tegen haar kinderen te zeggen: ‘We kunnen dineren of ontbijten, maar niet allebei.’
Hernández, die meent dat hij in de gaten wordt gehouden door de regering van Maduro, heeft gezegd dat hij pas na de verkiezingen naar Venezuela zal terugkeren. “Ik ga pas terug als ik weet dat ik niet zal worden vermoord of gevangengezet.”
‘Onze identiteit is vernietigd’
Veel mensen in de diaspora proberen tegenstrijdige emoties met elkaar te verzoenen.
Damián Suárez, 37, een kunstenaar die in 2011 van Venezuela naar Chili vertrok en nu in Mexico woont, zei dat hij geschokt was toen hij de acties van Trump verdedigde, een leider wiens politiek hij veracht.
“We waren verdeeld en gedemoraliseerd, en toen kwam er iemand die de persoon die verantwoordelijk was voor dit alles gevangen zette”, zei Suárez. “Als je verdrinkt, zul je de persoon bedanken die je heeft gered, ongeacht wie het is.”
Damián Suárez in zijn studio in de wijk Condesa vrijdag in Mexico-Stad. Hij kwam in 2011 uit Venezuela en werkt als kunstenaar en curator.
(Alejandra Rajal / For Time)
Veel landen veroordeelden de aanval op Caracas en de belofte van Trump om het land op korte termijn te ‘sturen’ als een onaanvaardbare schending van de soevereiniteit van Venezuela.
Voor Suárez slaat dit argument nergens op. Hij zei dat de internationale gemeenschap jarenlang weinig heeft gedaan om de humanitaire crisis in Venezuela te verzachten.
“De hulpkreten van miljoenen mensen zijn onbeantwoord gebleven”, zei Suárez. “Het enige dat erger is dan ingrijpen is onverschilligheid.”
Een van de eerste geborduurde kunstwerken die Damián Suárez als kind maakte, wordt tentoongesteld in zijn atelier, in la Condesa in Mexico-Stad. Tot op de dag van vandaag gebruikt hij touw als zijn belangrijkste materiaal, een vorm van verzet en verzet die geworteld is in de handwerktradities van de gemeenschap waar hij vandaan komt.
(Alejandra Rajal / For Time)
Suárez, die een kunsttentoonstelling over Venezuela organiseert, geeft Maduro de schuld van wat hij ziet als een ‘spirituele leegte’ onder migranten die niet alleen hun fysieke huis hebben verloren, maar ook de mensen die hun leven betekenis hebben gegeven.
‘Onze identiteit is vernietigd’, zei hij, terwijl hij de migranten vergeleek met ‘planten die van hun grond zijn ontworteld’.
Hoewel Maduro nu in Brooklyn gevangen zit en wordt beschuldigd van drugshandel, heeft Suárez gezegd dat hij niet zal terugkeren naar Venezuela.
Hij heeft nu een Mexicaans paspoort en helpt zijn familie bij de migratie naar Mexico-Stad. Na zich jarenlang staatloos te hebben gevoeld, heeft hij eindelijk wortel geschoten.
Een leven opbouwen in nieuwe landen
Tomás Paez, een Venezolaanse socioloog die in Spanje woont en de diaspora bestudeert, zei dat uit onderzoeken door de jaren heen blijkt dat slechts ongeveer 20% van de immigranten zegt dat ze permanent naar Venezuela zouden terugkeren. Velen bouwen levens op in hun nieuwe land, zei hij.
Paez, die Venezuela enkele jaren geleden verliet toen de inflatie steeg en de misdaad enorm steeg, heeft kleinkinderen in Spanje en zei dat hij terughoudend was om ze achter te laten.
“Er is geen familie in Venezuela die geen zoon, broer, oom of neef heeft die ergens anders woont”, zei hij, eraan toevoegend dat 50% van de Venezolaanse huishoudens afhankelijk is van geldovermakingen uit het buitenland. “Migratie heeft de grenzen van Venezuela vergroot. We hebben het over een compleet nieuwe geografie.”
Migranten verlaten Venezuela onder wisselende omstandigheden. De vorige batch vertrok op vluchten met immigratiedocumenten. Nieuwkomers namen vaak geheime routes over land naar Colombia of Brazilië of riskeerden op weg naar het noorden de gevaarlijke reis over de Darien Gap naar Midden-Amerika.
De restrictieve immigratiewetten in Latijns-Amerika maken het voor migranten steeds moeilijker om bescherming te verkrijgen. Een kwart van de Venezolaanse migranten wereldwijd heeft geen legale immigratiestatus, zei Paez. En de meerderheid van hen heeft geen Venezolaanse paspoorten, waardoor ze moeilijk vanuit het buitenland te verkrijgen of te verlengen zijn.
‘Zo moe van de politiek’
Overal op het westelijk halfrond ontstaan groepen Venezolanen, zoals in Tuxtla Gutiérrez, een stad in Mexico, vlakbij de grens met Guatemala.
Richard Osorio kwam daar samen met zijn man terecht nadat hij in Texas had gewoond. De echtgenoot van Osorio werd in augustus uit de VS gedeporteerd als onderdeel van het harde optreden van Trump tegen Venezolaanse migranten. Osorio voegde zich bij hem in Mexico nadat een advocaat hem had verteld dat Amerikaanse immigratieagenten zich mogelijk ook op hem richtten, omdat hij tatoeages had, zij het die van vogels en bloemen.
Het tweetal had geen papieren in Mexico en werkte om geld te verdienen in een van de Venezolaanse restaurants die de afgelopen maanden zijn ontstaan.
Op de dag van de Amerikaanse operatie die resulteerde in de arrestatie van Maduro, juichten honderden Venezolanen het nieuws toe op een plaatselijk plein. Osorio werkte veertien uur per dag en miste het feest. Het maakt niet uit. Hij had niet de energie om feest te vieren.
“Ik ben de politiek zo beu, de ups en downs die we door de jaren heen hebben gehad”, zei Osorio. “Elke keer is er lijden.”
Richard Osorio poseert in juli voor een portret in Juarez, Mexico.
(Alejandro Cegarra / For Time)
Hij had moeite zich warme gevoelens jegens Trump voor te stellen gezien de oorlog van de Amerikaanse president tegen immigranten, waaronder de deportatie van meer dan tweehonderd Venezolanen waarvan hij beweerde dat ze bendeleden waren, naar een beruchte gevangenis in El Salvador.
Maduro en Trump lijken meer op elkaar dan veel mensen toegeven, zei hij. Niemand geeft om mensenrechten of democratie. “We voelen hetzelfde in de VS als in Venezuela”, zei Osorio.
Hij zei dat hij niet naar Venezuela zou terugkeren voordat er fatsoenlijke banen en bescherming zijn voor de LGBTQ+-gemeenschap. Het leven in Zuid-Mexico is gevaarlijk, zei hij, en hij verdient niet genoeg om geld naar familieleden thuis te sturen.
Maar terugkeren naar Venezuela lijkt nog geen optie.
Durf te dromen
Hernández, de schrijver en activist, zei dat een groot deel van de diaspora te getraumatiseerd is om zich een toekomst in Venezuela voor te stellen. ‘We hebben allemaal zoveel verloren’, zei hij.
Maar toen hij durfde te dromen, stelde hij zich een Venezuela voor met vrije verkiezingen, functionerende scholen, ziekenhuizen en een levendig cultureel toneel. Hij zag leden van de diaspora terugkeren en hun land verbeteren met de vaardigheden die ze in het buitenland hadden geleerd.
“We willen allemaal teruggaan en bouwen”, zei hij. De vraag is nu wanneer.
