Twintig minuten van zijn leven stond Jim Whittaker aan de top van de wereld.
Dat is hij de eerste Amerikaan die de top van de Mount Everest bereiktebereikte het hoogste punt op aarde op 1 mei 1963 met Sherpa Nawang Gombu.
‘We stonden in de straalstroom, aan de rand van de ruimte’, schreef Whittaker in zijn memoires uit 1999, ‘A Life on the Edge.’
Hij keerde terug naar huis als een held, met zijn foto op de cover van Life magazine, een feest in het Witte Huis en een onwaarschijnlijke beroemdheid. Hoewel het leven buiten de bergen niet altijd van een leien dakje is gegaan, bagatelliseert hij de spijt.
‘Als je je uiterste best doet, of je nu een berg beklimt of je uitspreekt voor iets waarin je gelooft, zijn je kansen om te winnen minstens vijftig-vijftig’, schreef hij. “Aan de andere kant, als je nooit verdedigt, zijn je kansen om te verliezen bijna 100%.”
Whittaker, een avonturier tot het einde, stierf dinsdag in zijn huis in Port Townsend, Washington, bevestigde zijn zoon Leif. New York Times. Whittaker is 97 jaar oud.
Op 24 maart 1965 staat Robert F. Kennedy, links, bovenop Mount Kennedy in Canada nadat hij een zwarte vlag heeft geplaatst ter nagedachtenis aan zijn overleden broer, president John F. Kennedy. Bij hem waren Jim Whittaker; William Allard, een fotograaf van de National Geographic Society; en George Senner, een boswachter.
(Doug Wilson / Associated Press)
Hij was 34 jaar oud toen hij de Everest beklom, een prestatie die de rest van zijn leven enorm beïnvloedde. Op zijn kentekenplaat in de staat Washington staat 29028, de algemeen aanvaarde hoogte van de Everest toen hij deze beklom. (GPS-onderzoeken schatten de hoogte later op ongeveer 29.035 voet.)
Hij werd voor de expeditie geselecteerd door de leider, de Zwitserse bergbeklimmer Norman Dyhrenfurth, vanwege zijn ervaring met klimmen in koude omstandigheden, waaronder vele toppen van Mount Rainier nabij zijn huis in de omgeving van Seattle.
Maar de Everest, voor het eerst beklommen in 1953 door de Nieuw-Zeelander Edmund Hillary en de Nepalese sherpa Tenzing Norgay, is een veel formidabelere en gevaarlijkere berg. En zelfs als de Dyhrenfurth-expeditie succesvol is, zal slechts een select aantal van de 19 teamleden de top bereiken. Toch denkt Whittaker dat zijn kansen goed zijn.
“Ik had hard getraind en 60 kilo stenen in mijn rugzak gestopt”, vertelde hij in 2003 aan het tijdschrift National Geographic Adventure. “Ik heb in de winter in Lake Sammamish gezwommen om de koude temperaturen waarmee we te maken zouden krijgen, het hoofd te kunnen bieden.
“Ik ken niemand die beter in vorm is.”
Op de tweede dag van de klim van de groep vanuit het basiskamp sloeg de tragedie toe toen een gigantisch deel van de ijsval – een gletsjerformatie die lijkt op een bevroren waterval – verschoof en teamlid Jake Breitenbach verpletterde.
“Ik had iedereen thuis verteld dat het beklimmen van de Everest technisch gezien geen moeilijke klim was; de enige problemen waren het gebrek aan zuurstof en het weer”, schreef Whittaker in “Life on the Edge.” “Nu heeft de ziekte een van ons gedood, en we zijn nog maar net begonnen.”
Omdat de enige weg terug naar het basiskamp via de ijsval liep, koos Whittaker ervoor om vijf weken boven de berg te blijven, omdat er meer kampen op de Everest werden gevestigd. Hij verloor 25 pond en veel kracht door de ijle lucht.
Zijn omstandigheden waren echter beter dan die van veel andere klimmers, en Dyhrenfurth koos hem voor de laatste aanval. Hij en Gombu verlaten het laatste kamp in een storm, met een lage zuurstofvoorraad.
Hoe moeilijk is het om te ademen? “Leg een kussen over je gezicht, ren een blokje om en probeer via het kussen zuurstof naar binnen te zuigen”, zegt hij. De lucht was erg koud, een van zijn oogbollen was bevroren, dus hij kon hem niet gebruiken.
Toen ze na enkele uren op de top aankwamen, bleven ze slechts lang genoeg om foto’s te maken en vlaggen te hijsen terwijl er windsnelheden van 80 km/u om hen heen bliezen.
‘Als je daarboven bent, ben je niet opgewonden en niet bang’, zei hij vertelde de Los Angeles Times in 2013. “Je bent eigenlijk niets. Maar in je achterhoofd weet je één ding: je moet naar beneden. De helft van de klim is de klim, de andere helft is de afdaling.”
James Whittaker werd geboren op 10 februari 1929 in Seattle, ongeveer 10 minuten vóór de geboorte van Louie, zijn tweelingbroer. Toen de jongens opgroeiden, verrichtten ze handarbeid in en rond het huis, tot groot ongenoegen van hun moeder.
“Ik geloof dat Louie en ik door het commando ‘Come out and play’ zijn begonnen op het pad dat we sindsdien zijn ingeslagen”, schreef Whittaker.
Hij was actief bij padvinders en sloot zich als tiener aan bij een bergsportclub die beklimmingen op de nabijgelegen Olympische en Cascade-paden sponsorde. Hij testte zichzelf op steeds hogere toppen en genoot van het moment alsof hij door lagen wolken heen brak.
‘Ik denk dat de natuur een geweldige leraar is’, vertelde hij in 2013 aan de Seattle Times. ‘Zo in de natuur zijn is een goede manier om erachter te komen wie je werkelijk bent.’
Na het voltooien van de West Seattle High School ging Whittaker naar de Seattle University, waar hij in 1952 afstudeerde. Hij werd onmiddellijk opgeroepen voor het leger, maar zijn bergsportervaring leidde tot zijn opdracht bij het Mountain and Cold Weather Training Command in Colorado in plaats van bij de gevechtsdienst in Korea.
In 1955 werd hij de eerste fulltime werknemer van de Recreational Equipment Cooperative (later REI genoemd) toen hij werd toegewezen aan een kamer van 6 bij 9 meter boven een restaurant in Seattle. In het eerste jaar breidde het het aanbod van de coöperatie uit met ski-uitrusting en introduceerde het nieuwe concepten – zoals de opening op zaterdagochtend zodat klanten spullen konden ophalen voor weekendtrips – waardoor de verkoop steeg.
Whittaker, gefotografeerd op 12 april 1975 in Seattle, toont een deel van de uitrusting die hij zou meenemen op een expeditie om de K2 aan de grens tussen China en Pakistan te beklimmen.
(gerelateerde pers)
Vanwege zijn banden met de coöperatie werd hij benoemd tot coördinator van de Everest-klimuitrusting, en REI stemde ermee in hem tijdens de expeditie op de loonlijst te houden.
In juli 1963 ontvingen hij en andere leden van het Everest-team, waaronder Gombu, de Hubbard-medaille van de National Geographic Society – die de expeditie gedeeltelijk had gesponsord – uit handen van president Kennedy, vier maanden voordat de president werd vermoord.
Twee jaar later leidde Whittaker een beklimming van Mount Kennedy, de bijna 4.000 meter hoge Canadese top vernoemd naar JFK, met senator Robert F. Kennedy in het klimgezelschap. De twee mannen ontwikkelden een hechte vriendschap die zich uitstrekte tot de bredere Kennedy-clan. In de daaropvolgende jaren ging Whittaker op skivakanties met de Kennedys, was te gast op het familieverblijf in Hyannis Port, Massachusetts, en organiseerde bijeenkomsten in Seattle, waaronder bergbeklimmen.
Whittaker organiseerde de presidentiële campagne van Robert Kennedy in 1968 in de Pacific Northwest en sprak telefonisch met hem slechts enkele minuten voordat de kandidaat in Los Angeles werd doodgeschoten. Whittaker stapte in het vliegtuig naar LA en lag aan het ziekenhuisbed van de senator toen hij stierf en diende later als drager bij de begrafenis.
Op het gebied van bergbeklimmen was Whittaker nauw betrokken bij spraakmakende ondernemingen. Hij leidde in 1975 een expeditie om de op een na hoogste berg ter wereld, de K2, te beklimmen, maar slaagde er niet in de top te bereiken. Zijn terugkeerexpeditie in 1978 was succesvol, hoewel hij er zelf voor koos niet naar de top te gaan.
Datzelfde jaar besloot hij REI te verlaten, mede vanwege een geschil met het bestuur van de coöperatie. Hij was sinds 1971 president en CEO, en toen hij vertrok, werd de coöperatie met ruim 700 medewerkers gewaardeerd op 46 miljoen dollar.
Whittaker gooide de ceremoniële eerste bal voor een honkbalwedstrijd tussen de Mariners en de Angels in 2013.
(Elaine Thompson / Associated Press)
De inkomsten uit endorsement deals hielpen hem financieel gezond te blijven, maar een investering in een nieuw bedrijf voor outdoorapparatuur bleek een ramp. Financiële onregelmatigheden van een partner, veroordeeld voor criminele bankfraude, hadden de onderneming gedoemd en Whittaker kreeg de financiële controle over.
Hij werd bijna weggevaagd, maar herwon zijn financiële positie toen een durfkapitalist hem in 1986 vroeg om voorzitter te worden van de raad van bestuur, met aandelenopties, van een nieuw bedrijf genaamd Magellan. Het is een pionier op het gebied van GPS-consumentenelektronica en beschikt over talrijke patenten op dit gebied.
Toepasselijk noemt Whittaker een van de hoofdstukken in het midden van zijn boek ‘Roller Coaster’. Maar hij eindigde met ‘A Life Well Lived’.
‘Als je niet op het randje zit,’ schreef hij, ‘neem je te veel ruimte in beslag.’
Whittaker laat zijn vrouw, Dianne Roberts, en kinderen Bobby, Joss en Leif achter.
Colker is een voormalig schrijver van de Times-staf.
