Een kijkje in het rauwe verhaal van Loubna Mrie over een overlevende van de Syrische burgeroorlog

Beelden van brandende straten in Iran en demonstranten die tegenover de repressieve veiligheidstroepen van het regime stonden, moeten bij Loubna Mrie traumatische herinneringen hebben opgeroepen. Zijn deelname aan soortgelijke protesten in Syrië inspireerde zijn carrière als fotograaf en journalist. Maar de prijs die hij betaalde was hoog – in zijn woorden: een leven ‘verbrijzeld door verdriet, verlies en ballingschap.’

“Defiance” biedt een kijkje in de autoritaire samenleving van Syrië vóór de opstand van 2011 en de burgeroorlog die daarop volgde, en biedt een grimmige blik op de verwoestingen die die oorlog heeft aangericht. De ondertitel, over ontwaken en overleven, onderstreept Mrie’s reis van gehoorzame dochter tot ervaren politieke acteur en waarnemer. Maar deze openhartige en meeslepende memoires herinneren ook aan de corruptie van de macht, de onzekerheid van de revolutie en de vaak wreedheid van de menselijke natuur.

Mrie, ingebed in een patriarchaal gezin in een onderdrukkende samenleving, staat voor de uitdaging om zich van beide te bevrijden. Zijn moed valt niet te ontkennen, hij is ook jong, naïef en soms overweldigd door de omstandigheden. Zijn zelfportretten zijn niet altijd goed. Hij gaf toe afstand te hebben genomen van de mensen om wie hij gaf en alcohol als kruk te gebruiken.

Zijn verhaal begint met een religieus ritueel dat hem plaatst als lid van de Alawitische minderheidssekte in Syrië, een variant van de sjiitische islam. Onder invloed van het christendom, het jodendom en andere geloofssystemen vieren de Alawieten Kerstmis, hebben ze geen dieetbeperkingen en vereisen ze niet dat vrouwen de hijab of hoofdbedekking dragen. In Syrië stonden ze, na een geschiedenis van vervolging, aan de goede kant van de politieke kloof: de oude heerser van het land, Hafez al-Assad, en zijn zoon, Bashar al-Assad, waren Alawieten.

Mrie’s familie is rijk en heeft goede connecties. Zijn grootvader van moederskant was een diplomaat. Zijn vader, Jawdat Mrie, werkte ook voor de overheid. Zijn huwelijk met Mrie’s moeder, een ingenieur die vijftien jaar jonger was dan hij, was vrijwel vanaf het begin problematisch, gekenmerkt door misbruik en ontrouw, en onderbroken door lange scheidingen. Als kinderen waren Mrie en haar zus Alia verplicht hun vader om geld te bedelen, dat hij slechts af en toe voorzag.

Mrie beschreef haar moeder als een heroïsche figuur die haar dochter aanmoedigde een opleiding te volgen en een carrière na te streven. Mrie’s vader had andere ideeën: hun kinderplicht was om met een andere Alawiet met goede connecties te trouwen – anders riskeerden ze hun erfenis te verliezen. Volgens Mrie’s verhaal was hij erger dan een tiran; zijn seksuele neigingen neigden naar pedofilie en hij werd ervan verdacht een moordenaar van het Assad-regime te zijn.

De samenleving die Mrie beschrijft, is vol brutaliteit. Zelfs zijn geliefde moeder sloeg hem soms met een kleerhanger. Lijfstraffen zijn routine op Syrische scholen. En zoals we nu weten zijn de gevangenissen van Bashar al-Assad beruchte plaatsen van marteling en buitengerechtelijke executies. De beschrijvingen in de memoires van mishandeling van gevangenen zijn gruwelijk, in feite zijn ze niets nieuws.

Als student in Damascus organiseerde Mrie zijn eerste democratische protesten meer uit nieuwsgierigheid dan uit overtuiging. Dit liet hem bloederig achter, maar introduceerde hem in een nieuwe zaak en activistische gemeenschap. Zijn Alawitische identiteit maakte hem zeer nuttig als revolutionaire koerier; de politie had nooit gedacht dat hij in staat was het regime te verraden. Door instructie en oefening evolueerden zijn amateurvideo’s naar fotojournalistiek.

Zoals Mrie het vertelt, veranderde het democratische idealisme van Syrië geleidelijk in conflicten en zelfs nog erger. De anti-Assad-troepen zijn gefragmenteerd, wantrouwend tegenover elkaar en kwetsbaar voor plunderingen; het gebied dat zij controleerden veranderde in anarchie. Ondertussen voerde het Assad-regime bombardementen en gifgasaanvallen uit op burgers. (Mrie vraagt ​​zich terecht af waarom het gebruik van chemische gassen in het Westen meer verontwaardiging en empathie oproept dan welke andere oorlogsmisdaad dan ook.)

Te midden van de chaos infiltreerden islamitische militanten, bekend als ISIS, het land. Toen ze de militaire overwinning behaalden, doodden ze hun tegenstanders en legden ze hun radicale religieuze regime op. Plots had elke man een baard en bleven vrouwen geheimzinnig en bang om het huis te verlaten. Mrie’s memoires zijn een nuttige gids, misschien zelfs het laatste woord, over de complexiteit van de burgeroorlog en de zwakte van de rebellen.

Uit angst voor zijn leven vluchtte Mrie naar Türkiye, een land dat vriendelijker is voor Syrische vluchtelingen, en begon te werken voor een niet-gouvernementele organisatie die burgerjournalisten opleidt. Hij keerde periodiek terug naar Syrië, vaak met de hulp van fixers, om de chaos vast te leggen, en overleefde zijn eigen dood. Uiteindelijk verliet hij de NGO en begon als freelancer voor Reuters.

Midden in zijn ballingschap verdween zijn moeder – een ontvoering die mogelijk door zijn vader in scène was gezet. Mrie’s familie, boos en bang, schuwde hem. Onder extreme dwang werd ze alcoholist, had ze losse seksuele relaties en onderging ze een abortus. Toen leek haar geluk te veranderen: ze vond onverwachte liefde bij de voormalige Army Ranger en Amerikaanse medicus, Peter Kassig. Gedreven door een gevoel van missie fladdert hij tussen Turkije en Syrië, op zoek naar gevaar – en vindt het ook. Zijn tragische lot leek te zwaar om te dragen.

Mrie’s beschrijvingen van zijn verloren land zijn gevuld met nostalgie. Uit de kustplaats Jableh, het huis van zijn vaderlijke familie, herinnert hij zich de geur van ‘gearomatiseerde waterpijprook, geroosterde pinda’s op karren en zoete maïskolven’. En toen het donker werd, vergeleek hij ‘het geluid van rommelende auto’s, toeterende claxons en muziek uit luidsprekers’ op het strand met ‘het geluid van water dat tegen de zijkant van een boot klotst, het gedreun van voeten, het gerommel van netten die worden uitgeworpen en binnengehaald, en het klapperen van vissen op de kade.’

Omdat zijn vaardigheden op het gebied van Engels en fotografie steeds vloeiender werden, zocht Mrie uiteindelijk zijn toevlucht in de Verenigde Staten – en overwon hij de gedragsimpact van zijn roerige geschiedenis. Na depressie en wanhoop koos hij voor hoop, maar hoop had zijn grenzen. ‘Zelfs als we erin slagen ons nieuwe huis te vinden,’ schreef hij, ‘zullen we altijd de gevolgen van onze ontheemding dragen.’

Klein is verslaggever en cultuurcriticus in Philadelphia.