Voor het eerst in eeuwen werd hoge katholieke leiders de toegang tot de Heilig Grafkerk in Jeruzalem ontzegd op Palmzondag, een van de heiligste dagen op de christelijke kalender. Dit leidde tot scherpe internationale kritiek en een golf van diplomatieke reacties. Het incident, dat plaatsvond te midden van toenemende regionale spanningen en een aanhoudend conflict waarbij Iran betrokken was, lokte veroordeling uit van de kerkelijke autoriteiten, buitenlandse regeringen en de Amerikaanse ambassadeur Mike Huckabee, die de daad omschreef als een “ongelukkige verontwaardiging”.
Wat gebeurde er: de priesters keerden terug op Palmzondag
Volgens een er werd een gezamenlijk persbericht uitgegeven Op 29 maart hield de Israëlische politie, door het Latijnse Patriarchaat van Jeruzalem en de Bewaring van het Heilige Land, Pierbattista Pizzaballa, de hoogste katholieke autoriteit in de regio, samen met Francesco Ielpo en twee andere priesters tegen terwijl ze naar de kerk liepen.
BESTAND – Kardinaal Pierbattista Pizzaballa arriveert voor een collegiale bijeenkomst van kardinalen in het Vaticaan, 24 april 2025. (AP Photo/Andrew Medichini, File)
De verklaring benadrukte dat de groep in het geheim had gereisd en verklaarde dat ze “privé reisden en zonder enig kenmerk van processie of ceremonie” toen ze werden gedwongen terug te keren. Als gevolg hiervan zei het patriarchaat dat dit een historisch schisma markeerde: “voor het eerst in eeuwen werd het de hoofden van de kerk verboden de Palmzondagmis te vieren in de Heilig Grafkerk.” De kerk, alom vereerd als de plaats waar Jezus Christus zou zijn gekruisigd, begraven en weer tot leven gewekt, heeft betekenis voor christenen over de hele wereld, vooral tijdens de Goede Week.
Heilig Grafkerk in Jeruzalem/ Foto via https://www.planetware.com
Het Patriarchaat beschreef het besluit als ongekend en waarschuwde dat het “de gevoeligheden negeert van miljarden mensen over de hele wereld die deze week uitkijken naar Jeruzalem”, en voegde eraan toe dat kerkleiders zich hadden gehouden aan de oorlogsbeperkingen, waaronder het annuleren van openbare bijeenkomsten, het verbieden van deelname en het organiseren van uitzendingen zodat “honderden miljoenen gelovigen over de hele wereld” nog steeds aan de vieringen konden deelnemen.Bovendien noemden ze de maatregel “een overduidelijk onredelijke en zeer onevenredige stap” en ook “een overhaaste en fundamenteel gebrekkige beslissing”, en waarschuwden ze dat het een “slecht precedent” vormt en “een extreme afwijking van de basisprincipes van redelijkheid, vrijheid van aanbidding en respect voor de Status Quo.”
Waarom Palmzondag, en deze kerk, ertoe doen
Palmzondag markeert het begin van de Goede Week, ter herdenking van de intocht van Jezus Christus in Jeruzalem, toen, volgens de evangeliën, menigten palmtakken langs zijn pad legden. In Jeruzalem wordt de dag traditioneel gemarkeerd door een grote processie die begint bij Bethfage op de Olijfberg en via de Leeuwenpoort afdaalt naar de Oude Stad, een evenement dat jaarlijks duizenden pelgrims trekt.
Christelijke toegewijden lopen in een Palmzondagprocessie op de Olijfberg in Oost-Jeruzalem, zondag 24 maart 2024. (AP Photo/Ohad Zwigenberg)
De Heilig Grafkerk staat centraal in deze vieringen. Het wordt door veel christenen beschouwd als de heiligste plaats in het christendom, vermoedelijk ook de plaats van de kruisiging (Golgotha) en het graf van Jezus. De Goede Week culmineert op Paaszondag, waardoor deze periode de heiligste periode op de christelijke liturgische kalender is. Daarom hadden de beperkingen die de toegang tot kerken gedurende deze tijd beperkten, religieuze en symbolische implicaties tot ver buiten Jeruzalem.
De verklaring van Israël: angst voor de veiligheid tijdens het conflict met Iran
Dat melden de Israëlische autoriteiten Jeruzalem Post, omlijstte het besluit als een veiligheidsmaatregel in verband met het aanhoudende conflict met Iran, en stelde dat het verzoek van de patriarch om in de kerk te bidden eerder was beoordeeld en afgewezen vanwege de veiligheidssituatie. In een verklaring zei de Israëlische politie dat de indeling van de Oude Stad “geen toegang biedt aan grote nood- en reddingsvoertuigen”, en waarschuwde dat dit de responsmogelijkheden aanzienlijk uitdaagt en “een reëel risico voor het menselijk leven vormt in het geval van een incident met massaslachtoffers.” De politie voegde eraan toe dat alle heilige plaatsen in de Oude Stad van Jeruzalem gesloten waren voor aanbidders, vooral degenen zonder beschermde ruimtes, om “de openbare veiligheid en beveiliging te handhaven.”Premier Benjamin Netanyahu X zei in een post dat hij had ingegrepen nadat hij van het incident had vernomen, na internationale verontwaardiging, en verklaarde dat hij de autoriteiten had opgedragen kardinaal Pizzaballa “volledige en onmiddellijke toegang” tot de kerk te geven. Hij koppelde de beperkingen rechtstreeks aan recente aanvallen en zei dat Iran “herhaaldelijk de heilige plaatsen van alle drie de monotheïstische religies in Jeruzalem met ballistische raketten bestookte”, en dat bij één aanval granaatscherven op slechts enkele meters van de kerk terechtkwamen. Bij het uiteenzetten van het bredere beleid zei Netanyahu dat Israël mensen van alle geloofsovertuigingen had gevraagd “zich tijdelijk te onthouden van aanbidding” op belangrijke locaties in de Oude Stad om burgers te beschermen, en voegde eraan toe dat Pizzaballa specifiek was gevraagd om geen missen te houden “uit bijzondere zorg voor de veiligheid ervan”. Hoewel hij deze zorgen begrijpt, zei Netanyahu dat hij, zodra hij hoorde van het incident met kardinaal Pizzaballa, “de autoriteiten de opdracht gaf de patriarch toe te staan diensten te houden zoals hij dat wenst.” Zijn kantoor erkende later de tijdgevoeligheid en zei dat veiligheidsdiensten nu plannen aan het opstellen waren om kerkleiders tijdens de Goede Week te laten aanbidden. De Israëlische president Isaac Herzog ondernam ook actie om de spanningen weg te nemen. Hij zei dat hij met Pizzaballa had gesproken om zich te verontschuldigen en “grote droefheid” te uiten, waarbij hij uitlegde dat het incident voortkwam uit de “voortdurende dreiging van raketaanvallen van het Iraanse terreurregime” na recente aanvallen in de buurt van de Oude Stad.
Internationale reactie en diplomatieke gevolgen
Het besluit lokte al snel kritiek uit van buiten Israël. De Amerikaanse ambassadeur Mike Huckabee zei dat de stap een ‘ongelukkige overschrijding was die over de hele wereld een enorme impact heeft gehad’, met het argument dat hoewel het beperken van grote bijeenkomsten gerechtvaardigd kan zijn, het voorkomen van persoonlijke bezoeken ‘moeilijk te begrijpen of te rechtvaardigen’ is. Italië reageerde op het hoogste niveau. Dat heeft premier Giorgia Meloni gezegd De Heilig Grafkerk ‘is een heilige plaats van de christelijke religie en moet daarom behouden en beschermd worden’, waarbij wordt gewaarschuwd dat het belemmeren van kerkleiders ‘niet alleen een belediging is voor de gelovigen, maar ook voor elke gemeenschap die religieuze vrijheid erkent’. Het Italiaanse ministerie van Buitenlandse Zaken ontbood de Israëlische ambassadeur in Italië, Jonathan Peled, om het incident uit te leggen, terwijl andere buitenlandse ambassades ook om opheldering vroegen aan het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken.President van Frankrijk Emmanuel Macron gepost op Hij veroordeelde het besluit van de Israëlische politie en noemde het onderdeel van “een reeks schendingen van de status quo van heilige plaatsen in Jeruzalem”, en voegde eraan toe dat “de vrijheid van aanbidding in Jeruzalem voor alle religies moet worden gegarandeerd.” Deze controverse komt voort uit toenemende spanningen over de toegang tot religieuze locaties. Eerder deze maand veroordeelden Saoedi-Arabië, Jordanië, de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Indonesië, Pakistan, Egypte en Turkije gezamenlijk Israëls sluiting van het terrein van de Al-Aqsa-moskee voor moslimaanbidders, waarbij ze de beperkingen omschrijven als een “flagrante schending” van het internationaal recht.
Een breder patroon van beperkingen en symbolische verdeeldheid
Het patriarchaat zei dat het Palmzondag-incident geen op zichzelf staande vergissing was, maar deel uitmaakte van de toenemende druk op het religieuze leven in de stad tijdens de oorlog. Kardinaal Pizzaballa omschreef de situatie zelf als “een wond die bijdraagt aan de vele wonden die door het conflict zijn toegebracht”, een verklaring die illustreert hoe diep deze beperkingen binnen de christelijke gemeenschap worden gevoeld. Volgens rapporten geciteerd door CNNDeze beperkingen gelden ook voor alle religies: Joodse erediensten aan de Westelijke Muur zijn beperkt tot 50 personen per dag, terwijl moslims de toegang tot de Al-Aqsa-moskee is ontzegd sinds het conflict eind februari escaleerde, ook tijdens de maand Ramadan.
