Fotograaf Wolfgang Tillmans ontploft de hiërarchie bij Regen Projects

“Vind je het erg als ik rook?” vroeg de Duitse fotograaf Wolfgang Tillmans lachend tijdens een recent videogesprek vanuit zijn huis in Berlijn.

Terwijl hij zijn sigaret opstak, zag hij eruit als de rebelse kunstenaar die hij bekendstond. Op 57-jarige leeftijd heeft Tillmans zijn negende tentoonstelling in Los Angeles sinds het midden van de jaren negentig bij Regen Projects. Hij was een van de meest gevierde fotografen van zijn tijd, met een praktijk die de kloof overbrugde tussen beeldende kunst en de hartslag van de straatcultuur, waarbij hij epische abstracties en de vertrouwde texturen van het hedendaagse leven omarmde.

Tegelijkertijd leidde Tillmans een ander leven als serieuze elektronische muzikant en nam hij een reeks experimentele albums op, waaronder zijn laatste ‘Build From Here’ uit 2024. Hij was diep verbonden met de muziekwereld en maakte een cover van Frank Ocean’s beroemde ‘Blonde’, waardoor hij de zeldzame artiest was die in een groot museum thuishoort, maar zich volledig bezighield met populaire muziek en de clubwereld – als een rockster op zich.

Bij de officiële opening van zijn Regen-show, ‘Keep Movin’, werd een lijn rond het gebouw getrokken. Fans worden aangetrokken door zijn gevarieerde oeuvre, dat instinctief beweegt tussen benaderingen en onderwerpen, van beroemde gezichten tot beelden die gevoelig zijn voor licht en vorm, in onderwerpen die zo eenvoudig zijn als de ronding van zacht gevouwen papier er bovenop.

Tijdens een eerste bezoek, bijgewoond door enkele tientallen genodigden, toonde Tillmans zijn persoonlijke kosmos, waarbij hij beelden onderzocht variërend van experimenteel tot zeer intiem. Portretten, politiek geladen collages op tafelbladen en serene foto’s die de eenvoudige geest van het dagelijks leven weergeven, zijn volop aanwezig in de 20.000 vierkante meter grote galerieruimte van Regen.

“Ik zie dat mijn werk zich meer ontwikkelt in evolutie, niet in revolutie”, zegt Tillmans, wijzend op conceptuele tekeningen op muurformaat gemaakt met een fotokopieerapparaat.

Zijn Regen-show, tot en met 1 maart, bevat ook korte videowerken en cameraloze tekenabstracties die hij als ‘pure fotografie’ beschouwt, gemaakt in de donkere kamer door licht rechtstreeks op lichtgevoelig papier te laten schijnen. Er zijn afbeeldingen gerelateerd aan menselijke seksualiteit en afbeeldingen uit de natuur. Elk onderwerp en elke aanpak is een voortdurend onderwerp dat opzettelijk open wordt gelaten en nooit in één project, titel of groepering wordt ondergebracht. Alles is in zijn eigen geest onafscheidelijk, vrij van categorieën of beperkte reeksen beelden.

“Ik was me ervan bewust dat deze kunsthistorische categorieën in mijn werk bestonden, maar ik heb er niet naar gezocht”, legt Tillmans uit na de recensie. De praktijk gaat niet over “de ene serie of het ene genre doen en dan overgaan naar een andere.”

Installatieoverzicht van Wolfgang Tillmans’ “Keep Movin’” bij Regen Projects.

(Evan Bedford/Regen-project)

Tijdens zijn reis naar Los Angeles bracht Tillmans een lang gepland bezoek aan de berg Wilson om zijn levenslange interesse in astronomie te bevredigen. Hij gebruikte een gigantische telescoop om de fonkeling van Sirius, de helderste ster aan de nachtelijke hemel, vast te leggen. Deze preoccupatie komt bij Regen terug in de grootschalige print ‘Honolulu Flight to Guam’ uit 2023, waarop een veld van sterren boven de wolken te zien is.

Tillmans’ interesse in sterrenkijken dateert uit zijn tienerjaren, en beelden van de maan en de kosmos verschijnen opnieuw in zijn werk. “Het geeft me het gevoel niet eenzaam te zijn, terwijl ik de lucht en het oneindige universum zie”, zei hij. “Ik heb altijd het gevoel gehad dat dit een heel basale ervaring was die alle mensen delen. Ik heb hier altijd iets uit gehaald – naast de schoonheid en het formele wonder van dit alles – een gevoel van locatie en het vinden van mezelf.”

Zijn afbeelding van de lucht is slechts een van de vele draden en thema’s die door tientallen jaren van zijn werk lopen.

Een werk dat fotograaf Wolfgang Tillmans persoonlijk heeft opgehangen in zijn huidige tentoonstelling “Keep Movin’” bij Regen Projects.

(Christina House / Los Angeles Times)

In het begin van zijn carrière begon Tillmans te fotograferen voor het Britse streetstyle-magazine iD, waarbij hij portretten maakte van beroemde en obscure mensen, terwijl hij het clubleven en de homocultuur documenteerde. In 1995 publiceerde Taschen zijn eerste boek, dat indruk maakte met portretten met zacht, indirect licht, waarbij de nadruk lag op natuurlijkheid. Door de dramatische belichting en over-the-top speciale effecten te vermijden die vaak te zien zijn op foto’s van de jeugdcultuur, bereikte hij een onderscheidende visuele stijl.

“Ik voelde het gewicht van het leven en de vreugde van het leven”, zei Tillmans. “Ik zag mezelf als een complex, veelzijdig wezen, niet alleen als jong persoon. Dus experimenteerde ik met belichting en film. Hoe kon ik mijn tijdgenoten fotograferen op een manier die de manier benaderde waarop ik door mijn ogen zag? En dat nam alles weg wat effectief was, nam bijna afstand van de camera.”

Hij bleef opdrachten doen voor tijdschriften, die hij beschouwde als onderdeel van zijn artistieke praktijk. In Regen zijn verschillende recente portretten te zien, waaronder een gieterijarbeider in Tillmans’ geboorteplaats Remscheid en een ander portret van acteur Jodie Foster. Redactionele werkzaamheden brachten hem in contact met mensen en plaatsen die hij anders misschien niet zou tegenkomen.

In 2000 werd Tillmans de eerste fotograaf en eerste niet-Britse kunstenaar die de prestigieuze Turner Award won. Tate Britain hield in 2003 een retrospectief halverwege zijn carrière en het Hammer Museum in Westwood hield datzelfde jaar zijn eerste grote Amerikaanse retrospectief, waarbij het Museum of Contemporary Art Chicago en het Hirshhorn Museum and Sculpture Garden in Washington, DC werden bezocht.

Na grote retrospectieven in het Centre Pompidou in Parijs vorig jaar en het Museum of Modern Art, New York City, in 2022, laat Regens tentoonstelling het raamwerk van een retrospectief los, terwijl hij stilletjes een soortgelijke taak op zich neemt: aandacht besteden aan de hoofdstroom van Tillmans’ werk van de afgelopen twintig jaar, en enkele beelden uit de late jaren ’80. Zijn relatie met de galerie begon met zijn eerste tentoonstelling in Los Angeles.

Bezoekers lopen door de tentoonstelling ‘Keep Movin’ van fotograaf Wolfgang Tillmans bij Regen Projects in Los Angeles.

(Christina House / Los Angeles Times)

Zoals altijd worden de afbeeldingen getoond in een verbazingwekkende verscheidenheid aan vormen en maten: zowel ingelijst als niet ingelijst hangen grote prints aan de muur naast kleinere afbeeldingen op fotoschaal. Een van de grootste, ‘Panorama, left’ (2006), strekt zich bijna zes meter uit en hangt alleen aan bulldog-clips. Kleinere afbeeldingen worden eenvoudigweg op de muren geplakt, maar geen enkele is bedoeld om de hiërarchie weer te geven.

“De grootste is misschien niet het belangrijkste, en de kleinste wordt misschien over het hoofd gezien”, legt hij uit. “Het projecteert een beetje de manier waarop ik de wereld zie.”

In het eerste decennium van zijn tentoonstellingen had hij helemaal geen lijsten. “Ik heb de foto’s aan de muur hangen, niet als een vorm van respectloos slumming, maar als een vorm van puurheid”, voegde hij eraan toe. “Dat gevoel van verbondenheid – en het niet doordrenken van iets met externe waardemarkeringen – zorgt ervoor dat dat kwetsbare stukje papier voor zichzelf spreekt.”

Een van de grotere conceptuele werken van de tentoonstelling, ‘Memorial for the Victims of Organised Religion II’, vult een hoek met 48 rechthoekige foto’s op portretformaat, allemaal in diepzwart of donkerblauw. Tillmans zei dat hij het werk, dat ook in het Pompidou wordt tentoongesteld, heeft gemaakt om mensen te erkennen die “lichamelijk of geestelijk gehandicapt” zijn door doctrine en intolerantie.

‘Ik heb zelf een spirituele kant’, zei Tillmans, nog steeds dankbaar voor de positieve ervaring van het bezoeken van een Lutherse kerk in zijn jeugd. “Maar door de jaren heen ben ik steeds wantrouwiger geworden tegenover de georganiseerde religie en zie ik de rol van religie in de regering. Ik vind het zeer respectloos als mensen andere mensen vertellen wat God wil.”

Wanneer hij zijn spiritualiteit en creativiteit niet visueel verkent, richt hij zijn energie op de wereld van de muziek. Het paste natuurlijk bij Tillmans, die steeds actiever is geworden in het uitbrengen van zijn eigen op elektronische muziek gebaseerde popmuziek. Hij werkt af en toe als DJ en houdt zich bezig met acid house, techno en andere elektronische muziek. Ondanks haar bekendheid in de kunstwereld hoeft ze zich geen zorgen te maken over een hit in de hitlijsten.

“Dit maakt deel uit van mijn werk. Ik doe het op dezelfde manier als ik foto’s maak. Ik wil niet dat foto’s binnen twee maanden een piek in populariteit bereiken”, aldus Tillmans. “Het is er nog steeds en het is er over 24 jaar nog steeds.”