Als Sundance Filmfestival sloot deze week eerder zijn laatste editie af in Park City, Utah volgend jaar verhuizen naar Boulder, ColoradoZijn invloed op non-fictiegebied bij de Oscars blijft even stabiel als altijd. Momenteel alle vijf Nominatie voor een Academy Award voor documentairefilms die vorig jaar op het festival in première gingen, waarbij Sundance-films de afgelopen tien jaar zes keer de categorie wonnen.
“Sundance is het begin van mijn carrière geweest”, zegt Ryan White, regisseur van “Come See Me in the Good Light”, zijn vierde film die op het festival in première ging. Dit intieme portret van de Colorado-dichter Andrea Gibson, die met een geest van veerkracht geconfronteerd werd met een terminale diagnose, moet worden verbeterd. “De sleutelwoorden zijn poëzie en kanker, en het is een karaktergedreven film over niet-binaire mensen”, zei White. “Het was niet de gemakkelijkste film om te pitchen.” Soortgelijke uitdagingen zouden kunnen worden toegepast op andere genomineerden, waaronder ‘Mr. Nothing vs. Poetin’ en ‘Cutting Through Rocks’, die zich richten op individuen die te maken krijgen met systemen van onderdrukking in Rusland en Iran. “Er zijn een aantal soorten films die verloren kunnen gaan omdat ze niet over beroemdheden gaan en geen duidelijke beschrijving hebben. Sundance heeft fantastisch werk geleverd door deze diamanten te vinden.”
Andrea Gibson, links, en Megan Falley in “Come See Me in the Good Light.”
Door vroeg in het filmfestivalseizoen te verschijnen “krijg je een catwalk van een jaar waarmee je het hele jaar door op festivals kunt verschijnen”, zei White, die terugkeerde naar Sundance om het einde van een tijdperk te vieren. Hij weet ook hoe pijnlijk het is om de snee niet te maken. “Mijn eerste twee films kwamen niet op Sundance terecht, en daarna kwam mijn derde er wel in. Ik vertel jonge filmmakers altijd dat ze de afwijzing van Sundance als brandstof moeten gebruiken.”
Een plek op het festival was een krachtige motivatie voor ‘Mr. Nobody’-filmmaker David Borenstein, die samenwerkte met zijn onderwerp, een onderwijzer in het nabijgelegen Oeralgebergte genaamd Pavel (‘Pasha’) Talankin, terwijl hij in het geheim de Russische propaganda-inspanningen documenteerde om zijn jonge studenten te betrekken bij de oorlog in Oekraïne. “Dat was de hele tijd het doel van het maken van deze film”, zegt de regisseur, een Amerikaan die in Kopenhagen woont. ‘Na Sundance heb ik nooit meer aan iets gedacht.’ Toen het Deense Filminstituut zijn film inzond als de nationale inzending voor de internationale speelfilm Oscar, had hij een nieuw doel. “Wij waren de laatsten die de campagne startten omdat er geen streamers achter ons stonden.”
Borenstein onderbrak een familievakantie in de Dominicaanse Republiek om terug te keren naar Sundance om elkaar te ontmoeten en na te denken over zijn volgende stappen. ‘Vergeet winnen of verliezen’, zei hij. “Je hebt zes weken waarin je een stem hebt, waar Pasha een stem heeft. Hoe gebruik je die?” Talankin, die zijn huis ontvluchtte – eerst naar Turkije en daarna naar Tsjechië – is voorlopig niet langer ‘meneer niemand’, maar zoals Borenstein het stelt: ‘Hij heeft zijn hele leven opgeofferd om dit te doen.’
De Iraans-Amerikaanse filmmakers Mohammadreza Eyni en Sara Khaki waren acht jaar bezig met de productie van ‘Cutting Through Rocks’ toen ze in 2020 een subsidie van het Sundance Documentary Fund ontvingen. “De timing had niet beter kunnen zijn en die steun hadden we echt nodig”, zei Khaki, terwijl hij zich bij Eyni voegde in een videogesprek vanuit Park City, waar hun film vorig jaar de Grote Juryprijs won in de categorie wereldcinema. “Sundance is voor ons meer dan alleen een festival”, zei Eyni. “Het gaat meer om vasthoudendheid als filmmaker en een filmische benadering van het verhaal en gemeenschapsgevoel.”
‘Cutting Through Rocks’ volgt Sara Shahverdi, de eerste vrouw die in haar dorp in het noordwesten van Iran in de gemeenteraad is gekozen, terwijl ze de praktijk van kinderhuwelijken en andere patriarchale normen ter discussie stelt en jonge vrouwen kracht geeft door hen te laten zien hoe ze moeten motorrijden, zoals zij zelf deed. De boodschap van verzet voelt over de hele wereld relevant, maar het meest urgent in Iran, waar de schattingen van het aantal sterfgevallen als gevolg van recente protesten de 30.000 hebben overschreden. “We willen kleine verhalen en anekdotes die ons eraan herinneren dat we verandering kunnen bewerkstelligen,” zei Eyni, “zelfs als het moeilijk is, zelfs als het onmogelijk lijkt.” Hoewel de film de eerste documentaire uit Iran was die werd genomineerd voor een Oscar, was het nieuws daar moeilijk te delen vanwege een wekenlange internetstoring bij de overheid.
“We hebben veel complexe emoties ervaren”, zei Eyni.
Sara Shahverdi, onderwerp van de Oscar-genomineerde documentaire ‘Cutting Through Rocks’.
(Gandom-film)
Sundance gedijt op dat soort gevoelens. De dramatische première van ‘Come See Me in the Good Light’ was voor de filmmaker ‘De beste avond uit mijn carrière’. Wat begint als een film over het einde van Gibsons leven, wordt al snel een verhaal over de geneugten van een goed geleefd leven, ervaren met zijn charismatische echtgenote, dichter Megan Falley. Toen White het nieuws over de ontvangst van de film bekendmaakte, “was Andrea erg emotioneel en zei: ‘Wil je me vertellen dat als ik nog zes weken blijf, ik deze film misschien wel ga zien?'” herinnerde hij zich. En dat deden ze.
“Ik denk dat mensen tijdens het maken van de film verliefd zijn geworden op Andrea, maar ze gingen er waarschijnlijk van uit dat Andrea was overleden en dat ze aan het einde van de film een kaart zouden zien”, vervolgde White. Toen kwam Gibson naar voren. “Het was alsof een rockster uit de as herrees. Je voelde het theater letterlijk trillen.”
