In ‘Mijn ongewenste vrienden’ legt Julia Loktev aanvallen op de Russische persvrijheid vast: NPR

In het najaar van 2021, vier maanden voordat Rusland op volle schaal begon oorlog in Oekraïnefilmmaker Julia Loktev kwam naar Moskou om een ​​documentaire te maken. Het Kremlin noemde onlangs meer dan 100 individuen en organisaties als “buitenlandse agent‘ – een uitdrukking die diep geworteld is in de repressie uit het Sovjettijdperk – en Loktev wilde begrijpen wat deze term betekende.

“Het is behoorlijk verontrustend als een samenleving haar leden dwingt… om zichzelf overal als verdachten te bestempelen, en niet als behorend tot de samenleving”, zei Loktev. “En we zeiden: ‘Oké, laten we proberen hier een film over te maken. Laten we kijken waar het heen gaat.'”

Loktev, een Amerikaans staatsburger geboren in de Sovjet-Unie, zei dat de benaming werd toegepast op verslaggevers, bloggers en mensenrechtengroeperingen die tientallen jaren lang politieke vervolging hadden gedocumenteerd. De documentaire, Mijn ongewenste vriend: deel I – Laatste uitzending in Moskouvolgt een groep jonge journalisten die werken voor TV Rain, de laatste onafhankelijke televisiezender van Rusland, evenals andere onafhankelijke journalisten die als buitenlandse agenten worden beschouwd.

Loktev zei dat de aard van zijn film veranderde op 24 februari 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel. “In de eerste weken van een grootschalige oorlog werd onafhankelijke journalistiek onmogelijk in Rusland”, zei hij. “En al deze personages proberen eraan te werken om nog een dag te leven, om de waarheid te blijven melden.”

Veel van de onderwerpen uit de documentaire ontvluchtten uiteindelijk Rusland. TV Rain is nu actief in Nederland en Loktev zei dat de Russische regering enkele van de presentatoren van de zender ervan heeft beschuldigd extremistische terroristen te zijn. Loktev zag overeenkomsten tussen het onderwerp van zijn film en Sisyphus, een personage uit de Griekse mythologie die gedwongen werd voortdurend een rots een heuvel op te duwen.

“Als er een les valt te leren, denk ik dat de dingen die mensen in de film zeggen zijn: ‘Laat vreugde en lachen deel uitmaken van ons verzet'”, zei hij. “Weet je, betekenis vinden in hard proberen en niet opgeven – zelfs als de dingen hopeloos lijken.”

Hoogtepunten van interviews

Terwijl hij een film opneemt op zijn iPhone

Oorspronkelijk had ik het idee dat ik een cameraman zou hebben, omdat… je met een kleine crew een documentaire moet maken. Maar toen ik eenmaal aankwam, was het heel duidelijk dat het beste wat ik had mijn toegang tot mensen was, en ook hoe comfortabel ik me door de mensen voelde. Ik spreek Russisch als moedertaal, maar ik… er was maar één persoon in de kamer en de mensen stelden zich echt voor mij open. En ook zijn mensen eraan gewend gefilmd te worden met telefoons. Het lijkt erop dat de aanwezigheid van een mobiele telefoon geen groot probleem is. Uiteindelijk kreeg ik een kleine lens op mijn telefoon en een kleine microfoon, maar eigenlijk was ik de enige met de telefoon. En ik denk dat dat invloed heeft op de manier waarop mensen zich gedragen, want er zit intimiteit in de film en dat is wat je ziet.

Volgt onafhankelijke journalisten terwijl Rusland Oekraïne binnenvalt

Ik was daar aan het filmen tijdens de eerste week van die enorme oorlog, en elke dag probeerden ze erachter te komen: “Hoe gaan we dit morgen melden?” En er zijn veel beperkingen aan hen opgelegd, omdat de Russische communicatie-autoriteiten zeggen dat ze alleen moeten rapporteren wat door het Ministerie van Defensie is bevestigd. En ze zullen er alle manieren omheen vinden. Ze laten bijvoorbeeld een gebombardeerd appartementencomplex in Oekraïne zien. En nadat ze zeiden: “We moeten zeggen dat het Russische Ministerie van Defensie zei dat ze alleen militaire doelen bombardeerden”, terwijl ons duidelijk is gebleken dat ze een flatgebouw hebben gebombardeerd, en geen militair doel.

Ze brachten een verklaring uit waarin ze tegen de oorlog waren. Ze waren hier allemaal fel tegen en geschokt, maar ze kregen steeds meer bedreigingen. Uiteindelijk zullen al deze media worden gesloten en staan ​​ze voor een echte keuze: “Gaan we morgen naar ons werk of gaan we naar het vliegveld?” En ze besloten naar het vliegveld te gaan, omdat ze logischerwijs, als ze bleven werken, een groot risico liepen in de gevangenis te worden gegooid. En als je in de gevangenis zit, heb je als journalist voor niemand iets. … Dus maakten ze de keuze om te vertrekken, zodat ze konden blijven rapporteren.

Over de vraag of hij zich tijdens het filmen zorgen maakte over zijn eigen veiligheid

Ik dacht meer aan mijn eigen veiligheid toen ik voor het eerst naar Rusland kwam. En toen, in de eerste week van de massale invasie, werd ik een monomaan. Het enige waar ik aan kon denken was mijn beeldmateriaal en het uitbrengen ervan en ervoor zorgen dat ik iets vastlegde en ervoor zorgen (zeker) dat ik aan het fotograferen was.

Brittney Grinner zojuist gearresteerd. Maar ik dacht: ‘Ik ben geen beroemde basketbalspeler.’ Het is datgene wat je doet waarbij je logischerwijs aan jezelf probeert uit te leggen waarom het goed met je gaat. … Ik verbleef in dit hotel dat volledig omringd was. Zoals elke keer als ik naar buiten ga, moet ik door een muur van oproerpolitie en helmen lopen. Dus ik legde gewoon mijn hoofd neer en ging waar ik heen moest om te fotograferen.

Hij ziet parallellen tussen het Russische harde optreden tegen journalisten en het huidige politieke klimaat in de VS

Er zit een paasei in de film dat hoe dan ook elke dag relevanter wordt arrestatie van journalistennatuurlijk, … (of) het einde van komische show. Of er was het moment waarop de grootste en oudste NGO Memorial in Rusland, een mensenrechtenorganisatie die zich inzet voor het behoud van de herinnering en het onderzoeken van gevallen van politieke repressie sinds de stalinistische tijd, en ook nu, door de rechtbank werd gesloten, en de rechter de verklaring gebruikte: waarom zouden wij, de overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog, ons moeten schamen voor onze geschiedenis? Toen hoorde ik Trump praten over het Smithsonian en zeggen: waarom kunnen we niet gewoon praten over de leuke dingen in onze geschiedenis? Waarom moeten we over dingen praten als slavernij? … Elke dag voelt het alsof iets in de film hier in de VS op een andere manier begint te resoneren

Lauren Krenzel en Susan Nyakundi produceerden en monteerden dit interview voor uitzending. Bridget Bentz, Molly Seavy-Nesper en Beth Novey hebben het aangepast voor internet.