Als de meest invloedrijke verhalenverteller in de Engelse taal is William Shakespeare vrijwel afwezig in films. Natuurlijk zijn er eindeloze aanpassingen en riffs op zijn werk – van Kenneth Branaghs ‘Hamlet’ tot op tieners gerichte moderniseringen (‘O’, ‘10 Things I Hate About You’) – maar als centraal personage is de Bard in wezen leeg.
Ja, het is waar. De langverwachte film ‘Hamnet’, uitgebracht op 26 november, geeft het innerlijke leven van de auteur weer in levendige, naturalistische details. Geregisseerd door Chloé Zhao (“Nomadland”) en gebaseerd op de roman “Hamnet” uit 2020 van Maggie O’Farrell, die samen met Zhao het scenario schreef, wordt de film door prijsvoorspellers al beschouwd als een van de belangrijkste Oscarkandidaten.
‘Hamnet’ volgt het leven van Shakespeare (Paul Mescal) vanaf zijn verkering met vrouw Agnes (Jessie Buckley) tot de opvoeding van hun drie kinderen. Toen zijn zoon, Hamnet, op 11-jarige leeftijd stierf, leidde dit tot de creatie van een tijdloos drama dat sterk leek op zijn naamgenoot. Het belangrijkste punt dat Zhao en O’Farrell naar voren brengen is dat de pijn van het verlies van een kind door de eeuwen heen weerklinkt in wat algemeen wordt beschouwd als het grootste werk van Shakespeare.
De reden waarom zo weinig films Shakespeare in de hoofdrol durven te werpen is simpel: de gegevens over zijn persoonlijke leven zijn schaars. Maar we weten dat de basisfeiten die in “Hamnet” worden gepresenteerd waar zijn. O’Farrell vult veel van de ontbrekende stukjes in: liefde, lijden, de drang om tragedie uit het echte leven in kunst om te zetten. Het is niet gemakkelijk.
“Ik was zo nerveus dat ik het heel lang heb uitgesteld”, zei O’Farrell over het schrijven van het boek. ‘Er is veel duizeligheid. Ik ga de confrontatie aan met Shakespeare… Hij is een mysterieuze, enigmatische figuur. En iedereen heeft zijn eigen Shakespeare in zijn hoofd.’
Vóór ‘Hamnet’ waren er slechts drie speelfilms waarin William Shakespeare zelf centraal stond. Hier bespreken we hun onderscheidende opvattingen over de enigmatische toneelschrijver – en hoe het de film zelf verging.
‘Shakespeare in Love’ (13 nominaties, 7 overwinningen)
“Shakespeare in Love” is geen product van het Y2K-tijdperk. De film uit 1998, geregisseerd door John Madden en geschreven door Marc Norman en toneelschrijver Tom Stoppard, probeert de sombere sfeer van het Londen van eind 16e eeuw na te bootsen, zij het op een manier die ver verwijderd is van de visuele ruwheid van ‘Hamnet’. Maar eigenlijk is het een vrolijke romcom, verkleed als een historisch stuk.
“Ik vond (Joseph Fiennes, die Shakespeare speelde) geweldig”, zei O’Farrell. “Hij was heel levendig en intens.” Gwyneth Paltrow – die dit seizoen toevallig zal verschijnen in een andere Oscarkandidaat, “Marty Supreme” – is ook onmiskenbaar charmant, als Shakespeares minnaar, Viola.
Dit heeft zeker zijn vruchten afgeworpen voor de Oscar-kiezers: terwijl bijna iedereen voorspelde dat Steven Spielbergs epos ‘Saving Private Ryan’ uit de Tweede Wereldoorlog de beste film zou worden tijdens de Oscars van 1999, was ‘Shakespeare in Love’ een teleurstelling. Er werden ook prijzen gewonnen voor actrice (Paltrow), actrice in een bijrol (Judi Dench), origineel scenario (Norman en Stoppard), art direction, kostuumontwerp (drievoudig winnaar Sandy Powell) en muziek. Deze overwinning werd ongetwijfeld geholpen door een typisch agressieve prijscampagne van Miramax en de inmiddels in ongenade gevallen producer Harvey Weinstein, die Vanity Fair een ‘pestcampagne’ noemde.
Hoewel de kritische ontvangst gemengd was en nog steeds is, veroverde Shakespeares liefdevolle visie de harten van het publiek. Geproduceerd met een budget van $25 miljoen, bracht de film wereldwijd $289 miljoen op, meer dan genoeg voor de filmmakers om een zoet sonnet te zingen.
‘Anoniem’ (1 nominatie, 0 overwinningen)
Ondanks dat regisseur Roland Emmerich (“Independence Day”) groot succes achter de camera had, had zijn film “Anonymous” uit 2011 moeite om grip te krijgen. Zijn hypothetische verslag suggereert dat een edelman, Edward de Vere, de 17e graaf van Oxford, het toneelstuk schreef dat aan Shakespeare wordt toegeschreven. Gemaakt met een gerapporteerd budget van $ 30 miljoen, bracht de film wereldwijd slechts $ 15 miljoen op aan de kassa. Misschien is het publiek niet geïnteresseerd in de vraag “Was Shakespeare een fraudeur?” bericht.
Hoewel hij ‘Anonymous’ nog nooit heeft gezien, heeft O’Farrell geen tijd voor de controversiële theorie dat Shakespeare niet de toneelstukken heeft geschreven die wij kennen. “Ik denk dat dat geloof volledig geworteld is in snobisme en classisme. Voor mij is de basis van dat geloof dat Shakespeare niet voldoende opgeleid was, omdat hij niet naar de universiteit ging”, zei hij. Het door ‘Anonymous’ verbeelde oplichterij is volgens hem ‘een monsterlijke manifestatie van het Engelse klassensysteem’.
Het ambitieuze filmmaken was echter genoeg voor ‘Anonymous’ om in 2012 een Oscar-nominatie te verdienen voor kostuumontwerp. (Het is weg.)
‘Het is allemaal waar’ (0 nominaties, 0 overwinningen)
Hoewel het ‘Shakespeare in pensioen’ zou kunnen heten,“All Is True” duikt feitelijk diep in het (speculatieve) huiselijke drama van de bard in zijn laatste dagen na zijn terugkeer uit Londen naar Stratford-upon-Avon. Inclusief, ja, herinneringen aan de dood van Hamnet en enkele interessante wendingen. Deze geliefde kleinschalige film werd geregisseerd door niemand minder dan de buitengewone Shakespeariaanse vertolker, Kenneth Branagh. (O’Farrell noemt Branaghs ‘Hamlet’ uit 1996 zijn favoriete Shakespeare-verfilming.)
Wat de verbeeldingskracht van de man achter ‘Hamlet’ ook moge zijn, ‘All Is True’ werd buiten de Oscars gehouden, misschien vanwege een gebrek aan aandacht. Maar Hamnet en ‘Hamnet’ hebben nu een grote kans om het gouden beeld te bemachtigen.
