Originele versie van dit verhaal verscheen erin Kuanta-tijdschrift.
In mei 2014 maakte NASA aangekondigd op een persconferentie werd gezegd dat delen van de West-Antarctische ijskap een punt van onomkeerbare krimp lijken te hebben bereikt. Gletsjers die langs de rand van de twee kilometer dikke ijskap naar de zee stromen, verliezen sneller ijs dan de sneeuw het kan aanvullen, waardoor hun randen landinwaarts verdwijnen. De vraag is dus niet langer óf de West-Antarctische ijskap zal verdwijnen, maar eerder wanneer. Wanneer de gletsjer verdwijnt, zal de zeespiegel met meer dan een meter stijgen, waardoor land dat momenteel bewoond wordt, onder water komt te staan 230 miljoen mensen. En dat is nog maar de eerste actie vóór de ineenstorting van de hele ijskap, waardoor de zeespiegel zou kunnen stijgen 5 meter en het hertekenen van de kustlijnen van de wereld.
Destijds gingen wetenschappers ervan uit dat de verdwijning van de gletsjer in de loop van de eeuwen zou plaatsvinden. Maar in 2016 vond er een verrassend onderzoek plaats Natuurlijk concludeerde dat de ineenstorting van een ijsklif een op hol geslagen proces van terugtrekking zou kunnen veroorzaken, waardoor de geschatte tijd dramatisch zou worden versneld. Het Intergouvernementeel Panel voor Klimaatverandering (IPCC) nam hiervan nota en schetste een ontnuchterend nieuw worstcasescenario: tegen 2100 zou smeltwater van Antarctica, Groenland en berggletsjers in combinatie met de thermische uitzetting van zeewater de mondiale zeespiegel met meer dan het dubbele kunnen doen stijgen. 2 meter. En dat is nog maar het begin. Als uitstoot van broeikasgassen Als dit zo doorgaat zal de zeespiegel drastisch stijgen 15 meter in 2300.
Niet alle wetenschappers zijn echter overtuigd van dit onwaarschijnlijke scenario. Daarom bestaat er spanning over hoe lang we nog hebben voordat de grote gletsjers van West-Antarctica verdwijnen. Als hun achteruitgang zich in de loop van de eeuwen voordoet, heeft de mensheid misschien tijd om zich aan te passen. Maar als er in de komende decennia snelle destabilisatie plaatsvindt door middel van ongecontroleerde en controversiële processen, zullen de gevolgen ons reactievermogen te boven gaan. Wetenschappers waarschuwen dat de grote bevolkingscentra – New York City, New Orleans, Miami en Houston – misschien nog niet klaar zijn.
“We sluiten dit zeker niet uit”, aldus de woordvoerder Karen-bendeeen glacioloog aan de Universiteit van Manitoba wiens onderzoek de mogelijkheid van een ongecontroleerd proces ondersteunt. “Maar ik ben er nog niet klaar voor om te zeggen dat het snel zal gebeuren. Ik zal ook niet zeggen dat het niet zal gebeuren.”
Millennia lang bloeide de mensheid langs de kust, zich er niet van bewust dat we in een geologisch toeval leefden – een ongebruikelijke toestand van de open zee. De oceanen zullen terugkeren, maar hoe snel? Wat zegt de wetenschap over de manier waarop de ijskappen krimpen, en ook over de toekomst van onze havens, onze huizen en de miljarden mensen die dichtbij de kust wonen?
Geaard in de zee
In 1978 was John Mercer, een excentrieke glacioloog aan de Ohio State University die naar verluidt naakt veldonderzoek deed, een van de eersten die voorspellen dat de opwarming van de aarde de West-Antarctische ijskap bedreigt. Hij baseerde zijn theorie op de unieke en gevaarlijke relatie van de ijskap met de zee.
West-Antarctica is groter dan Alaska en Texas samen en wordt gescheiden van de oostelijke helft van het continent door de Transantarctische Bergen, waarvan de toppen tot aan hun kin in het ijs zijn begraven. In tegenstelling tot Oost-Antarctica (en Groenland), waar het grootste deel van het ijs zich hoog boven het waterniveau op land bevindt, heeft de ijskap in West-Antarctica een komvormig bassin gevormd tot ver onder de zeespiegel, waarbij zeewater over de randen stroomt. Dit maakt de West-Antarctische ijskap het meest kwetsbaar voor instorting.
Een gestapelde ijskoepel, ijslagen stromen onder hun eigen gewicht door tentakelachtige gletsjers naar buiten. Maar gletsjers stoppen niet bij de kustlijn; in plaats daarvan strekten gigantische platen drijvend ijs van honderden meters dik zich uit over de zee. Deze ‘ijsplaten’ drijven als gigantische vlotten, verankerd door de zwaartekracht en in contact met het oppervlak en de onderwaterruggen. Ze ondersteunen de gletsjer tegen de onverbiddelijke zwaartekracht richting zee.
