Ray Ushikubo zal tijdens het gratis concert een Playfair 1741-viool bespelen

Jarenlang cirkelden Colin Maki en zijn compagnie – leveranciers van enkele van de beste en zeldzaamste violen ooit gemaakt – rond de Playfair, een uiterst zeldzaam model gemaakt door de beroemde gitaarbouwer Guarneri “del Gesù” in 1741. Er is weinig bekend over de reis van de Playfair door de eeuwen heen, maar het profiel suggereert een leven dat zich tussen getalenteerde handen heeft doorgebracht. Laatst verkocht door WE Hill & Sons, een bekende winkel in Londen. Van daaruit, zegt Maki, ging het instrument over op ‘een prominente verzamelaar, vervolgens een andere verzamelaar en vervolgens een zeer prominente muzikant’, die er uiteindelijk voor koos er afstand van te doen, het instrument aan Maki over te dragen en hem toe te vertrouwen een speler te vinden die het waard was zijn erfenis voort te zetten.

“Er is een kans,” zei Maki, “om een ​​koppelaarster te zijn.” De artiest waar ze bij kwamen was een 24-jarige jongeman uit San Gabriel, die viool en piano speelde: Ray Ushikubo.

Ushikubo trad op in Carnegie Hall en Walt Disney Concert Hall, verscheen op NBC’s ‘Tonight Show With Jay Leno’ en won talloze prijzen, waaronder de Davidson Fellow Laureate Award en de Hilton Head International Piano Competition. Nu komt een van zijn grootste prestaties: het debuut van de Playfair, een van de meest bijzondere instrumenten uit de vioolgeschiedenis.

Op de vraag hoeveel Playfair waard was, schudde Maki zijn hoofd. “Omwille van de discretie wil ik er liever niet over praten.” Na enige aanmoediging liet hij eenvoudigweg toe: “Het is maximaal acht.”

Dat zo’n viool in bruikleen verscheen is verrassend genoeg; dat het aan een jonge kunstenaar moest worden toegeschreven, die het grootste deel van zijn leven aan de Colburn School tegenover het Los Angeles Philharmonic had gestudeerd, vond ik bijzonder belangrijk.

“De kans om een ​​antieke viool als deze te bemachtigen is uiterst zeldzaam,” zei Maki. Samen met zijn collega Aurélien Fort Pederzoli begint Maki aan de zoektocht. Het was Pederzoli die aan Robert Lipsett dacht – een Colburn-instructeur die de afgelopen zestien jaar Ushikubo les heeft gegeven – en belde om te vragen wie volgens hem een ​​dergelijk instrument waardig was. Binnen een paar dagen vlogen ze Ushikubo over om met hen te spelen.

In Ushikubo vonden ze, zoals Pederzoli zei, ‘niet alleen een buitengewone muzikant, maar ook iemand met een buitengewoon karakter. Hij had een evenwicht als muzikant dat zijn jaren ver te boven ging.’ Ushikubo is charmant en vriendelijk, met een kalmte die naar buiten straalt. Hij zat rechtop, zijn ogen helder en hield contact met subtiel showmanschap.

De afgelopen maanden heeft hij zich verdiept in het viooltemperament. ‘Wij communiceren met elkaar’, zei hij. “Ik zei: dit wil ik, wat kun je mij bieden?” Aanvankelijk begrepen ze elkaar verkeerd, zoals veel nieuwe vrienden doen. Maar al snel leek de viool zich aan hem aan te passen. “Als ik mijn kin naar beneden leg, voelt het alsof ik het al jaren speel.”

Het duurde enige tijd voordat Ray Ushikubo het bespelen van een muziekinstrument begreep dat al langer bestaat dan de Verenigde Staten.

Hij draagt ​​het overal mee naartoe. Hij ging de Lightning Hall met een capaciteit van 400 personen binnen, waar hij op 3 december zijn debuut zal maken, met zijn tas lichtjes op zijn rug. Toen hij hem opende, glansde de viool met de glans van vers gespleten kastanjes. Het is moeilijk te geloven dat dit instrument 284 jaar oud is. Er zijn minder dan 200 van deze violen ooit gemaakt.

“Ik ben pas 24 jaar oud”, zei Ushikubo. ‘Dit instrument dateert uit 1741. Ouder dan de Verenigde Staten. Zoveel geschiedenis kan ik nauwelijks bevatten.’ Toen glimlachte hij. ‘Maar wat ik het meest voelde was geluk. En eer. Het klonk beter dan welke viool dan ook ooit gemaakt.’

Hij demonstreerde zijn instrument, deed zijn armband en jasje af, hield zijn adem in en liet zijn kin op de viool rusten alsof hij zich voorbereidde op een slag. Ze veegde langzaam met haar strijkstok over het instrument, sloot haar ogen en leek op de rand van tranen te staan. Het vibrato is gedisciplineerd en fijnkorrelig; wanneer het op en neer beweegt in de nek, is de beweging soepel, zoals een straalvliegtuig dat naar grote hoogte stijgt.

De instrumenten van Del Gesù zijn meestal donker, rijk van kleur en hebben een buitengewone kracht die de zaal vult met weinig inspanning van de kant van de speler. Ushikubo herinnert zich dat hij enkele maanden geleden voor het eerst op Playfair afstemde. “Er was een glinstering die ik nauwelijks kon herkennen,” zei hij. Om het te testen speelde hij het concert van Tsjaikovski, dat hoge en middennoten bevatte, en ontdekte hij geluiden waarvan hij ‘niet eens wist dat de viool die kon voortbrengen’. Ze omschrijft haar palet als bruin: wit tot donker, met karamelstrepen.

Voor zijn debuut zal Ushikubo vier maximalistische romantische liederen ten gehore brengen: ‘Chaconne in G mineur’ van Tomaso Antonio Vitali, ‘Paganiniana’ van Nathan Milstein, ‘Poème’ van Ernest Chausson en ‘Tzigane’ van Maurice Ravel. Ze traceren hun eigen leeftijd. “Alles hiervan heeft mij doen groeien”, zei hij. Hij geeft toe dat hij een hekel heeft aan oefenen. “Maar deze stukken herinneren me eraan waarom ik dit doe.”

Als Ray Ushikubo de viool voor onbepaalde tijd zou teruggeven, zei hij dat hij om het verlies zou rouwen.

Zijn reis naar dit moment begon met een Japans tv-programma dat hij als kind bekeek, met een charismatische violist-pianist die hij al snel verafgoodde. Hij smeekte zijn ouders om een ​​viool. Voor zijn zesde verjaardag kochten ze een instrument van $ 20 voor hem in een plaatselijke winkel. Ze vonden Colburn al snel en brachten hem jarenlang 90 minuten heen en weer tussen Riverside en het centrum van LA om te studeren, voordat ze naar San Gabriel verhuisden. Hij studeerde daar tot de leeftijd van 17, ging daarna naar het Curtis Institute of Music in Philadelphia en keerde terug naar Colburn om zijn masterdiploma te behalen; hij voltooit nu zijn kunstenaarsdiploma, een zeer selectief afstudeerprogramma bij Colburn. Een typische oefendag duurt ongeveer tien uur, verdeeld over piano en viool, een arrangement dat Sel Kardan, president en CEO van Colburn, ‘ongekend’ noemt.

Ushikubo is een van de weinige Colburn-studenten die klaar zijn voor een levenslange solo- of kamercarrière. Het interne managementprogramma van de school, Colburn Artists, heeft tot doel muzikanten zoals hij naar het professionele leven te leiden, hen te helpen hun repertoire op te bouwen en hun imago vorm te geven. Kardan omschreef Ushikubo als “zeer boeiend op het podium, met grote vaardigheid. Hij absorbeert de muziek.” Maar zelfs met de schoolinfrastructuur die dit ondersteunt, blijft de Playfair-ervaring buiten elke praktische carrièrecalculus; het markeert een keerpunt, een zeldzame kans om de geschiedenis te bewonen en er tegelijkertijd vorm aan te geven.

Op de vraag hoe hij zich zou voelen als de lening voor onbepaalde tijd van Playfair zou eindigen, antwoordde Ushikubo stil. ‘Ik ga er spijt van krijgen,’ zei hij terwijl hij het instrument neerlegde en terug in de koffer stopte. Hoewel het misschien wel het zeldzaamste instrument is dat hij ooit heeft bespeeld, blijft hij standvastig: “De rest van mijn leven hoop ik elke dag nieuwe klanken te ontdekken.”