Een groep van vijftien Oekraïense moeders en achttien kinderen, familieleden van omgekomen of vermiste soldaten, landde zaterdag kort na 16.00 uur op de luchthaven van Lissabon. Met koffers en spullen in de hand arriveerden ze op Portugese bodem, waar ze drie weken van rust konden genieten.
Het initiatief komt voort uit de Oekraïense steunorganisatie ‘HelpUA.PT – Oekraïense vluchtelingen UAPT’, als onderdeel van het Europese Programma voor Psychologische en Culturele Ondersteuning voor Strijdende Families.
Het programma heeft tot doel “intensieve psychologische rehabilitatie, culturele integratie en persoonlijke training” te bieden, en zal volledig worden beheerd onder de “permanente begeleiding van Portugese en Oekraïense psychologen, therapeuten en vrijwilligers.”
De reis begint op Oekraïens grondgebied. De groep, waaronder kinderen tussen de vijf en veertien jaar oud, vertrok vanuit de regio Tsjernihivska in het noorden van Oekraïne, vlakbij de grens met Rusland, waar het conflict woedt aan een van de meest actieve frontlinies.
Ze reisden over land naar Polen en vlogen vanuit Warschau naar Lissabon.
“Het duurde 20 uur met de bus. We bereikten de grens alleen omdat de Oekraïense militaire politie de bus escorteerde en afgesloten wegen vrijmaakte”, legt Ângelo Neto, vice-president van HelpUA.PT, uit.
De groep arriveerde om drie weken in nuchterheid door te brengen en deel te nemen aan activiteiten gericht op rehabilitatie, maatschappelijke en culturele integratie.
“We willen heel graag dat deze kinderen vrede kunnen ervaren terwijl ze hier zijn”, aldus Rita Júdice, minister van Justitie, die namens de regering op de luchthaven aanwezig was.
“Om een normale ervaring te hebben, omdat velen van hen, tussen de zes en veertien jaar oud, geen andere herinnering hebben dan de oorlog”, voegde hij eraan toe.
“Dan kunnen we ze een normale ervaring bieden, waar ze kinderen kunnen zijn, waar ze moeders en grootmoeders kunnen zijn, en er is ook een grootmoeder, dat zou Portugal in dit stadium kunnen doen voor de groep die hier is.”
“Als minister van Justitie kan ik niet anders dan benadrukken dat deze toespraak ook een bevestiging van waarden is, omdat gerechtigheid niet eindigt in de rechtbank. Gerechtigheid komt ook tot uiting in de verdediging van de mensenrechten, in de bescherming van de meest kwetsbare groepen en in het niet normaliseren van geweld tegen wie dan ook, vooral niet tegen kinderen”, aldus de opperrechter.
Júdice prees het project ook als een “buitengewoon” initiatief van het maatschappelijk middenveld en benadrukte dat “de Portugese regering haar krachtige en voortdurende steun aan Oekraïne handhaaft, zowel op humanitair, politiek als internationaal gebied”.
‘Moed zit in hun bloed’
Teresa Leal Coelho, de ambassadeur van de vereniging en voormalig parlementslid van de Sociaal-Democratische Partij, die met de groep naar Oekraïne reisde, legde uit dat deze families uit door oorlog verscheurde steden komen, maar dat ze allemaal nog steeds de banden met hun geboortestad willen onderhouden.
“Moed zit in hun bloed. Het is verbazingwekkend hoe hard ze zijn. Momenteel hebben veel steden een avondklok ingesteld”, legde hij uit aan verslaggevers.
“Het zijn mensen die het gebied waar ze wonen niet willen verlaten, ze willen de banden behouden met het gebied waar ze wonen, ze gaan door met hun normale leven, ondanks de oorlog, ondanks vele nachten in bunkers.”
De groep die in Portugal aankwam, werd zorgvuldig geselecteerd door het Oekraïense ministerie van Defensie.
“We kunnen natuurlijk niet zelf kiezen. We kennen niet alle feiten, maar in dit geval was het verzoek van het Oekraïense ministerie van Defensie om gezinnen te kiezen uit de regio’s die het zwaarst getroffen zijn door de oorlog”, zei Coelho.
Drie weken lang verblijven deze kinderen in het Fénix-centrum in Ourém, dat in 2024 een groep strijders en oorlogsgewonden opnam voor rehabilitatie. Na die periode zullen ze dan terugkeren naar het normale leven – zoals ze willen.
“Ze zullen terugkeren naar hun geboorteplaats en hun leven voortzetten”, aldus de ambassadeur van de organisatie.
“(In) andere initiatieven die we uitvoerden, bijvoorbeeld het vluchtelingencentrum dat in eerste instantie was opgezet om kinderen en moeders op te vangen, waar ze acht en een halve maand werden geïntegreerd, zeiden ze na een tijdje allemaal: ‘nee, we willen terug, we willen bij onze echtgenoten zijn, bij onze vaders, we willen weten wat er gebeurt.’ Dus dat is wat ik zeg: de moed stroomt in hun bloed en ze verdedigden onze vrijheid en ons Europa”, zei Coelho.
Ângelo Neto, vice-president van HelpUA.PT en hoofd van het Fénix-centrum, benadrukte het belang van dit project voor de rehabilitatie van mensen die nu in Portugal aankomen, en voegde eraan toe dat ze in de toekomst soortgelijke projecten willen starten.
“We hebben het over bijna een miljoen moeders in kwetsbare situaties in Oekraïne. Dit project begon in Groot-Brittannië, waar in 2025 400 gezinnen waren opgenomen, en ik hoop namens Portugal dat ons aantal de 500 zal overschrijden”, zei hij.
