“Mijn vraag heeft te maken met hoe we moraliteit situeren binnen een ecocentrisch wereldbeeld. Hoe kan de natuur bepalen wat goed en wat fout is? Wanneer is predatie van dieren, het oogsten van gewassen, het doelbewust houden van dieren met als doel onszelf te voeden – wanneer is dit goed en niet verkeerd?” —Lezersverzoek
Op het groene kerkhof van sociale samenhang waar we ons nu bevinden, de moraal lijkt zijn voornaamste graf te zijn. Ik dacht altijd dat ecocide de deugd uit zijn graf zou doen rijzen, maar we leven in een tijdperk waarin mensen het niet eens eens kunnen worden over wat goed en fout is. Dus wat zegt de natuur? Ontwikkelt moraliteit zich in de levende wereld buiten de verzorgde tuinen van de mensheid? Het is verleidelijk om nee te zeggen – andere dieren doden, verminken en kannibaliseren – maar dat is niet het hele verhaal.
De inmiddels overleden Nederlands-Amerikaanse bioloog Frans de Waal, die de intelligentie van onze soortgenoten verdedigde en een revolutie teweegbracht in onze studie ervan, betoogde dat moraliteit niet uniek is voor mensen, en dat emoties hun biologische taal zijn. Moraliteit is opgebouwd uit een reeks fundamenten, die duidelijk gedeeld worden door vele soorten buiten de onze, die wetenschappers proto-moraliteit noemen: empathie, altruïsme, samenwerking, vredestichting, gerechtigheid.
Chimpansees handelen doorgaans altruïstisch, terwijl kapucijnen reageren op ongelijkheid. Honden voelen vaak wanneer mensen in nood verkeren en troosten hen; olifanten bewaken elkaar en raken hun slurf aan als ze onder druk staan; wolven reguleren roedelgedrag en sluiten vrede na conflicten; dolfijnen tillen zieke en gewonde mensen op, zodat ze boven het oppervlak kunnen ademen. Zelfs de vampier, die na drie dagen zonder bloed tot verhongering gedoemd is, zal zijn buit delen in een bloedige tongzoen. De lijst gaat maar door.
De natuur biedt misschien geen morele imperatieven, maar dat betekent niet dat moraliteit onnatuurlijk is. Dit is met een reden ontstaan: sociale samenhang biedt een evolutionair voordeel. De ecologie kan ons niet vertellen wat goed of fout is, of zelfs maar wat toegestaan is, maar kan wel de relaties onthullen waarvoor wij verantwoordelijk zijn. Hij plantte de moraliteit van de Hof van Eden, waar de boom van de kennis van goed en kwaad zijn lange schaduw wierp, opnieuw in het bredere weefsel van het leven. Het ecocentrische wereldbeeld is relationeel.
Dit netwerk gaat verder dan onze relaties alleen met elkaar. Het eten van andere dieren is niet per definitie verkeerd; het leven zelf is een trofische wirwar van organismen die elkaar voortdurend verslinden. Maar als we het vermogen van andere soorten om te leven en te bloeien beïnvloeden, onze daden worden een morele kwestie. De industriële landbouw in zijn huidige vorm heeft de structuur van het leven vernietigd, in grote mate bijgedragen aan de klimaatcrisis en genocide gepleegd op een schaal die nergens anders in de natuur voorkomt.
Elke vorm van predatie weerklinkt op het internet. Als de hertenpopulatie verdwijnt, zullen de wolven verhongeren. Als wolven overmatig jagen, verzwakken ze dus hun eigen toekomst. Ecologie ligt ten grondslag aan de ethiek. Niets is nodig zonder gevormd te worden door wat nodig is. Mensen doen alsof we aan deze feedbacklus zijn ontsnapt, zelfs als de gevolgen ons beginnen te treffen. Maar onze soort is ook gezegend en vervloekt met de vreemdste vermogens: bewust kiezen wat we consumeren en hoe.
Ik laat mijn persoonlijke moraal mijn keuzes leiden. Maar voor sommige mensen is mijn identiteit immoreel. Dus wat doen we als onze moraal sterk uiteenloopt? Die vraag stel ik mezelf elke dag, en ik weet het antwoord nog steeds niet. Ik keerde terug naar een ecologisch wereldbeeld en probeerde me te concentreren op wat ons bindt. Afhankelijkheid schept verantwoordelijkheid, en we zijn allemaal afhankelijk van elkaar en van het leven dat we op deze planeet leiden. Ik ga terug naar de enige kracht die ik ooit heb gezien die een persoon echt verandert: verbinding.
