Eind jaren twintig was Einstein En Bohr betrokken bij een serie beroemd debat over de toekomst van de natuurkunde, waarin Einstein beweerde dat “God niet dobbelt met het universum.” ‘Einstein, stop met God te vertellen wat hij moet doen,’ antwoordde Bohr. Einstein verloor het argument en zijn carrière als productief Daarna waren de wetenschappers grotendeels klaar.
Blijkbaar ging het debat over kwantummechanica en of wat we kunnen weten over subatomaire deeltjes absoluut is of eenvoudigweg een functie van waarschijnlijkheid. Maar op een dieper niveau daagt het een fundamenteel filosofisch principe uit dat al bestond vóór Plato of Aristoteles: essentie gaat aan het bestaan vooraf.
Als essentie aan het bestaan voorafgaat, dan is er een plan voor ons, we hebben een bestemming. Maar als God met het universum dobbelt – een mogelijkheid die Einstein suggereerde – dan zijn we vrij om onze eigen plannen te maken en onze eigen weg te gaan. Er zijn geen bevelen en geen script dat wacht om gevolgd te worden, geen verborgen blauwdruk. De enige manier om vooruit te komen is door in opstand te komen, nieuwe mogelijkheden na te streven en op onze eigen manier betekenis te creëren.
De Stockdale-paradox en de confrontatie met een onverschillig universum
Admiraal James Stockdale is ongetwijfeld een Amerikaanse held. De hoogste Amerikaanse militaire officier in het krijgsgevangenenkamp ‘Hanoi Hilton’ tijdens het hoogtepunt van de oorlog in Vietnam, werd op brute wijze en herhaaldelijk gemarteld. Maar hij heeft zijn geloof nooit ontkend. In plaats daarvan werd hij een symbool van verzet en inspiratie voor zijn mannen.
Toen hem werd gevraagd naar mensen die besluiteloos zijn, zei Stockdale: “Mensen zijn optimistisch. Oh, dat zijn de mensen die zeggen: ‘We zijn met Kerstmis uit.’ En Kerstmis zal komen, en Kerstmis zal voorbijgaan. Toen zeiden ze: ‘We vertrekken met Pasen.’ En Pasen zal komen, en Pasen zal voorbijgaan. En toen was het Thanksgiving, en toen was het weer Kerstmis. En ze stierven aan gebroken harten.”
Dat is het in essentie Stockdales paradox: Je moet de fundamentele waarheid van een onverschillig universum accepteren voordat je je macht erover kunt laten gelden. Als je eenmaal in de val trapt door te geloven dat een externe kracht je zal komen redden of dat het lot je gunstig zal stemmen, ben je klaar.
Acceptatie is geen overgave. Zo begin je je omstandigheden onder de knie te krijgen en te overstijgen.
Toen hem werd gevraagd hoe hij 27 jaar in de gevangenis heeft gezeten, Nelson Mandela citeert vaak het gedicht Invictus als bron van kracht. Schrijver, William Ernest Henleyschreef het terwijl hij herstellende was van de amputatie van zijn been op 16-jarige leeftijd, waarbij hij zijn vertrouwen niet in het lot of het lot stelde, maar in wat hij ‘mijn onoverwinnelijke ziel’ noemde.
Dat is wat de Franse filosoof zei Jean Paul Sartre wat betekent wanneer hij is heeft die uitdrukking bedacht“Het bestaan gaat vooraf aan de essentie.” We moeten onze omstandigheden accepteren zoals ze zijn, maar de betekenis ervan voor onszelf bepalen. Of zoals Mandela vaak wordt geciteerd Invictus: “Ik ben de meester van mijn lot: ik ben de kapitein van mijn ziel.”
Jezelf openstellen voor mogelijkheden
Einstein opereerde op geloof. Hij was er vast van overtuigd dat er een onderliggende orde in het universum bestond, dat de essentie aan het bestaan voorafging. Bohr daarentegen was bereid de gegevens te volgen, waar deze ook naartoe leidden, en ze zonder meer te accepteren. Hij begreep niet echt hoe het werkte – dat deed niemand destijds – maar hij accepteerde wat uit het bewijsmateriaal bleek.
Het gaat met name om twee ideeën. De eerste is kwantumsuperpositiehet principe dat deeltjes zich tegelijkertijd in vreemde combinaties van verschillende toestanden kunnen bevinden. De tweede is kwantumverstrengelingdie stelt dat het gedrag van één deeltje perfect gecorreleerd kan zijn met dat van andere deeltjes, ook al is dat gedrag in wezen onvoorspelbaar, wat Einstein beschouwde als ‘spookachtige actie op afstand’.
Dit is een moeilijk idee om te accepteren, omdat het indruist tegen wat we in het normale leven ervaren. Alledaagse fysieke objecten verschijnen en verdwijnen niet zomaar, of beginnen zonder specifieke reden in één richting te vliegen. Einstein, die zeker geen gebrek aan verbeeldingskracht had, kon het nooit accepteren en ontwierp een experiment genaamd EPR-paradoxom het te ontkennen.
Maar al snel begonnen deze onmogelijke ideeën te verschijnen in praktische technologie, zoals transistor En laser. Tegenwoordig leven we in een wereld diep abstractwaar weinig begrepen ideeën ons leven beheersen op manieren die we nauwelijks merken. Kwantumeffecten van superpositie en verstrengeling maken alles mogelijk, van smartphones tot betaalsystemen voor boodschappen.
Het EPR-experiment deed dat overigens wel met succes geïmplementeerd bij IBM in 1993 en maakte de weg vrij voor het nieuwe tijdperk van kwantumcomputing dat zich nu begint te ontvouwen.
Existentiële rebellie
Einstein geloofde in de essentie van een ordelijk universum. Als wetenschappelijk maar spiritueel persoon is dat voor hem het belangrijkste. Bohr daarentegen accepteerde de wereld zoals hij die aantrof. Natuurlijk is een universum dat wordt geregeerd door waarschijnlijkheid en niet door zekerheid verontrustend, maar al het bewijsmateriaal wijst daarop. Hij vestigde het bestaan voordat hij probeerde de essentie te onderscheiden.
Dat is de aard die de Franse schrijver verwoordt Albert Camus genaamd existentiële rebellie. Hij vergelijkt de menselijke conditie met Sisyfusde mythische Griekse koning die vervloekt was een steen naar boven te rollen, om hem vervolgens voor eeuwig weer naar beneden te zien rollen. Opmerkelijk genoeg stelt Camus zich Sisyphus voor, die aan de voet van de berg terugkeert naar zijn werk, als een gelukkig man, nadat hij betekenis in zijn taak heeft gevonden.
Als Einstein begon met bepaalde aannames over het universum, streefde Bohr naar de waarheid zonder vooraf te weten wat de implicaties waren. De praktische doorbraken die uit zijn werk en dat van zijn collega’s voortkwamen, lieten nog tientallen jaren op zich wachten. Maar hij zette door en zette zijn reis voort, waar deze hem ook heen bracht.
Veel grote bedrijven beginnen onrendabel. In het begin verkocht IBM vleessnijmachines en prikklokken. Sony begon als een mislukte fabrikant van rijstkokers. Hewlett-Packard begon met het maken van unieke gadgets zoals automatische toiletspoelers en machines die mensen shockeerden en hen hielpen af te vallen.
Net als Sisyphus moesten de oprichters van het bedrijf betekenis vinden in het alledaagse. Als Kevin Astondie op het idee kwam RFID-chipsuitgelegd in Hoe een paard te besturen: “De schepping is een lange reis”, schreef hij, “waarin de meeste veranderingen misgaan en de meeste doelen verdwijnen. Het belangrijkste dat makers doen is werken. Het belangrijkste dat ze niet doen is stoppen.”
Innovatie heeft verkenning nodig
Toen Steve Jobs op het idee kwam om een apparaat te maken dat ‘duizend nummers in mijn zak kon houden’, was dat technisch onmogelijk. Geen enkele harde schijf kan zoveel opslagruimte in zo’n kleine ruimte passen. Binnen een paar jaar ontwikkelden leveranciers echter de benodigde technologie en was de iPod geboren.
Merk op hoe het grootste deel van de winst naar Apple gaat, die het product en de ervaring ervan heeft ontworpen, en hoe relatief weinig winst naar de leveranciers gaat die de technologie ontwikkelden die het mogelijk maakte. Dat komt omdat de ontwikkelingstechnologie voor harde schijven al heel goed wordt begrepen. Als het niet die leverancier was, zou uiteindelijk een andere leverancier ontwikkelen wat Jobs nodig had. De iPod was echter iets nieuws, anders en uniek voor zijn tijd.
Om te verkennen moet je eerst je eigen onwetendheid accepteren. Dit heeft niets met intelligentie of doorzettingsvermogen te maken. Einstein wordt vandaag de dag gerespecteerd omdat hij nieuwe doorbraken heeft gerealiseerd. Maar hij werd onderschat omdat hij daar niet heen wilde en, in de woorden van Robert Oppenheimer, werd hij ‘een mijlpaal, geen vuurtoren’.
Daarom innovatie vereist verkenning. Als je niet onderzoekt, zul je ook niet vinden. Als je het niet vindt, zul je het niet vinden. En als je het niet creëert, zul je afgeleid worden. Maar om een effectieve ontdekkingsreiziger te zijn, moet je je aannames opzij zetten. Doelen zijn niet iets waarmee u begint, maar eerder wat u tijdens uw reis ontdekt.
Om te verkennen, zonder te weten wat je zult vinden, is echter existentiële rebellie nodig, want zonder te weten wat je zult vinden, heb je de reis zelf nodig om je in stand te houden. Niet iedereen die ronddwaalt, is verdwaald.
