WARSCHAU, Polen — Overlevenden van de Holocaust, politici en het grote publiek vierden dinsdag de Internationale Holocaustherdenkingsdag en kwamen bijeen tijdens grimmige evenementen in heel Europa en daarbuiten om na te denken over de moord op miljoenen mensen door nazi-Duitsland.
Internationale Holocaustherdenkingsdag wordt jaarlijks gevierd op 27 januari, de verjaardag van de bevrijding van Auschwitz-Birkenau, het beruchtste vernietigingskamp van nazi-Duitsland. De Algemene Vergadering van de VN nam in 2005 een resolutie aan waarin deze dag als dag werd aangewezen jaarlijkse herdenking.
“De inspanningen van nazi-Duitsland om de Joden uit het gezicht van Europa te vegen, omvatten op symbolische wijze al het kwaad waartoe de mensheid in staat is als zij zich laat besmetten – door oppervlakkigheid, onverschilligheid, lafheid of eigenbelang – door het virus van haat, racisme en onderdrukking”, zei de Italiaanse president Sergio Mattarella tijdens een ontmoeting met overlevenden in Rome.
In Auschwitz, gelegen in de regio in het zuiden van Polen die tijdens de Tweede Wereldoorlog onder Duitse bezetting stond, sloot de Poolse president Karol Nawrocki zich aan bij de overlevenden voor een herdenkingsdienst die eindigde met gebeden door joodse en christelijke aalmoezeniers.
Bernard Offen, een 96-jarige overlevende, vertelde de deelnemers dat hij in de wereld van vandaag “tekenen ziet die ik maar al te goed ken.”
“Ik zie de haat weer toenemen. Ik zie dat geweld weer gerechtvaardigd begint te worden”, zei Offen. “Ik zie mensen die geloven dat hun woede meer waard is dan nog een mensenleven. Ik zeg dit omdat ik een oude man ben die heeft gezien waar onverschilligheid toe kan leiden. En ik zeg dit omdat ik geloof dat – ik geloof echt – dat we anders kunnen kiezen.”
Nazi-Duitse troepen doodden naar schatting 1,1 miljoen mensen in Auschwitz, de meesten van hen Joden, maar ook Polen, Roma en anderen. Het kamp werd op 27 januari 1945 door Sovjet-troepen bevrijd. In totaal werden tijdens de Holocaust zes miljoen Joden vermoord – in getto’s, concentratiekampen en op korte afstand in velden en bossen neergeschoten. Oost-Europa.
In het hart van Berlijn werden kaarsen aangestoken bij het Gedenkteken voor de vermoorde Joden van Europa, een plein gemaakt van 2.700 grijze betonnen platen dat de 6 miljoen slachtoffers eert en een krachtig symbool is van Duits berouw.
Andere landen hebben nog steeds moeite om de betrokkenheid van hun voorouders te aanvaarden. Mattarella veroordeelde de medeplichtigheid van gewone Italianen aan rassenwetten uit het fascistische tijdperk, die de joodse gemeenschap in Italië vervolgden, en de deportatie van joden in Italië.
Net als de afgelopen jaren waren Russische vertegenwoordigers niet uitgenodigd voor de festiviteiten in Auschwitz vanwege de invasie van Oekraïne in het land.
Pavel Jelinek, een 90-jarige overlevende uit de stad Liberec – een Tsjechische stad met een vooroorlogse Joodse bevolking van 1.350 – vertelde de aanwezigen in het Hogerhuis van het Tsjechische parlement dat hij nu de laatste levende persoon was van de 37 Joden die na de oorlog naar de stad terugkeerden.
Er zijn naar schatting 196.600 Joodse overlevenden van de Holocaust leven nog steeds wereldwijd, vergeleken met 220.000 vorig jaar, volgens de in New York gevestigde Conferentie over Joodse Materiële Claims Tegen Duitsland. Hun gemiddelde leeftijd was 87 jaar, en bijna allemaal – ongeveer 97% – waren ‘overlevenden’ geboren in 1928 en daarna, aldus de groep.
Hoewel de wereldgemeenschap van overlevenden kleiner wordt, vertellen sommigen nog steeds hun verhalen voor de eerste keer na vele jaren.
In Engeland hielden koning Charles en koningin Camilla een receptie voor de overlevenden. Een overlevende van de Holocaust sprak ook het Britse kabinet toe in wat premier Keir Starmer omschreef als een toespraak die voor het eerst in zijn soort was. Regeringsleden veegden de tranen weg toen Mala Tribich, 95, beschreef hoe de Duitse invasie van Polen in 1939 haar jeugd verwoestte.
Hij herinnerde zich dat hij op 12-jarige leeftijd tot dwangarbeid werd gedwongen toen het eerste nazi-getto werd gesticht in zijn geboorteplaats Piotrkow Trybunalski, en sprak over honger, ziekte en lijden daar. De nazi’s vermoordden zijn moeder, vader en zus. Hij werd naar Ravensbrück en vervolgens naar Bergen-Belsen gestuurd, waar hij in april 1945 door het Britse leger werd bevrijd.
Hij drong er bij de kabinetsleden op aan om in opstand te komen tegen het antisemitisme – en dat niet te vergeten.
‘Binnenkort zullen er geen ooggetuigen meer zijn’, zei hij tegen hen. “Daarom vraag ik jullie vandaag niet alleen om te luisteren, maar om mijn getuigen te zijn.”
Veel leiders denken ook na over de onrust die vandaag de dag in de wereld plaatsvindt.
Kaja Kallas, hoofd van het buitenlands beleid van de Europese Unie, waarschuwde voor toenemend antisemitisme en nieuwe bedreigingen. Hij merkte op dat door AI gegenereerde inhoud nu wordt gebruikt “om de grenzen tussen feit en fictie te vervagen, de historische waarheid te verdraaien en ons collectieve geheugen te ondermijnen.”
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky, wiens land al vier jaar door Rusland wordt aangevallen, zei dat net zoals de wereld zich in 1945 verenigde om de nazi’s te verslaan, de wereld ‘nu op dezelfde manier moet handelen’.
“Elke keer dat haat en oorlog een land bedreigen, is eenheid nodig om levens te redden”, zei Zelenskyy.
___
Associated Press-schrijvers Karel Janicek in Praag, Kamila Hrabchuk in Kiev, Danica Kirka in Londen, Nicole Winfield in Rome en Lorne Cook in Brussel hebben bijgedragen aan dit rapport.
