In het begin de ochtend van zaterdag 3 januari kondigde het gebrul van bommen aan die uit de lucht vielen Amerikaanse militaire aanval op Venezuelamaakte de slapende inwoners van La Carlota, in Caracas, wakker, een wijk grenzend aan de luchtmachtbasis waarop Operatie Absolute Resolve gericht was.
De eerste gedachte van Marina G., toen de vloer, muren en ramen van haar appartement op de tweede verdieping trilden, was dat het een aardbeving was. Haar katten klauterden en verstopten zich urenlang, terwijl de hond van de buren onophoudelijk begon te blaffen. Maar het vreemde gezoem van motoren dat nog steeds te horen was (hij hoorde later dat militaire vliegtuigen laag over de stad vlogen), evenals de aanblik van een groep cadetten in T-shirts en korte broeken die het hoofdkwartier van het leger ontvluchtten, waren tekenen dat dit geen aardbeving was.
Marina kon in de meeste andere landen niet vertrouwen op gemakkelijk toegankelijke media om meer te weten te komen. Hij nam niet de moeite de televisie of radio aan te zetten om informatie te zoeken over de aanvallen die gelijktijdig begonnen op elf militaire installaties in Caracas en drie andere staten. Het staatstelevisiestation Venezolana de Televisión (VTV) zond een reportage uit over het bezoek van de minister van Cultuur aan Rusland ten tijde van de aanval. Maar zijn telefoon had nog steeds signaal en hij ontving tientallen berichten op WhatsApp: “Ze bombarderen Caracas!”
In de donkerste uren van die verwarrende ochtend was geen enkel team van onafhankelijke verslaggevers in staat om uit te gaan en vast te leggen wat er op straat gebeurde. Na jaren van intimidatie door de overheid, censuur en het gevangen zetten van journalisten zijn er alleen maar lege redactiekamers, afbrokkelende middelen en een gebrek aan veiligheid, waardoor het publiek niet meer op de hoogte kan blijven terwijl de crisis zich ontvouwt.
De angsten van journalisten worden door veel Venezolanen gedeeld: angst voor willekeurige detentie, gevangenneming zonder reden, marteling en afpersing. Het is deze bezorgdheid die ervoor heeft gezorgd dat Venezolanen verschillende digitale veiligheidsmaatregelen hebben geïmplementeerd om te kunnen overleven. Ze hebben geleerd om chat te beperken, gevoelig materiaal naar verborgen mappen te verplaatsen en automatisch ‘schadelijke’ berichten te verwijderen. Indien mogelijk laten ze hun mobiele telefoons thuis. Als ze een mobiele telefoon bij zich moeten hebben, verwijderen ze voordat ze vertrekken alle foto’s, stickers en memes die mogelijk als subversief kunnen worden geïnterpreteerd. Deze staat van collectieve paranoia zorgt er echter ook voor dat Venezolanen op de hoogte blijven en zich niet overgeven aan de dictatuur.
Het waren vooral gewone burgers die dit informatienetwerk creëerden. Kort nadat de bommen op 3 januari waren gevallen, begonnen de eerste video’s te circuleren, opgenomen door mensen die de explosies bekeken vanuit hun ramen en balkons, of vanaf het strand, waar sommige mensen nog nieuwjaar vierden. Zelfs klimmers die kampeerden op de top van Cerro Ávila, in het Waraira Repano National Park, slaagden erin panoramische beelden te maken van ontploffende bommen in de Caracas-vallei. Al snel bevestigden internationale netwerken het nieuws.
In het binnenland wordt de connectiviteit ingewikkelder. In San Rafael de Mucuchíes, een vredig dorp in de Andes in de staat Mérida, probeert een groep klimmers de stroom van gebeurtenissen bij te houden met periodieke internettoegang op 3.000 meter boven zeeniveau. Ze leerden het nieuws via telefoongesprekken via operators als Movistar (Telefónica) en Digitel, niet via de instant messaging-applicatie WhatsApp. Ze losten ook de uitdaging van de informatiewoestijn op door een draagbare Starlink-satellietinternetantenne te gebruiken die een van de reizigers in zijn bagage had. Tijdens de crisis werden door SpaceX ontwikkelde diensten gratis aangeboden aan Venezolanen.
