Recensie ‘Pompei: Below the Clouds’: Rokende vulkanen, eeuwige steden

In Napels, Italië, wordt het verleden niet alleen aan het verleden overgelaten. In zijn verwoeste oude grandeur is het verleden goed zichtbaar. En als het gaat om de erfenis van de Vesuvius – die in staat is de hemel te veranderen en de aarde in beweging te brengen – omvat de geschiedenis alles daarboven en veel dat ook ondergronds gebeurde.

Het idee van Napels als een plek die voortdurend in contact staat met zijn grootse, spookachtige geschiedenis, of je nu een bewoner bent die erboven woont of een passerende bezoeker, is wat Gianfranco Rosi’s excentrieke en geduldige documentaire ‘Pompei: Below the Clouds’ zijn prachtige sfeer van reflectie en onbehagen geeft. Als een scherpzinnige gids die liever uw aandacht richt dan doof is, Rosi (“Vuur in de zee”) vertrouw op je eigen nieuwsgierigheid, die op zijn beurt de portretten van mensen en plaatsen in deze stad tot leven brengt.

De resultaten – van tunnels gecreëerd door grafrovers tot treinen die dag en nacht rijden – zijn een filmische zegen voor de zintuigen en vooral, om een ​​van de meer filosofische karakters te parafraseren, voor ons begrip van het vermogen van de tijd om te behouden en te vernietigen.

Rosi is opgenomen in rijk gestructureerd zwart-wit met een vaste camera en laat het gebied lijken alsof het altijd op de rand staat van een angstaanjagende archiefstatus. Vaak keert hij terug naar lege, vervallen bioscopen die het verleden projecteren (fragmenten uit de stomme film ‘The Last Days of Pompeii’, Rossellini’s ‘Reis naar Italië’ en oude documentaires) alsof hij verwantschap zoekt met eerdere kroniekschrijvers. En misschien om ons eraan te herinneren dat het kijken naar films net zo bedreigd wordt door veranderende gevoeligheden als de mensen die in de schaduw van een vulkaan leven, waarvan de uitbarsting in 79 n.Chr. een teken van beschaving was waaraan niemand daar kon ontsnappen.

Het bedrijf waar Rosi naar op zoek is, lijkt de manager van de relatie te zijn, hetzij op basis van de geschiedenis, hetzij met elkaar. Er zijn museumconservatoren die in laboratoria werken en de beelden in ondergrondse opslag behandelen als waardige metgezellen die een volgend bezoek waard zijn. Een Japanse archeologieploeg wil te midden van het puin en de steigers graag de onontdekte slachtoffers van de verwoesting van Pompeii ontmoeten. Zelfs aanklagers die de begraven villa bezochten waar de misdaad plaatsvond en waarvan de fresco’s illegaal waren verwijderd, betreurden wat er verloren ging toen dieven iemand van de herinneringen van hun voorouders beroofden.

Ondertussen beantwoordden toegewijde brandweerlieden alle zorgen van de Napolitanen, vooral over de dreiging die uitging van hun grootste en oudste buurman, wiens elke uitbarsting van rook en gas (Rosi’s favoriete foto) een herinnering was dat tijd kostbaar was. Voor Syrische zeelieden die tarwe vanuit Odessa vervoeren, is het aanmeren in Napels echter een verademing vergeleken met de gevaren in hun thuisland en de oorlog in Oekraïne. Om de rust en het vertrouwen in de toekomst te behouden, is er een bezoek aan de ervaren leraar Titti – de meest innemende figuur in de film – die een naschools bijlescentrum runt voor lokale schoolkinderen.

Er zit een diepgaande uitgestrektheid in de schering, inslag en weefsel van ‘Pompei: Below the Clouds’, vakkundig uitgegeven door Fabrizio Federico en met de buitengewone partituur van Oscar-winnaar ‘The Brutalists’. Daniël Blumberg. Maar verwacht niet dat je uiteindelijk Napels leert kennen. Rosi’s kunstwerken begrijpen de beperkingen van het langdurig gast zijn, waarbij oude beelden en elementen, beelden en mensen visueel naast elkaar worden geplaatst. Het absorberen van dit goedgekozen album is een traktatie en een kans om de subtiele dood te waarderen die gedijt op een plek die tegelijkertijd immens, eeuwig en kortstondig is.