De straten zijn erg rustig. Volle maan. Oceaan op de achtergrond, kalm. Alle lichten binnen waren aan toen ik langs het huis in Santa Monica liep, toen ik dacht het beroemde thema uit Bachs ‘Goldbergvariaties’ te horen. Bach schreef dit voor Herr Goldberg, die vrede zocht om hem in slaap te sussen.
De muziek zat in mijn hoofd of, als je het spiritueel wilt begrijpen, in een niet-identificeerbare ether. In het huis lag een andere meneer Goldberg, die zijn naam veranderde in Frank Gehry toen een jonge architect die van Toronto naar Los Angeles verhuisde, stervende en de wereld achter zich liet die hij als geen ander in onze tijd opnieuw had gemaakt. Gehry overleed vrijdag op 96-jarige leeftijd na een korte ademhalingsziekte.
“Goldberg Variations” is Gehry’s favoriete werk. Hij hield van zijn wereldsgezindheid en wereldsgezindheid. Hij houdt van de uitnodiging om te dansen en te dromen. Hij houdt van het verbluffende ontwerp, ingewikkeld en toch vloeiend met de gratie van de oceaan, de diepte en het boeiende oppervlak. Hij was blij dat het onverwacht was. Allemaal dingen die Gehry definiëren.
Ik bracht eens een dag door in Gehry’s kantoor, waar we salade aten als lunch en urenlang praatten over ‘Goldbergs’. Hij is door Princeton University Press gevraagd om bij te dragen aan een boek waarin 26 kunstenaars en schrijvers schrijven over een werk dat voor hen een speciale betekenis heeft. Maar Frank – hij was Frank voor alle Angelenos – kon het niet onder woorden brengen. Hij was het er alleen mee eens als het een discussie kon worden.
Alles is voor Frank een discussie; een voortdurende discussie tussen een gebouw en zijn plek, tussen een gebouw en iedereen die het ziet en gebruikt. En de discussie tussen het gebouw en de muziek van Frank ligt op een hoog niveau. Hij zal krediet krijgen over de hele wereld vanwege zijn kunst en architectuurMaar meer dan dat: Frank Gehry heeft meer dan enig ander individu in de 21e eeuw gedaan ten gunste van de muziek.
De Walt Disney Concert Hall, gebouwd voor en door het Los Angeles Philharmonic en geopend in 2003, is uiteraard de kroon op het werk. Ik zag het opstijgen uit het oude Times-gebouw in de binnenstad, dat een perfect uitzicht biedt, en zag hoe de houding veranderde toen mensen die dachten dat dit gek was er verliefd op begonnen te worden. Toen ik de zomer vóór de opening van de zaal dagelijkse orkestrepetities bijwoonde, ontdekte ik voor het eerst de essentie van geweldige architectuur: als je het gebouw binnenloopt, voel je je op je gemak.
We hadden vorige maand geen beter voorbeeld kunnen krijgen van hoe dat nooit zal verdwijnen tijdens de overwinningsparade van de Dodgers’ World Series over Grand Avenue. Niet het Dodger Stadium, niet het stadhuis, en zeker niet LA Live, gekozen om de eerste collectieve vreugde van de stad van dit moeilijke jaar te vieren.
Disney is het meest spectaculaire voorbeeld van wat Gehry Hall voor muziek betekent. Maar iedereen heeft een enorm verschil gemaakt voor de kunstvorm, voor de muziek, voor muzikanten en voor het publiek, voor jongeren en voor onze instellingen. De gebouwen zijn bedoeld om de verbeelding te voeden en tegelijkertijd de traditie te versterken. Zij begeleiden ons naar de volgende stap.
Als het om Disney gaat, is er geen vergelijking. Halverwege de jaren negentig, toen de fondsenwerving tot stilstand kwam, stopte de stad met de bouw van de hal. Esa-Pekka Salonen, destijds muziekdirecteur van LA Phil, besloot af te treden. Maar hij werd overtuigd om langer te blijven door de visionaire chef van het orkest, wijlen Ernest Fleischmann, die een goede vriend van Gehry was en die het grotendeels vijandige bestuur van het Muziekcentrum had misleid om Gehry te verkiezen boven een architect met een meer conventionele naam. Door meer list werd de hal gebouwd.
Disney bleek met zijn verbazingwekkende akoestiek de plaats van de moderniteit in het nieuwe millennium en een van de akoestisch meest interessante plekken ter wereld. Het is heel nieuw en heel traditioneel, en het beste van twee werelden. Zijn belofte hielp Deborah Borda naar het orkest te brengen als de opvolger van Fleischmann, en hij en Salonen creëerden het meest levendige, vooruitstrevende en succesvolle grote orkest van het land en daarbuiten.
Disney werd toen de plek waar Gustavo Dudamel kon uitgroeien tot een gedurfde dirigent. Dudamel zal geweldig zijn waar hij ook landt, maar het is bij Disney waar hij de grootste kans op avontuur heeft. Voor Gehry werden Salonen en Dudamel familie (Dudamel noemde hem “Pancho”). Van al zijn gebouwen is Disney, afgezien van zijn huis, het gebouw waarin Gehry de meeste tijd doorbrengt en regelmatig concerten bijwoont.
Het is een verhaal dat tot op zekere hoogte overal wordt verteld waar Gehry muziek maakt. In de zalen van Bard College wordt het meest fantasierijke zomermuziekfestival van het land gehouden. In feite vormt onderwijs de kern van Gehry’s muzikale activiteiten (als het op muziek aankomt, beschouwt hij zichzelf tot het einde toe als een student). Hij veranderde een verlaten bank en hamburgertent in het beroemde Beckmen YOLA Center in Inglewood en is enthousiast om er nog meer te bouwen (helemaal gratis). Pierre Boulez Saal in Berlijn is zijn geschenk aan het West-Eastern Divan Orchestra van Daniel Barenboim, dat jonge muzikanten uit Israël en Arabische landen samenbrengt.
Gehry’s nieuwste muzikale meesterwerk, het Colburn Center met 1.000 zitplaatsen, staat momenteel aan de overkant van Disney. Nadat ik vorige maand door de stad had gereisd, belde ik opgewonden Frank en voorspelde dat dit een grote verandering zou zijn voor de binnenstad. Vervolgens ging hij op een hard-hat-tour en stemde daar graag mee in.
Er zijn veel dingen die Gehry zich niet kan realiseren. Hij heeft meer plannen voor Disney, Music Center en Grand Avenue. Hij heeft een operahuis ontworpen voor Abu Dhabi, en waar hij ook bouwt, vraagt hij ook naar verlaten pakhuizen die hij goedkoop kan ombouwen tot YOLA-centra.
Maar de revolutie die Gehry begon in het creëren van een ruimte waar muziek kan worden gecreëerd, opnieuw bedacht en op nieuwe manieren tot leven kan worden gebracht, is succesvol geweest. Elke concertzaal die tegenwoordig wordt gebouwd, of het nu in Moskou of München is, moet over deze dingen nadenken. Laten we in de tussentijd allemaal luisteren naar “Goldberg” ter ere, bij volle maan of halve maan, van onze grote en eeuwige Goldberg-muziek.
