Daphne
Ik hou van dat kader: leven op een bloemenplaneet. In het boek positioneer je Bunga als een revolutionaire acteur. Kunt u, voor lezers die het niet hebben gelezen, uitleggen welke bloemen het leven op aarde hebben veranderd, en waarom bloemen zo’n rol hebben gespeeld in de evolutie van onze planeet?
David
Bloemen komen laat in het drama van het leven op aarde. Ze verschenen waarschijnlijk 130 miljoen jaar geleden, misschien iets daarvoor, maar dat is honderden miljoenen jaren na complexe planten en dieren. Hoewel ze laat waren, veranderde binnen een paar miljoen jaar na hun verschijning bijna elke habitat. Bloeiende planten nemen het feitelijk over.
Ze bouwen regenwouden. Er waren geen regenwouden zoals we die nu kennen vóór de bloei van de planten. Er zijn geen graslanden, geen mangrovebossen, geen zeegrasvelden. Noem vandaag een kritieke habitat en bloeiende planten zullen waarschijnlijk centraal staan of er nauw bij betrokken zijn. Natuurlijk zijn er plekken zoals sparrenbossen waar andere planten belangrijk zijn, en die wil ik niet negeren. Maar ecologisch gezien zijn het de bloemen die er toe doen.
En voor mensen spelen ze echt een rol, omdat bijna de hele menselijke landbouw gebaseerd is op bloeiende planten. Tweederde tot driekwart van de calorieën die we eten, komt uit gras, zoals maïs, tarwe, rijst, suikerriet en meer. Wij zijn een plantensoort, eigenlijk een graslandafhankelijke soort.
Ik bedoel, bloemen zijn letterlijk ‘revolutionair’. Dit is geen metafoor. Toen er eenmaal bloemen verschenen, werd de oude orde omvergeworpen en werden bloeiende planten centraal in het functioneren van ecosystemen op een manier die andere wezens ten goede kwam. Regenwouddieren zouden niet bestaan zonder bloemen. Vlinders en bijen zijn geëvolueerd in samenhang met bloemen. grazende zoogdieren; veel vogels, waaronder fruitverspreidende vogels en bestuivers. En zonder hen zou de menselijke soort niet zijn geëvolueerd.
Er waren ook andere revoluties. Genetische innovaties in bloeiende planten die hen hielpen de macht over te nemen, en een revolutie in de menselijke cultuur. Bloemen zijn belangrijk in de basis van de moderne biologie, de landbouw en de manier waarop we individualiteit en culturele identiteit uiten door middel van parfum, decoratieve kunst, religieuze rituelen, begrafenissen en bruiloften. Bloemen staan centraal in veel belangrijke culturele rituelen.
De titel van het boek klinkt misschien grandioos:Hoe bloemen onze wereld hebben geschapen– maar ik meen het. Zonder bloemen zouden we ons op een compleet andere planeet bevinden. Het was verbazingwekkend, maar minder productief, minder divers en er ontbraken veel van de dominante wezens die we vandaag de dag hebben.
Daphne
Kun je iets vertellen over een of twee ‘overeenkomsten’ die bloemen hebben gesloten met insecten, vogels of zoogdieren die deze grote veranderingen hebben helpen faciliteren?
David
De klassieker is bestuiving. Vóór bloemen waren insecten voornamelijk ongedierte; bladeters, sapzuigers, enzovoort. Ze vormen een groot probleem voor de meeste planten. Bloeiende planten keren het verhaal om en veranderen sommige voormalige vijanden in samenwerkingspartners. Dit zorgt voor een interessant verhaal, want elke keer dat je van een vijand een vriend maakt, heb je vragen over het hoe en waarom, en wat de gevolgen zijn. Bloemen doen dat.
Wat mij verbaast is dat ze dit doen door rechtstreeks tot de dierlijke zintuigen te spreken in de taal van schoonheid, verlangen en zintuiglijke verbinding. Wanneer een bloem aromatische chemicaliën vrijgeeft, zweven de chemicaliën door de lucht en binden ze zich aan zenuwuiteinden in de antennes van insecten of in de neuzen van zoogdieren of vogels, waardoor de hersenen worden gestimuleerd op een manier die aantrekkingskracht en verlangen creëert. Hierdoor komt het dier in harmonie met de bedoelingen van de plant.
Dit is samenwerking die wordt bemiddeld door esthetische ervaring. En niet alleen door hun geur, maar ook door hun kleur, vorm en zelfs de elektrische velden rond bepaalde bloemen. Elke bloem heeft een uniek elektrisch veld dat wij niet kunnen zien, maar bijen en vliegen kunnen het detecteren via de kleine haartjes op hun lichaam. Dit is hoe bloemen met dieren ‘praten’ – en die analogie gebruik ik natuurlijk losjes. De taal van bloemen is niet precies hetzelfde als de menselijke taal. Er zit echter wel een communicatief element in. Van daaruit wordt de beweging van het stuifmeel veel efficiënter, waardoor bloeiende planten habitats kunnen bewonen waar andere soorten niet kunnen komen.
Ook breidden ze de samenwerking op het gebied van de fruitdistributie uit. Fruit is een ondergewaardeerd aspect van bloemeninnovatie. Vóór de bloei groeien de meeste zaden vanzelf. Van andere planten, zoals coniferen, worden zaden gemaakt, misschien in kegels gestopt, en vervolgens weggegooid en de kleine baby’s met rust gelaten. Bloeiende planten omhullen zaden in vruchten die voeding of bescherming kunnen bieden, of gevormd zijn voor verspreiding, zoals de ‘helikopter’ van esdoorn en es. Alleen bloeiende planten brengen fruit voort, en veel fruit ‘praat’ ook met dieren, waardoor planten en dieren met elkaar worden verbonden in coöperatieve, soms co-evolutionaire relaties. Zaden worden verspreid door vogels, mieren en vele andere wezens.
Deze relatie is echter niet altijd puur coöperatief. Bloeiende planten kunnen stiekem en bedrieglijk zijn. Veel orchideeën hebben een vleugje geel pigment dat op stuifmeel lijkt, maar geen voedsel oplevert. Sommige groeien sporen die vol nectar lijken, maar geen nectar bevatten.
En er zijn ook mensen die sluw zijn. Orchideebloemen kunnen er qua textuur uitzien en ruiken, en zelfs aanvoelen als vrouwelijke wespen of andere soorten insecten. Mannelijke orchideeën komen in de lente tevoorschijn en proberen te paren met de bloemen, waarbij ze tijd verspillen terwijl de orchideeën stuifmeel op hun hoofd plaatsen. Wespen werden later vermeld als bestuivers. Andere bloemen kunnen de bestuivers doden. Nadat een insect bijvoorbeeld stuifmeel van een mannelijke bloem aan een vrouwelijke bloem heeft afgegeven, kan de vrouwelijke bloem niet meer naar buiten komen en sterft de bestuiver daar.
Dus ja, er valt veel te vieren en te leren van de bloemensamenwerking, maar de evolutie kan ingewikkeld zijn. De bloemen maken deel uit van een co-evolutionair melodrama, als je wilt.
