Animatie is de ruggengraat van de filmindustrie en vergroot jaar na jaar de wereldwijde box office. Maar dergelijk consistent succes is ten koste gegaan van het nemen van artistieke risico’s – tenminste als het gaat om animatiefilms geproduceerd door Hollywood-studio’s.
Te oordelen naar de Oscar-genomineerden van vanochtend – en de winnaars van de afgelopen jaren, waaronder enkele bescheiden gemaakte “Stroom” – de formule die lange tijd de steunpilaar van de Amerikaanse animatie is geweest, zou aan kracht kunnen verliezen nu deze wordt vervangen door meer innovatieve, ‘outside-the-box’ contentmakers.
De volgelingen uit “Despicable Me” en de pratende dieren in veel andere CGI-films brachten mensen naar de bioscoop, maar hun financiële succes belemmerde animatie als kunstvorm in de VS. Dit komt omdat hun winstgevendheid de afwijzende status van animatie bestendigt, aangezien deze alleen geschikt is voor gezinnen of kinderen.
In 2025 zijn drie van de meest opbrengende bioscoopreleases wereldwijd volledig geanimeerd (China’s “Ne Zha 2”), Disney’s “Zoötopia 2,” en “Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba Infinity Castle” uit Japan), terwijl de andere twee hybride iteraties zijn van geanimeerde hits uit de afgelopen decennia (“Lilo & Stitch,” “Hoe je je draak traint”). Nog twee titels uit de top 10 aan het einde van het jaar, “Avatar: Vuur en As” En “Minecraft-film” gebruiken ook digitale animatietechnieken om hun wereld tot leven te brengen.
En deze week werd ‘Zootopia 2’ de best scorende Amerikaanse animatiefilm aller tijden met $1,7 miljard wereldwijd, wat de weg vrijmaakte voor meer sequels. De vijfde afleveringen van twee van de meest succesvolle animatiefranchises, ‘Toy Story’ en ‘Shrek’, zullen over een paar maanden op de schermen verschijnen. Inzetten op bewezen eigenschappen is de industriestandaard, maar tegenwoordig voelt het bij animatie zelfs nog flagranter aan.
Wat is, nu de box office positief blijft reageren op dit soort likes, de prikkel voor leidinggevenden en aandeelhouders om na te denken over animatie die verder gaat dan verhalen gericht op een jong publiek, of om nieuwe, gedurfdere concepten te overwegen?
Pixar-studio’s “Elio,” hoewel hij ondanks de gecompliceerde geboorte goed werd ontvangen door critici (de film veranderde laat in de productie van regisseur), presteerde hij slecht in theaters, net als recente originele projecten. En hoewel “Zootopia 2” het in kritische termen goed doet, is het moeilijk om niet het gevoel te krijgen dat het uiteindelijk een variatie is op een beproefde formule, ook al bevat het actuele ideeën te midden van de dierlijke woordspelingen.
Maar als we ze vanochtend met de andere genomineerden vergelijken, beseffen we dat animatie vermakelijk, intellectueel complex en visueel onderscheidend kan zijn. De twee Franse films omvatten ‘Arco’ en ‘Kleine Amélie of Rain-personage’, wat bewijst dat zelfs films die geschikt zijn voor een jong publiek verband kunnen houden met moeilijke realiteiten zoals de dood, verlies of de kwestie van de opwarming van de aarde en onze toekomst als soort. Ze onderschatten hun publiek niet.
Er bestaat bij Hollywood-animaties een terughoudendheid om zich bezig te houden met uitdagende onderwerpen of om aan te nemen dat een volwassen publiek ook kan genieten van animatieprojecten die op hen gericht zijn. De Disney-renaissance van de jaren negentig werd niet alleen vereerd vanwege de kunstzinnigheid van de met de hand getekende wereld, maar ook vanwege het onberispelijke vakmanschap dat hand in hand ging met volwassen, dramatisch geladen verhalen. Het zou voor Hollywood ondenkbaar zijn geweest om een film als die van 1996 te maken “De klokkenluider van de Notre Dame” vandaag en bracht het op de markt als familiefoto.
In plaats daarvan is de benadering van de studio om volwassenen aan te spreken gebaseerd op nostalgie: het herhalen van hybride producties van geanimeerde films waar volwassenen als kinderen naar keken. In de zeldzame gevallen dat een animatiefilm voor volwassenen tot bloei komt, is het een release die alleen via streaming beschikbaar is, wat een gebrek aan vertrouwen in de industrie aantoont.
Dat is het geval met Hulu’s aangrijpende ‘Predator: Killer of Killers’ en het handgetekende ‘Fixed’ van Sony Pictures Animation, een gebrekkige film maar waarvan de rauwheid doet denken aan Ralph Bakshi’s provocerende animatiewerk uit de jaren ’70 en ’80.
Hoewel het natuurlijk niet op dezelfde golflengte zit, is het fenomeen nu overal aanwezig “KPop Demonenjager” onderging aanvankelijk een soortgelijk lot. De door Sony geproduceerde muzikale saga kende in juni een rustige run bij de kwalificatie voor prijzen, maar pas nadat er met succes organisch een publiek op Netflix was opgebouwd, kreeg de film een meer publicitaire, zij het nog steeds beperkte, bioscooprelease.
De Oscars hebben lange tijd een rol gespeeld bij het verlagen van de verwachtingen voor Hollywood-animatie. Nadat Walt Disney Animation of Pixar de prijs jarenlang bijna standaard ontvingen (wat de desinteresse van academieleden in animatie buiten commerciële titels aantoonde), heeft er onlangs een verandering plaatsgevonden.
Wanneer “Pinokkio van Guillermo del Toro” en die van Hayao Miyazaki “De jongen en de ooievaar” won de Oscar vanwege het meer volwassen risico, zou je hun overwinning kunnen toeschrijven aan de schare fans van de regisseurs. Maar de overwinning van vorig jaar voor ‘Flow’, een dialoogvrije Letse film van een debuterende regisseur en in de VS gedistribueerd door Janus Films, voelde als een betekenisvol teken dat de industrie als geheel misschien wel klaar is om animatie met meer nieuwsgierigheid te omarmen.
Avontuurlijke animatiefilms, zowel thematisch als vanuit esthetisch oogpunt, bestaan vrijwel uitsluitend buiten dit land. In Europa zijn er bijvoorbeeld staatsfondsen die de creatie van gedurfde artistieke projecten ondersteunen. In de VS moeten zelfs de meest formele en gedurfde films, zoals de werkelijk inventieve ‘Spider-Man: Into the Spider-Verse’, aan populair intellectueel eigendom worden gekoppeld om in licentie te kunnen worden gegeven.
Zelfs ondanks de angsten van Hollywood zijn sommige onafhankelijke Amerikaanse animators erin geslaagd hun unieke visie te verwezenlijken door middel van speelfilms die met beperkte middelen zijn gemaakt. Er is Julian Glanders hilarische aanklacht tegen de showbizz, ‘Boys Go to Jupiter’, Dash Shaws eigenzinnige en onverwachte ‘Cryptozoo’ en ‘My Entire High School Sinking Into the Sea’, of het werk van eeuwige indiemeester Bill Plympton, die vorig jaar ‘Slide’ uitbracht, zijn nieuwste onafhankelijk geproduceerde animatiefilm in een oeuvre dat niet bang is om geweld en seks weer te geven.
Uiteindelijk is de meest opbrengende animatiefilm aller tijden wereldwijd nu ‘Ne Zha 2’, een verbluffende Chinese actiekomedie die een beroep deed op lokale gevoeligheden. De complexe kennis, de veelheid aan personages, de eindeloze gevechten en de lange speelduur kunnen buitenstaanders afschrikken, maar er is iets uitdagends aan een animatiefilm die zich geen zorgen maakt over de vooruitzichten voor het westerse publiek.
Als Hollywood-studio’s kleiner, gespecialiseerder en eclectischer zouden kunnen denken, zou de animatie-industrie niet afhankelijk zijn van de levensvatbaarheid van een paar vierkwadrantfilms, maar van een gezonde en gevarieerde reeks projecten gericht op verschillende leeftijdsgroepen en interesses. Hopelijk kan de reis van “KPop Demon Hunters”, die ieders verwachtingen overtrof, Hollywood leren dat zowel het publiek als de Oscar-kiezers hongerig zijn naar nieuwe animatieavonturen.
