VALPARAISO, Chili — In het begin waren tackles, stoten en stoten slechts overlevingstactieken in de harde wereld van de gevangenis. Maar wat begon als een werkplaats achter prikkeldraad is uitgegroeid tot buiten de muren van het Valparaíso Correctional Complex hoort bij Chili eerste ambtenaar rugby team gevormd achter de tralies.
De routine is intens. Drie dagen veldtraining, twee dagen in de sportschool en elk weekend een wedstrijd. Het weerspiegelt het speelschema van de profcompetitie, maar dit is Rugby Unión Libertad – een sportclub die medio januari officieel is geregistreerd en een missie heeft die verder gaat dan het veld: gevangenen voorbereiden op sociale re-integratie nadat ze hun straf hebben uitgezeten.
“Rugby heeft mij bevrijd; het heeft mijn ziel genezen”, vertelde de 48-jarige Alex Javier Silva, die sinds 1999 in de gevangenis zit, aan Associated Press. “Hier heb je geen hart, geen geest – je hebt nergens vrede mee. Je bent als een dier.”
Rugby Unión Libertad begon in 2016 vorm te krijgen als onderdeel van workshops binnen de gevangenismuren. Onder leiding van het Verslavingsbehandelcentrum trokken de klassen aanvankelijk ongeveer vijftig gevangenen, die begonnen te spelen met “pillen” – ovale rugbyballen – als een manier om de last van hun tijd binnen te verlichten.
In de loop der jaren ontwikkelde de werkplaats zich tot Rugby Unión Libertad, een club die voldoende momentum heeft gekregen om in 2024 het op te nemen tegen het nationale team van Chili, Los Cóndores.
Buiten het veld is het team de hoeksteen van de Fundación Libertad, oftewel de Vrijheidsstichting. De non-profitorganisatie werd in november opgericht door een groep ex-gevangenen, docenten, psychologen en coaches, en ondersteunt vrijgelaten gevangenen door middel van een combinatie van rugby, coaching, counseling en therapie.
Drie keer per week komen twee trainers de gevangenis van Valparaíso binnen – ongeveer 120 kilometer van de hoofdstad Santiago – om Unión Libertad-trainingssessies te leiden. Twee uur lang oefenden de 27 spelers van het team de strategieën, passes en trappen die kenmerkend zijn voor de sport.
Het is een kostbare tijd waarin je vrijheid ervaart, ondanks prikkeldraad en waakzame bewakers. Het is hier, op een klein zandveld omringd door wachttorens, dat spelers hun woede en frustratie loslaten die gepaard gaan met het leven achter de tralies.
“Het geweld viert hier hoogtij”, zegt de 42-jarige Jorge Henriquez. “Er is veel woede; soms explodeer je zonder reden, en (met rugby) lukt het je, je begint afstand te nemen van het conflict, zodat de woede niet meer terugkomt.”
Net als veel andere gevangenissen in Chili is de gevangenis in Valparaíso overvol. Met 3.351 gevangenen opeengepakt in een ruimte die gebouwd was voor 1.919 mensen, had de gevangenis bijna het dubbele van haar capaciteit, wat leidde tot slechte hygiëne- en gezondheidsomstandigheden en uiteindelijk een toename van intern geweld.
Coach Leopoldo Cerda, een leraar en vrijwilliger die vanaf het begin het project leidde, legt uit dat rugby – een inherent veeleisende sport – buitengewoon moeilijk is in de gevangenis.
“Mensen slapen niet genoeg, ze eten niet genoeg, maar ze hebben de fysieke en mentale kracht om de vele obstakels te overwinnen die deze sport hen oplegt”, zei hij, eraan toevoegend dat de verandering in de houding van de spelers opmerkelijk was.
“De eerste is discipline, het beheersen van zelfbeheersing en woedebeheersing, omdat er bij rugby veel fysiek contact is”, aldus Cerda. “En ze hebben het overwonnen.”
Het team is ook een rolmodel voor andere gevangenen die zich bij Unión Libertad willen aansluiten. “Er blijven nieuwe spelers komen. Ze zien vanuit het cellenblok hoe ze trainen en beginnen zichzelf voor te bereiden, en verbeteren zelfs hun gedrag zodat ze kunnen trainen”, zegt Gonzalo Delgado, een andere coach.
Om deel uit te maken van het project moeten de gevangenen zich goed gedragen en teamwerk bevorderen.
“Veel misdaden worden gepleegd omdat mensen niet weten hoe ze hun vrije tijd goed moeten gebruiken”, zegt Isaac Falcón Espinace, hoofd van het Valparaíso Correctional Complex. Daarom biedt rugby gevangenen de mogelijkheid ‘na hun vrijlating het niet te gebruiken voor acties die in strijd zijn met de samenleving’.
Guillermo Velásquez, 42, was een van de bijna vijftig gevangenen die tien jaar geleden deelnamen aan de eerste rugbyworkshop en werd al snel een fan van de buitenlandse sport.
Na een korte periode van vrijheid belandde hij in 2019 weer in de gevangenis. Vanwege de drugs en de voortdurende gevechten begon Velásquez het idee te ontwikkelen om in de gevangenis een rugbyteam op te richten.
Zijn droom werd uiteindelijk werkelijkheid in 2022, toen hij en een zestal gevangenen na verschillende mislukte pogingen toestemming kregen om de sportschool van de gevangenis te gebruiken.
Rugby Unión Libertad was geboren.
De eerste praktijken waren erg basaal, maar geleidelijk kreeg de groep steun van andere gevangenen en het vertrouwen van gevangenisbewakers. Sessies werden naar buiten verplaatst, spelers kregen hun eigen rugbyveld en vrijwilligers omarmden het project.
“Rugby heeft mijn leven gered”, zei Velásquez, die zeven maanden geleden uit de gevangenis kwam. “Als het Libertad-team niet in de gevangenis zat, zou de samenleving nog een crimineel hebben.”
In hetzelfde jaar dat het werd opgericht, deed Unión Libertad mee aan zijn eerste toernooi, maar in 2024 raakten ze echt de hemel: de spelers verlieten de gevangenis van Valparaíso voor de eerste keer om het op te nemen tegen Los Cóndores, hetzelfde Chileense nationale team dat tegen hen zou spelen. concurreren in de Rugby World Cup 2027 in Australië.
“Het was een episch gevecht”, herinnert Silva zich. ‘Niemand had ooit zoiets gedaan in Chili. En daar stonden we dan, een paar gevangenen, die tegen hen speelden. Iedereen keek, we waren op tv.’
De wedstrijd – gehouden in een andere gevangenis ten noorden van Santiago – was een keerpunt. Het project kreeg omvang, zichtbaarheid en meer aanhangers.
Sinds haar oprichting heeft de Freedom Foundation rugby gebruikt als katalysator voor sociale re-integratie, door ondersteuning te bieden, waaronder therapie, professionele training, en samen te werken met potentiële werkgevers om het proces te ondersteunen.
“Ze willen verandering”, zegt psycholoog en voormalig rugbyspeler Cynthia Canales, voorzitter van de stichting. “We willen ook laten zien dat er een gebrek aan kansen is en dat we het stigma moeten overwinnen.”
Re-integratie kan ingewikkeld zijn, omdat het niet alleen afhangt van de persoonlijke wil, maar ook van de beschikbaarheid van mogelijkheden buiten de gevangenis. Vaak ondermijnt het stigma van een strafblad de inspanningen voor verandering.
“Vaak hebben veel van deze jongens de wens om te veranderen, maar het enige wat ze tegenkomen zijn gesloten deuren”, aldus coach Cerda. “De samenleving is nog steeds erg bevooroordeeld.”
Dankzij het werk van de Freedom Foundation kunnen voormalige gevangenen hun intensieve trainingsroutines voortzetten nadat ze de gevangenis hebben verlaten. Nu trainen de mannen niet meer onder voortdurend toezicht op een klein veldje, maar op een groot grasveld in Valparaíso. Ze spelen niet langer achter de tralies, maar voor “All Free” – een tak van Unión Libertad, een tak van ex-gevangenen.
___
Volg AP’s berichtgeving over Latijns-Amerika en het Caribisch gebied op https://apnews.com/hub/latin-america
