Het symbolische vluchtelingenkamp op de Westelijke Jordaanoever werd na de Israëlische campagne verwoest

JENIN, Westelijke Jordaanoever — Na vijftien maanden in een Israëlische gevangenis keerde Mustafa Sheta met zijn broers terug naar Jenin. Er is veel veranderd tijdens zijn tijd in de gevangenis, zeiden ze.

De strijders die ooit dagelijks vuur wisselden met Israëlische soldaten? Is verloren. De grote populatie vluchtelingenkampen die Jenin beroemd maakten als hoofdstad van de martelaren? Is verloren. Het Sheta Theater in het kamp, ​​dat hij ontwikkelde tot een internationaal bekende ster van het Palestijnse culturele verzet? Is verloren.

Het blijkt dat Jenin, die bekend staat als een stad die nooit opgeeft, daadwerkelijk heeft opgegeven.

“Ik was geschokt. Het concept van veerkracht in Jenin is heel belangrijk voor de samenleving. Waar zijn de strijders, de Palestijnse Autoriteit, basisorganisaties en lokale leiders?” zei Sheta.

“Het voelt alsof we de oorlog verliezen, alsof we deze strijd verliezen.”

Jenin is een klassiek model geworden van hoe Israël – in een langlopende campagne genaamd Operatie Iron Wall – een groot deel van de noordelijke Westelijke Jordaanoever heeft veroverd.

Meer dan 300 dagen lang heeft Israël soldaten, tanks, gevechtshelikopters en zelfs luchtaanvallen ingezet op Jenin en andere steden, waardoor een spoor van vernieling is ontstaan dat heeft geleid tot wat hulpgroepen de ernstigste golf van Palestijnse vluchtelingen op de Westelijke Jordaanoever noemen – aanvankelijk meer dan 40.000 mensen, nu gedaald tot ongeveer 32.000 – sinds Israël het gebied in 1967 bezette. In een rapport dat op 20 november werd uitgebracht, beschuldigde Human Rights Watch de acties van de Israëlische troepen van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Wat Israëls woede het meest opriep waren de vluchtelingenkampen in de regio, die waren opgezet als tentenkampen voor Palestijnen die ontheemd waren geraakt door de oprichting van Israël in 1948. Maar in de loop van de decennia zijn de kampen steeds meer verhard tot smerige buurten die Israël beschouwt als centra van strijdbaarheid.

Drie ervan – de kampen Jenin, Tulkarm en Nour Shams – zijn onbewoond en zijn allemaal ongeveer negen maanden bezet door het Israëlische leger, en het leger heeft de huizen systematisch verwoest.

Van de kampen was het Jenin-kamp, ​​dat een legendarische status had onder de Palestijnen tijdens de tien dagen durende gevechten tussen militanten en Israëlische strijdkrachten in 2002, het ernstigste kamp, ​​dat hier voor veel meer mensen verwoestingen veroorzaakte dan in Gaza.

Voor Palestijnen die het kamp en de omliggende stad Jenin zien als een symbool van verzet tegen de bezetting, is het een voorbeeld van een gevoel van wanhoop en uitputting over de schijnbaar zinloze strijd om een ​​Palestijnse staat te bereiken.

Sheta, de algemeen directeur van het theater, had werken met politieke thema’s opgevoerd totdat hij van december 2023 tot maart van dit jaar – zonder aanklacht – werd vastgehouden. Freedom Theatre werd beroemd door het ensceneren van werken als ‘Animal Farm’ van George Orwell en ‘Men in the Sun’ van de Palestijnse schrijver Ghassan Kanafani, een tragische roman over drie mannen die ontsnappen uit een vluchtelingenkamp.

Hoewel het theater elders opnieuw is samengekomen, is het niet hetzelfde. “We gaan ervan uit dat het theater door het Israëlische leger is veroverd, omdat we niet in het kamp konden zijn”, zei hij. “Onze zielen zijn daar.”

Op basis van satellietgegevens van oktober schatte de VN dat meer dan de helft van de kampgebouwen – bijna 700 gebouwen – verwoest of beschadigd waren, en dat hele woonblokken met de grond gelijk waren gemaakt of opgeblazen. Sommige wegen zijn verscheurd of geblokkeerd door 29 dijken die door Israëlische strijdkrachten zijn aangelegd; veel andere wegen werden met bulldozers verbreed om corridors te creëren die toekomstige militaire operaties moesten vergemakkelijken.

Een Palestijnse vrouw loopt in februari langs een muur vol kogelgaten in het kamp van Jenin. Het kamp is in de maanden daarna ontvolkt.

(John Wessels/AFP/Getty Images)

Het Israëlische leger zegt dat zijn operaties in de kampen bedoeld zijn om de militante infrastructuur te ontmantelen, waaronder explosievenfabrieken, wapenopslagplaatsen en tunnels. Het heeft ook tot doel groepen uit te roeien zoals het Jenin-bataljon, een alliantie van strijders uit verschillende facties, waaronder Fatah, Hamas en de Palestijnse Islamitische Jihad.

Het Jenin-bataljon vocht in de eerste plaats tegen Israëlische strijdkrachten, maar kwam ook in botsing met de Palestijnse Autoriteit, die toezicht houdt op de Westelijke Jordaanoever en met Israël samenwerkt op het gebied van veiligheidskwesties; Veel Palestijnen beschouwen de regering als corrupt en machteloos.

Maar al het verzet dat er in het kamp was, werd kort nadat de operatie in januari van start ging, neergeslagen, zeggen bewoners en Palestijnse functionarissen, waardoor de voortdurende bezetting van Israël een mysterie blijft voor de ongeveer 14.000 verdreven mensen die niet weten wanneer en of ze zullen mogen terugkeren.

“Er is geen Jenin-bataljon meer. Er is niemand meer in leven. Ze vangen ze één voor één”, zegt Shadi Dabaya (54), zittend tussen een groep mannen bij de hoofdingang van het Jenin-kamp. Ze vielen stil toen een Israëlisch pantservoertuig voorbijreed, waarvan de antenne over een dijk zwaaide die de weg blokkeerde.

Israëlische soldaten lopen in februari achter tanks bij het Jenin-kamp voor Palestijnse vluchtelingen. Enkele maanden later sloot het Israëlische leger de toegang tot het kamp af.

(John Wessels/AFP/Getty Images)

“We hoorden ze de hele tijd schieten,” zei Dabaya, knikkend naar de Israëlische soldaten. “Ze hebben van het kamp een oefenterrein gemaakt.”

Er mogen geen bewoners op bezoek komen, voegde Dabaya eraan toe. In september schoten Israëlische soldaten twee 14-jarige jongens dood die probeerden het kamp binnen te komen om een ​​deel van hun bezittingen op te halen. Het Israëlische leger vertelde de media dat de kinderen de soldaten hadden benaderd – “een bedreiging voor hen vormden” – en geen gehoor hadden gegeven aan de bevelen om weg te blijven; er stond dat de schietpartij werd beoordeeld.

“Met alle verwoestingen die hebben plaatsgevonden, zelfs als Israël zich vanavond uit het kamp zou terugtrekken, zou het maanden duren voordat we daar kunnen wonen – alle infrastructuur is vernietigd”, zegt Mohammed Al-Sabbagh, hoofd van het Popular Service Committee van het kamp.

Voorlopig komen families samen, zei hij, in een blok van twintig gebouwen met studentenslaapzalen van één kamer, ongeveer tien kilometer van het kamp. Maar maanden nadat ze daarheen waren verhuisd, kon de Palestijnse Autoriteit – waaraan Israël belastinginkomsten heeft ingehouden en andere maatregelen heeft genomen die de financiën onder druk zetten – de maandelijkse huur van 63.000 dollar niet betalen.

“Degenen die deze verschrikkelijke omstandigheden accepteren – samen met hun gezinnen in een kleine kamer die bedoeld is voor één student – ​​zullen zelfs op straat terechtkomen”, zei Al-Sabbagh.

Het ergste, voegde hij eraan toe, was dat hij niet wist of het huis nog overeind stond.

“Als we wisten wat Israël aan het doen was, zouden we op zijn minst zelf kunnen bedenken wat we moesten doen.”

De operatie in Jenin heeft zich tot buiten het kamp uitgebreid. Israëlische soldaten die ooit in gepantserde voertuigen door de straten van de stad reden uit angst voor een aanval, voeren nu bijna dagelijks ongehinderd patrouilles uit, waarbij ze naar believen winkels en huizen binnenvallen, beweren bewoners.

Ook het gebied grenzend aan het kamp is geëvacueerd. Tot nu toe zijn 1.500 inwoners van de regio gedwongen te vluchten, zei een functionaris van de Palestijnse Autoriteit, die om veiligheidsredenen niet bij naam genoemd wil worden.

“Deze mensen hebben niets met de kampen te maken, maar ze zijn verdreven”, zei hij.

Een van de getroffen wijken is Jabriyat, een welvarend gebied dat uitkijkt over het kamp en de sfeer van een spookstad heeft, waar de villa’s er stoffig uitzien door de verlatenheid.

“Wij allemaal die in de buurt van het kamp wonen, betalen de prijs”, zegt Hiba Jarrar, een van de laatst overgebleven bewoners in haar straat in Jabriyat. Vanaf zijn balkon wees hij naar een gebouw dat het Israëlische leger zojuist in beslag had genomen.

“Er was geen weerstand, niets. Er werd geen enkele kogel afgevuurd door de Palestijnen. Een soldaat kan elk huis alleen aanvallen omdat hij zich veilig voelt,” zei hij, eraan toevoegend dat wanneer hij in het verleden geweerschoten hoorde, hij aannam dat Palestijnen en Israëli’s in oorlog waren; nu wist hij dat het alleen van het Israëlische leger kwam.

“Weet je wat verdrietig is?” zei hij. “Als iemand nu tegen Israël zou ingaan, zouden de mensen hier tegen hen zeggen dat ze moesten stoppen. Ze willen gewoon leven. Ze zijn wanhopig.”

Een Palestijnse man draagt ​​een kind over een weg die door Israëlische troepen is vernield tijdens een grootschalige militaire operatie in de oostelijke stad Jenin, vlakbij het vluchtelingenkamp Jenin.

(John Wessels/AFP/Getty Images)

Palestijnse functionarissen zeggen dat ondanks herhaalde verzoeken de Israëlische autoriteiten geen indicatie hebben gegeven wanneer zij het kamp zullen verlaten, en dat alle pogingen om bezoeken daar te vergemakkelijken zijn afgewezen.

“Wat er in het kamp gebeurde was geen veiligheidsvoorrecht. Niets verplichtte Israël te doen wat zij deden”, zei woordvoerder Brig. van de veiligheidstroepen van de Palestijnse Autoriteit. Generaal Anwar Rajab voegde eraan toe dat zijn troepen de veiligheid aankonden en dat Israël met zijn acties zijn gezag verzwakte.

Rajab herhaalde de gedachten van bewoners, analisten en hulpverleners die de Israëlische aanvallen zien als een groter plan om van de kampen gewone stadswijken te maken, in plaats van schuilplaatsen voor vluchtelingen. Een dergelijke beeldverandering zou in wezen het idee uitwissen dat Palestijnen vluchtelingen zijn.

“Het richt zich op gemeenschappen door de topografie ter plaatse te veranderen”, zegt Roland Friedrich, directeur Westelijke Jordaanoeverzaken voor UNRWA, het VN-agentschap voor Palestijnse vluchtelingen. Hij voegde eraan toe dat Israëlische functionarissen in de lokale media zeiden dat zodra Operatie Iron Wall is voltooid, “er niet langer een geografische uitdrukking van het vluchtelingenprobleem zal zijn.”

Een andere soortgelijke stap, volgens een functionaris van de Palestijnse Autoriteit die om veiligheidsredenen op voorwaarde van anonimiteit sprak, was de weigering van Israël om de UNRWA toe te staan ​​terug te keren naar het kamp.

Onder degenen die op een dag hopen terug te keren, bevindt zich Sheta, die na haar vrijlating uit detentie naar de dijk bij de ingang van het kamp ging – de dijk die het dichtst bij het theater lag, opgericht in 2006 door een voormalige Palestijnse strijder uit Jenin genaamd Zakaria Zubeidi, samen met een linkse Israëlische acteur en een Zweedse activist.

Zijn gevangenschap, zo zei hij, was een periode van routinematige mishandeling en vernedering, waarbij soldaten gedetineerden uitkleedden, opnamen op hun telefoon en beschimpten. Israëliërs beschouwen de Palestijnen als ‘niet eens mensen. Of dieren. Minder dan wat dan ook’, zei hij.

Sindsdien is hij “teruggekeerd naar het gebruik van dezelfde middelen” die hij vóór zijn arrestatie gebruikte om zich te verzetten tegen de Israëlische bezetting, maar hij geeft toe dat de samenleving in Jenin is veranderd. “Hun prioriteiten zijn anders. Sommigen hebben het vertrouwen in de Palestijnse zaak verloren”, zei hij.

Sommige mensen in de samenleving vonden hem ‘gek’ omdat hij niet-gewelddadige methoden gebruikte. Maar “als je je culturele kant verliest, verlies je je identiteit, je erfgoed, je wortels in dit land”, zei hij. Bovendien, zo voegde hij er met een vermoeide glimlach aan toe, als zijn methode niet effectief was, waarom hebben de Israëli’s hem dan gearresteerd?

“Dat bewijst voor mij tenminste dat mijn werk hen hindert, toch?”