Het waren de klaprozen in de tuin van Michael Pollan die het zaad werden voor zijn nieuwe boek. Op een warme septembermiddag strompelde hij door de struiken toen de stugge, vreemde bloemen zijn blik leken te beantwoorden terwijl ze vrolijk baadden in het zonlicht.
Op de plank
De opkomende wereld: een reis naar bewustzijn
Door Michael Pollan
Penguin Press: 320 pagina’s, $32
Als u een boek koopt waarnaar op onze site wordt verwezen, kan The Times een commissie verdienen Boekwinkel.orgwaarvan de kosten onafhankelijke boekwinkels ondersteunen.
“Ik kwam eruit en dacht: wat moet je daarmee, met het inzicht in psychedelica? Ik bedoel, vat je het op als fantasie of accepteer je het als realiteit?” ‘ zei hij, nadenkend over de ervaring vanaf zijn bank op een winterdag in Berkeley.
Deze ervaring stuurde Pollan op een reis om het bewustzijn te begrijpen (wat het is, wie het heeft en de morele implicaties ervan) – naast andere eeuwenoude vragen, zoals hoe we dingen weten. Uit deze vraag ontstond zijn tiende boek, ‘De wereld komt tevoorschijn’ deze week vrijgegeven.
Zoals in alle boeken van Pollan gaan de lezers in zijn nieuwste werk met hem op ontdekkingsreis terwijl hij vooraanstaande wetenschappers interviewt en naar literatuur, inheemse epistemologie en psychologie kijkt, en zelfs antwoorden zoekt op vragen waarop misschien geen antwoorden bestaan. Tijdens zijn reis realiseert hij zich dat de ethische betekenis van zijn onderzoek veel groter is dan hij eerder had gedacht.
Wat bewustzijn inhoudt (en wie het heeft), schrijft hij, zou ons op zijn minst een pauze moeten geven als we bedenken hoe overheden en bedrijven hulpbronnen uit praktisch levende ecosystemen halen. Hij onderzoekt hoe zorgvuldig we AI moeten ontwikkelen die hun benarde situatie zou kunnen aanpakken, of we ons bewustzijn aan sociale-mediaplatforms moeten verkopen in ruil voor entertainment, hoe we met dieren omgaan, en meer.
‘Deze innerlijkheid die we hebben is van onschatbare waarde’, zegt Pollan, terwijl hij achterover leunt op zijn comfortabele bruine bank, gekleed in een marineblauwe trui en versleten loafers, met een kopje groene thee naast hem. Op elk moment wijst hij erop, zelfs nu nog: “we voeren gesprekken, maar tegelijkertijd voer je ook gesprekken in je eigen hoofd. Het is gek.”
Deze “ruimte van persoonlijke vrijheid”, zegt hij, “geven we weg en worden gekocht en verkocht door bedrijven. We praten over aandachtshacking, maar wat is aandacht, zo niet, dit zeer belangrijke aspect van bewustzijn, toch? En nu gaan we het domein van verder geven betreden met chatbots waarmee mensen deze emotionele banden vormen.
Maar wat is ‘het’? Een van de grootste moeilijkheden bij het onderzoeken van de aard van bewustzijn is dat niemand het eens lijkt te zijn over wat bewustzijn is. Wat is zelfbewustzijn – het vermogen om zichzelf te herkennen als een aparte entiteit die door de tijd beweegt? Is het intelligentie of taalvaardigheid? Is het het vermogen om pijn te voelen? Plezier beleven? Of is het iets moeilijker te begrijpen: een waargenomen kwaliteit, een bestaand feit zoiets is als ben jij überhaupt?
Deze vragen zijn een integraal onderdeel van het bepalen wie bewustzijn heeft – en welke impact dit heeft op de manier waarop we deze wezens behandelen. Als bewustzijn verfijnde zelfreflectie vereist, komen misschien alleen volwassen mensen in aanmerking. Als dit eenvoudigweg het vermogen vereist om subjectieve ervaringen te hebben, dan hebben veel dieren dit vrijwel zeker nodig. Als dit voortkomt uit bepaalde soorten informatieverwerking, kunnen geavanceerde AI-systemen op een dag aan deze criteria voldoen. Deze vragen hebben ook gevolgen voor het debat over wanneer het ethisch verantwoord is om de zwangerschap of het leven te beëindigen van iemand die niet reageert.
Over het algemeen wordt bewustzijn in de filosofie van de geest in brede zin gedefinieerd als subjectieve ervaring: de aanwezigheid van een eerste-persoonsperspectief. Geen intelligentie, geen gedrag, geen reactievermogen, maar het bestaan van innerlijk leven: de sensaties, gevoelens, percepties, gedachten – hoe minimaal ook – die je ervaart.
Michael Pollan, auteur van ‘The Omnivore’s Dilemma’, ‘Ter verdediging van voedsel’, ‘Hoe u van gedachten kunt veranderen’ en meer.
(Carolyn Fong / Voor tijd)
Een groot deel van het eerste deel van het boek bespreekt Pollan materialistische onderzoekers die wetenschappelijke methoden gebruikten om het bewustzijn in de hersenen en het lichaam te identificeren, een poging die pas in de jaren negentig door academische instellingen als legitiem werd beschouwd. Voorheen werd de studie van het bewustzijn alleen overgelaten aan het veld van de geesteswetenschappen: filosofen, schrijvers, kunstenaars. Pollan voert deze kloof terug op Galileo, die het idee populariseerde dat de wetenschap zich moet bezighouden met wat wiskundig kan worden gemeten en verklaard. De geest (of ‘ziel’, zoals die destijds werd begrepen) – inclusief onze subjectieve ervaringen – werd als te glibberig beschouwd om te bestuderen. Achteraf gezien, zegt Pollan, heeft dit belangrijke delen van het wetenschappelijk onderzoek weggezogen – en een veld gevormd dat tot op de dag van vandaag geen methodologie heeft om alles te begrijpen dat buiten de materiële wereld zou kunnen bestaan.
Om deze reden zou de studie van het bewustzijn, zo suggereert Pollan provocerend, de eerste wetenschappelijke revolutie in bijna 500 jaar kunnen voeden. Hij wees naar ayahuasquerosof sjamanen in het Amazonegebied, als voorbeelden van hoe mensen zich al generaties lang met zeer verschillende ontdekkingsmethoden bezighouden. “Gevraagd naar de bron van hun verbazingwekkende etnobotanische kennis (inclusief een niet zo voor de hand liggend recept voor het combineren van twee plantensoorten om ayahuasca te maken), zullen ze je vertellen dat planten hen door dromen en visioenen leerden wat ze moesten doen”, schreef hij in “A World Appears.” “Onze cultuur, gevormd en gebonden door empirische wetenschap, zou een dergelijke verklaring nooit op prijs stellen. Maar wat als er enkele belangrijke dingen zouden zijn die suggereren dat het waar is?”
Christof Koch, een vooraanstaand bewustzijnsonderzoeker en de belangrijkste bron in het boek Pollan, begon zijn carrière als een strikte materialist, in de overtuiging dat alles verklaard kon worden met behulp van het standaard wetenschappelijke wereldbeeld. “Daar ben ik nu minder zeker van”, zei hij via een videogesprek vanuit zijn hoofdkantoor in Seattle, terwijl hij een T-shirt droeg met de tekst “Science” op de voorkant. ‘Er bestaat geen twijfel over dat er materiële sporen van bewustzijn in de hersenen aanwezig zijn. Maar de diepere vraag is: als je eenmaal weet dat deze neuronen dit doen, waarom doen ze dan niet iets anders? Hoe zit het met bepaalde neuronen die aanleiding geven tot gevoelens van liefde, haat, angst, dromen of wat dan ook?
Hij blijft ervan overtuigd dat de wetenschappelijke methode het beste instrument is dat de mensheid heeft om de wereld te begrijpen, maar is het ermee eens dat er op dit gebied momenteel geen consensus bestaat en dat er waarschijnlijk ook nooit zal komen. ‘De hersenen’, zei hij, ‘zijn veruit het meest complexe actieve materiaal in het universum.’
De potentiële beperkingen van de wetenschap bij het begrijpen van bewustzijn maakten dit tot het volgende logische onderwerp voor Pollan. Hoewel hij werkzaam is als hoogleraar wetenschapsjournalistiek aan UC Berkeley (““Ik denk dat het komt omdat in mijn eerste boek het woord ‘Botany’ voorkomt’, grapte hij)hij was altijd geïnteresseerd in de geesteswetenschappen en ging terug naar de middelbare school toen hij poëzie schreef en las Herman Hessen en leer het leven van zulke liedjes “Het geluid van stilte” van Simon en Garfunkel. Haar moeder studeerde Engels en ze ging ook Engelse literatuur studeren.
In ‘A World Appears’ herinnert hij zich een moment in de achtste klas toen zijn scheikundeleraar, de heer Sammis, uitlegde dat mensen zijn gemaakt van elementen en moleculen (meestal H2O, koolstof en stikstof) die voor slechts $ 4,22 kunnen worden gekocht. Heel dom!, dacht de jonge Pollan, om de waarde van het menselijk leven alleen tot de materiële delen te beperken. Maar dat legt hij ook niet uit, omdat we misschien ook sceptisch staan tegenover wat hij ziet als onze neiging om in magie te geloven.
Gerald MarzoratiPollan’s vriend sinds ze in 1983 als jonge redacteuren bij Harper’s werden aangenomen, zegt dat zijn interesse terug te voeren is op zijn eerste boek over tuinieren. “Ik had vanaf het begin het gevoel dat zijn schrijven een thema had dat in wezen de relatie tussen mensen en planten was”, zegt Marzorati, die ook Pollan’s redacteur was bij de New York Times Magazine. Dit geldt ook voor zijn geschriften over voedsel (“The Omnivore’s Dilemma”, “Caffeine”, “Food Defense” en anderen), zijn rapporten over psychedelica (“How to Change Your Mind” en “This Is What You Think of Plants”) – en zelfs “A World Appears”, waarin hij tijd doorbracht in het laboratorium van een plantenneurobioloog om de intelligentie van planten te bestuderen. Zijn eigen tuinen, gelegen bij huizen in Connecticut en Berkeley, blijven dienen als toevluchtsoord voor Pollan, zegt Marzorati, ‘een tegengif voor het stadsleven.’
Ondanks de gemeenschappelijke lijnen die tussen zijn huidige oeuvre kunnen worden geweven, zegt Pollan dat hij nooit had kunnen voorzien in welke richting zijn persoonlijke en professionele reizen zich bevonden, of waar ze hem naartoe zouden brengen. Op de vraag of hij zich de sprong van het voedselsysteem naar psychedelica en dan vooral naar het bewustzijn kan voorstellen, glimlacht hij alsof hij blij is met de mate waarin zijn leven hem heeft verrast: “Absoluut niet.”
“Deze innerlijkheid die we hebben is zeer waardevol”, zei hij over de ruimtes voor persoonlijk bewustzijn die steeds vaker worden gekocht en verkocht door technologiebedrijven.
(Carolyn Fong / Voor tijd)
Wat zal er hierna met Pollan gebeuren? Misschien het darmmicrobioom, te beginnen met een lang artikel, dat als audioboek zal verschijnen. Dit brein, ook wel het tweede brein genoemd, zal doorgaan met het verzamelen van zijn geschriften en lijkt, net als al het werk van Pollan, klaar om de tijdsgeest te vangen wanneer er onderzoek naar begint te ontstaan.
Na het interview liepen we midden in zijn tuin: een Meyer-citroenboom (‘”ze zijn geweldig om te koken”); veel psychoactieve planten (“San Pedro, Salvia”); pruimenboom; vijgeboom; passievruchtboom; en lege groentebedden, wachtend op de lente. Hij geeft toe dat, zelfs nadat hij na zijn eerste psychedelische ervaring dagelijks heeft gemediteerd en als hij alleen loopt, zijn eerste instinct nog steeds is om zijn AirPods te pakken en ernaar te luisteren. Ezra Klein of luisterboeken. Maar hij leerde dat instinct te verwerpen en in plaats daarvan zijn gedachten te laten afdwalen. Hij hoopt dat ‘A World Appears’ anderen kan aanmoedigen hetzelfde te doen: dieper observeren wat er in hen omgaat, en als de verveling onvermijdelijk binnensluipt, doen ze er misschien niets aan.
Hartman is een in Los Angeles gevestigde journalist en uitgever Dubbelblindeen tijdschrift en mediabedrijf dat voorop liep in de psychedelische beweging.
