BEIROET — Israël zei dinsdag dat het de hoogste Iraanse veiligheidsfunctionaris, Ali Larijani, had vermoord, een daad die – indien bevestigd – een echte klap zou zijn voor een Iraans leiderschap dat geen interesse heeft getoond in compromissen na bijna drie weken oorlog met de VS en Israël.
Door de moord op Larijani, die het land de facto als leider in oorlogstijd leidde nadat de hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei, op de eerste dag van de oorlog stierf, werd een ervaren functionaris verwijderd die als de perfecte insider werd gezien, ondanks dat hij geen religieuze kwalificaties had voor het hoogste ambt van de Islamitische Republiek.
Ondanks al zijn vijandige opmerkingen sinds het begin van de oorlog, werd Larijani ook gezien als een pragmaticus, en waarnemers zeggen dat zijn dood de vastberadenheid van het resterende Iraanse leiderschap wellicht heeft versterkt, in plaats van de bereidheid tot compromissen aan te moedigen.
Zijn post als secretaris van de Hoge Nationale Veiligheidsraad van Iran gaf Larijani de controle over de hoogste veiligheidsdienst van het land, waar hij de regeringstroepen de opdracht gaf dodelijk geweld te gebruiken om de protesten tegen het regime in januari te onderdrukken.
Volgens het Israëlische leger werd ook generaal Gholam Reza Soleimani gedood bij de aanval, hoofd van de Basij, de vrijwilligersafdeling van de Revolutionaire Garde en een integraal onderdeel van het vermogen van de staat om de orde te handhaven.
“Larijani en de Basij-commandanten werden van de ene op de andere dag geëlimineerd en sloten zich aan bij het hoofd van het uitroeiingsprogramma, Khamenei, en alle geëlimineerde leden van de as van het kwaad, in de diepten van de hel”, zei de Israëlische minister van Defensie Israel Katz dinsdag in een verklaring.
Israëlische functionarissen gebruiken de ‘as van het kwaad’ om te verwijzen naar Iran en zijn geallieerde paramilitaire groepen, waaronder Hamas en Hezbollah.
Larijani is twaalf jaar voorzitter van het parlement geweest en was een leidende rol in de nucleaire onderhandelingen en in de betrekkingen met bondgenoten als China en Rusland. Hij treedt vaak op als regeringsvertegenwoordiger in de media.
De Iraanse regering heeft niet bevestigd dat hij en Soleimani zijn vermoord. Maar kort na de aankondiging van Katz gaven de Iraanse autoriteiten een ongedateerd briefje vrij, zogenaamd geschreven door Larijani, waarin hulde werd gebracht aan de Iraanse matrozen die omkwamen bij de Amerikaanse aanval. Een afbeelding van het briefje werd ook op Larijani’s account op X geplaatst.
Er is geen verklaring waarom de brief is uitgegeven en of deze aangeeft dat Larijani nog leeft.
“We verzwakken dit regime in de hoop het Iraanse volk de kans te geven dit regime omver te werpen”, zei de Israëlische premier Benjamin Netanyahu in een verklaring, eraan toevoegend dat een dergelijke uitkomst “niet in één keer zal gebeuren, en niet gemakkelijk zal gebeuren.”
“Maar als we volhouden,” voegde Netanyahu eraan toe, “zullen we hen de kans geven om hun eigen lot te bepalen.”
Netanyahu en president Trump hebben het Iraanse volk herhaaldelijk opgeroepen de regering omver te werpen.
Hoewel de moord op Larijani werd gezien als de zoveelste inlichtingenstaatsgreep voor Israël en de VS, kunnen beiden het verlies betreuren van een figuur die, ondanks zijn uitdagende retoriek sinds het begin van de oorlog op 28 februari, als een realist werd beschouwd.
Zijn moord droeg bij aan de verdeeldheid in de hogere regionen van Iran, wat vragen deed rijzen over wie er zou moeten onderhandelen over een einde aan de oorlog, maar ook wie voldoende invloed zou hebben om de Iraanse staat een compromis te laten aanvaarden.
Sommige waarnemers zeggen dat dit het punt is.
“Waarom zou Israël Larijani op dit punt vermoorden? Omdat Netanyahu gefocust is op het blokkeren van Trumps pad naar een staakt-het-vuren en voortzetting van de onderhandelingen met Iran”, zegt Ellie Geranmayeh, een senior beleidsmedewerker bij de European Council on Foreign Relations, eraan toevoegend dat “Larijani de juiste persoon zou zijn om de taak te voltooien.”
De moord op Khamenei heeft volgens Geranmayeh meer hardliners in de regering meer macht gegeven, en de dood van Larijani “zou een versneller op dat pad kunnen zijn.”
“Israël lijkt zijn aandacht te richten op het aanvallen van partijen die zouden kunnen aandringen op een politieke oplossing voor de huidige crisis”, zei hij.
De dood van Larijani zal de somberheid rondom het Iraanse leiderschap vergroten. Nadat Khamenei was vermoord en het nog steeds onduidelijk was wie hem zou vervangen, maakte Trump de onzekerheid nog groter door te zeggen dat de nieuwe leider van het land zijn goedkeuring nodig had, maar ook dat de VS veel leiders hadden vermoord die hij acceptabel vond.
Nadat Khamenei’s zoon, Mojtaba Khamenei, tot nieuwe opperste leider werd benoemd, uitte Trump zijn ongenoegen, maar ontweek herhaaldelijk vragen over wat een transitie onder de jongere Khamenei zou betekenen voor de Amerikaanse oorlogsinspanningen en een mogelijke weg naar een oplossing.
Na de dood van Khamenei ontpopte Larijani zich als een prominente figuur in Iran en zei dat Trump “een prijs moest betalen” voor de Amerikaanse aanval op het land.
Als reactie daarop deed Trump alsof hij geen idee had wie Larijani was.
“Ik weet niet waar hij het over heeft, wie hij is. Het kan me niet schelen”, zei Trump vertelde CBS News.
Benjamin Radd, politicoloog en senior fellow bij het UCLA Burkle Center for International Relations, zei dat Larijani wordt beschouwd als “de laatste competente van de groep” in het Iraanse leiderschap – een intellectueel die een complex begrip heeft van de geopolitieke realiteit ter plaatse, die in het verleden met de VS heeft onderhandeld, en die “bedreven is in het manoeuvreren” door alle delen van de Iraanse machtsstructuur.
Radd zei dat Larijani “zijn pragmatische inslag verloor” toen hij een dodelijk optreden tegen demonstranten in januari krachtig steunde, en dat hij “meer verantwoordelijk was dan wie dan ook.”
Hij was “absoluut verantwoordelijk voor een enorme hoeveelheid bloedbad, dood en vernietiging”, zei Radd.
Met zijn dood verdween echter “alle diplomatieke en institutionele ervaring” die hij had “verdwenen” uit het Iraanse leiderschap, zei Radd.
Degenen die nog steeds aan de macht zijn, zei hij, ‘zijn over het algemeen niet de slimste mensen, het zijn niet de mensen die de ins en outs van de diplomatie begrijpen, en niet weten hoe onderhandelingen met de VS eruit zien.’
Bulos rapporteerde vanuit Beiroet en Chancellor vanuit Washington.
