In zijn aankondiging waarin de Amerikaanse aanval op Iran werd onthuld, viel president Trump de “proxies” van de Islamitische Republiek in de regio aan.
“Van Libanon tot Jemen en Syrië tot Irak hebben regimes terroristische milities bewapend, getraind en gefinancierd die de wereld met bloed en lef hebben overspoeld”, zei Trump zaterdag. Verenigde Staten van Amerika, Trump zweertbeloofden ervoor te zorgen dat Iraanse bondgenoten “de regio of de wereld niet langer kunnen destabiliseren en onze strijdkrachten kunnen aanvallen.”
Iran heeft inderdaad militaire, financiële en technische steun verleend aan verschillende organisaties die door Iran de ‘As van het Verzet’ worden genoemd. De wijdverbreide militie vertegenwoordigt een belangrijke regionale projectie van de macht van Teheran, een afgezant van de Perzische staat naar door conflicten verscheurde Arabische staten.
De meeste van deze groepen bestaan, net als Iran zelf, uit leden van de sjiitische sekte van de islam, een mondiale moslimminderheid, maar vormen een grote bevolking in de ‘sjiitische halve maan’ die zich uitstrekt van Iran, Irak, Syrië, Libanon en de Middellandse Zee. In navolging van het standpunt van Iran voeren de groepen een strijd tegen wat zij de Amerikaans-Israëlische hegemonie en de illegale bezetting van Palestijns land noemen.
De Iraanse proxy’s verschillen van de meeste soennitische militante moslimorganisaties zoals Al Qaeda – verantwoordelijk voor de aanslagen van 11 september 2001 – en ISIS, een uitloper van Al Qaeda.
Hoewel de VS en Israël wederzijdse vijanden zijn, zijn de sjiitische en soennitische milities bittere sektarische vijanden. Al Qaeda en ISIS beschouwen sjiieten over het algemeen als ongelovigen en beschouwen Iran als hun doodsvijand.
Hier volgen enkele van de door Iran gesteunde groepen:
Hamas
Hamas-aanhangers marcheren in Ramallah, op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever, in 2023.
(Marcus Yam / Los Angeles Times)
De enige groep die Trump noemde, Hamas (“Islamitische Verzetsbeweging”), werd in 1987 opgericht, na het begin van de eerste Intifada – of opstand – tegen Israël.
De soennitische islamitische organisatie ontving pas in de jaren negentig grote hulp van Iran, en volgens Israëlische persberichten bood Israël aanvankelijke steun als tegenwicht voor de seculiere Palestijnse Bevrijdingsorganisatie. Sinds 2007 controleert Hamas de Gazastrook en functioneert het als een militaire macht en de facto regering die sociale diensten verdeelt.
Het was Hamas die op 7 oktober 2023 een grensoverschrijdende aanval op Israël lanceerde, die leidde tot de dood van ongeveer 1.200 mensen.
Nog eens 251 mensen werden gegijzeld. Volgens het door Hamas geleide ministerie van Volksgezondheid in Gaza kwamen bij de daaropvolgende oorlog tussen Israël en Hamas meer dan 70.000 Palestijnen om het leven, een cijfer dat door de VN en andere onafhankelijke waarnemers als betrouwbaar wordt beschouwd.
De oorlog, het nieuwste en breedste offensief van Israël tegen de Gazastrook, heeft Hamas ernstig verzwakt. Israël zegt dat het duizenden strijders heeft gedood, waaronder een aantal hooggeplaatste Hamas-commandanten.
Hoewel Iran sjiiet is en Hamas soenniet, verenigt een gemeenschappelijke oppositie tegen Israël de twee.
Iran en zijn bondgenoten beschuldigen Israël van het voeren van een campagne van massamoord, vervolging en etnische zuivering tegen de inheemse Palestijnse bevolking, beschuldigingen die Israël ontkent. Hamas is al lang een rivaal van de seculiere Fatah-fractie, die regeert op de door Palestijnen gecontroleerde Westelijke Jordaanoever.
Een andere militante factie, de Palestijnse Islamitische Jihad, is een directere Iraanse proxy dan Hamas in Gaza en de Westelijke Jordaanoever.
Hezbollah
Familieleden van senior Hezbollah-commandant Taleb Sami Abdullah houden zijn foto vast tijdens een begrafenisstoet in Libanon in 2024. Hij kwam om bij een Israëlische militaire aanval.
(Bilal Hussein / Associated Press)
Hezbollah (“Partij van God”) is het juweel in de kroon van Irans proxy-bondgenoten.
Hezbollah, een door sjiieten gedomineerde islamitische groepering, is al tientallen jaren de belangrijkste militaire en politieke macht in Libanon, dat grenst aan het noorden van Israël.
Met Iraanse steun kwam Hezbollah uit de chaos van de Libanese burgeroorlog (1975-90) tevoorschijn en verzette zich tegen de Israëlische invasie van Libanon in 1982 en de daaropvolgende achttien jaar durende bezetting van Zuid-Libanon.
Posters van wijlen ayatollah Ruhollah Khomenei, oprichter van de Islamitische Republiek, sieren lange tijd muren en lantaarnpalen in de Bekavallei in Libanon, waar Hezbollah het bolwerk is.
Hezbollah heeft ook een zetel in het Libanese parlement en exploiteert, net als Hamas, een groot netwerk van sociale diensten en heeft eisen tot ontwapening afgewezen. Hezbollah stuurde tijdens de burgeroorlog van dat land (2011-2024) troepen naar buurland Syrië om de regering van president Bashar Assad, een oude Iraanse bondgenoot, bij te staan.
Hezbollah heeft regelmatig conflicten met Israël gehad, waaronder een 34 dagen durende oorlog in 2006. De militaire campagne van Israël in 2024 heeft de capaciteiten van Hezbollah aanzienlijk verminderd. De grote klap was de moord op de oude leider van de groep, Hassan Nasrallahbij Israëlische luchtaanvallen. Nasrallah voltooide een deel van zijn studies in de Iraanse stad Qom, een centrum van sjiitische wetenschap.
Houthi’s
Demonstranten die loyaal zijn aan de Houthi-beweging verzamelen zich in 2023 in Jemen.
(Mohammed Hamoud/Getty Images)
Officieel bekend als Ansar Allah (“Aanhangers van God”), is de Houthi-groep gevestigd in Jemen, op de zuidwestelijke punt van het Arabische schiereiland. Jemen wordt als zodanig beschouwd armste land in het Midden-Oosten. Net als Hamas kwamen de Houthi’s naar voren als een macht voordat ze grote steun van Iran kregen.
Een burgeroorlog in 2014 had tot gevolg dat de Houthi’s de controle over de hoofdstad Sanaa en een groot deel van Noord- en Noordwest-Jemen overnamen, inclusief de strategische kust van de Rode Zee.
Teheran heeft volgens Washington wapens, training en andere hulp aan de Houthi’s geleverd, ook al behoren de Houthi’s tot een tak van de sjiitische islam die verschilt van de ‘Twelver’-sekte die in Iran heerst.
Sinds het begin van de Gaza-oorlog heeft de Houthi-groep drone- en raketaanvallen gelanceerd op Israël en schepen in de Rode Zee, waarvan zij beweren dat ze verband houden met Israël – vaak ten onrechte. Vorig jaar zei Trump dat hij een bombardementscampagne tegen de Houthi-groep beëindigde nadat de groep ermee had ingestemd de aanvallen te stoppen. “Ze zijn taai, het zijn strijders”, zei hij over de Houthi’s.
De informele naam van Ansar Allah, Houthi, komt van de achternaam van de overleden politieke en religieuze leider, Hussein Badreddin Houthi.
Iraakse groep
Jarenlang onderdrukte de Iraakse dictator Saddam Hoessein de Iraanse invloed in zijn land en beschouwde hij Teheran als een bedreiging. Buurlanden waren in de jaren tachtig verwikkeld in een bloedige oorlog, geïnitieerd door Hoessein, met steun van Washington.
Maar de door de VS geleide invasie van 2003, die Hussein en zijn Baath-regering ten val bracht, opende Irak met een sjiitische meerderheid voor een grootschalige Iraanse aanwezigheid. In Irak zijn een aantal met Iran verbonden Iraakse milities opgestaan, waarvan vele vijandig staan tegenover de Amerikaanse aanwezigheid.
De meeste van deze sjiitische milities zijn nu gegroepeerd onder de paraplu van de Popular Mobilization Forces. De groepen maken technisch gezien deel uit van de Iraakse strijdkrachten, maar sommigen krijgen hulp en training uit Iran Islamitische Revolutionaire Garde.
In januari 2020, tijdens de eerste presidentiële termijn van Trump, gaf hij opdracht tot een drone-aanval nabij de luchthaven van Bagdad waarbij Qasem Suleimani, een Iraanse topgeneraal en hoofd van de elite Quds Force, om het leven kwam. Ook werden verschillende hooggeplaatste militiecommandanten gedood.
Suleimani, die Arabisch sprak, was een centrale figuur in de vorming van de Iraanse proxy-constellatie. Volgens het Pentagon hielp hij aan Iran gelieerde milities die zich op Amerikaanse troepen en bases in Irak richtten, wat resulteerde in de dood van honderden Amerikaanse troepen.
Nabih Bulos, schrijver van Times-staf, heeft aan dit rapport bijgedragen.
