Het kind uit Windeby, de man uit Dahmendorf, de schedel uit Osterby – ze hebben allemaal één ding gemeen: ze zijn al zo’n 2000 jaar dood, en we weten alleen dat ze bestaan omdat ze stierven of begraven werden in een moeras.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
De natte, veenachtige omgeving zorgde ervoor dat sommige mensen uit de ijzertijd gemummificeerd raakten. Ze staan bekend als moerasmummies en zijn nu gehuisvest in musea in Noord-Duitsland, Denemarken en Nederland en vertellen verhalen uit het verleden.
Volgens het Federaal Agentschap voor Natuurbehoud is meer dan 90 procent van het Duitse heidegebied drooggelegd en wordt het nu zwaar getroffen door de klimaatverandering en versnelt het tempo ervan. Dit komt omdat droge gebieden koolstofdioxide in de atmosfeer afgeven.
De meeste vondsten stammen echter uit de begintijd, toen er nog turf werd gewonnen. Onder deze specifieke grond in Duitsland zijn ongeveer 60 moeraslichamen gevonden. Ze zijn goed bewaard gebleven in het moeras en laten onvertelde verhalen achter.
Swamp Corpse Discovery: een zaak die voor de wetenschap nergens op slaat
Er zijn veel redenen waarom een lijk in een moeras belandt: het kan een poging zijn om een moord, begrafenis, ongeval, straf of religieus offer te verbergen. Daarom moet elke individuele bevinding van geval tot geval worden geïnterpreteerd. Doodsoorzaak, mogelijke verwondingen en lichaamshouding helpen archeologen bij hun interpretatie, maar de antwoorden zijn niet altijd duidelijk.
In 1871 vonden turfarbeiders een lichaam op Heidmoor. Meer nog dan botten zijn zelfs delen van kleding nog te herkennen. Uit onderzoek bleek later dat het zeker om een man van 40 tot 50 jaar ging. Onderzoekers noemden hem later Rendswühren Man, naar de plaats waar hij werd gevonden.
Aan zijn voeten zaten verbanden van koeienhuid. Het lichaam werd onmiddellijk na ontdekking forensisch onderzocht. Boven het rechteroog is nog een driehoekige wond op de schedel te herkennen. De achterkant van het hoofd en de pariëtale botten waren verpletterd.
Dat de schedel ontbrak, kwam pas aan het licht via een computertomografiescan van het moeraslichaam, uitgevoerd in 2005. Er wordt aangenomen dat de schedel bij een eerste onderzoek in 1871 is verwijderd. Mogelijk is de hoofdhuid destijds verstijfd door een andere substantie.
Op basis van de kleding en nadat het onderzoek was afgerond, dateerden wetenschappers de vondst in de tweede of derde eeuw na Christus. Er is niets meer bekend over zijn afkomst, en de oorzaak van zijn dood is niet met zekerheid bekend.
In andere gevallen brengt het onderzoek meer details aan het licht, maar de eerste aanname is niet altijd het resultaat van de wetenschap.
Hoe ‘het meisje uit Windeby’ ‘Windeboy’ werd
Toen turfarbeiders op 19 mei 1952 turf aan het graven waren bij Domslandmoor, ontdekten ze menselijke botten. Ze gingen ervan uit dat het een dijbeen was en stopten met waar ze mee bezig waren. De politie heeft vervolgens overleg gepleegd met archeologen van kasteel Gottorf. Uiteindelijk werd zijn lichaam intact gevonden en kwamen zijn bevindingen in een museum terecht.
Dit is waarschijnlijk het bekendste moeraslichaam van Duitsland. Mede omdat haar geslacht in eerste instantie verkeerd werd bepaald. Hij werd ervan beschuldigd een overspeler te zijn, en zijn lijk kreeg het label “Windeboy”.
De Moren balsemden mensen, zodat de doden goed bewaard bleven, een project dat van groot belang was voor onderzoekers. Uit sommige onderzoeken bleek dat het beslist iemand uit de ijzertijd was, en radiokoolstofmethoden schatten het tijdstip van overlijden tussen 41 v.Chr. en 118 n.Chr.
Omdat haar botten er zo sierlijk uitzagen, werd ze bekend als het ‘Windeby-meisje’. Vanwege haar houding en bewegingen, evenals de stof die haar ogen bedekt en de geschoren linkerkant van haar hoofd, weten wetenschappers niet zeker of ze een veroordeelde Duitse overspelige vrouw was.
Een tweede lichaam dat een paar weken later werd gevonden, leek deze theorie te ondersteunen. De slecht bewaarde overblijfselen van een man kunnen erop wijzen dat hij gewurgd is.
Jaren later begonnen onderzoekers aan het verhaal te twijfelen. En ontdekte dat de twee moeraslichamen misschien niet tegelijkertijd leefden. De later gevonden lichamen waren ongeveer 150 tot 300 jaar ouder.
In 2006 bleek uit verder onderzoek ook dat het “meisje uit Windeby” mogelijk een 16-jarige jongen was. “Ik noem hem Windeboy”, grapte antropoloog en forensisch wetenschapper Heather Gill-Robinson na zijn ontdekking. Kennelijk heeft het kind deze status gekregen omdat hij vaak honger en ondervoeding zou lijden.
Het moeraslijk bevindt zich momenteel in Denemarken
Voor moderniseringswerkzaamheden bij Schloss Gottorf Schleswig reisden de mummies naar locaties 200 kilometer verderop en overschreden zelfs de landsgrenzen.
“Dit is een unieke schat, en het feit dat ons deze onvervangbare schat is toevertrouwd is een uitdrukking van groot vertrouwen en goede wil tussen het museum en ons land”, benadrukt Ole Nielsen, directeur van het Deense Silkeborg Museum.
Sinds oktober 2025 is op de tentoonstelling in Silkeborg ’s werelds grootste collectie goed bewaarde moeraslichamen te zien. Ook zijn voorbeelden opgenomen van veenlichamen die alleen als skelet bestaan omdat ze in een ander veentype dan hoogveen zijn geplaatst, waardoor zacht weefsel behouden blijft.
