Gerald Barry is tegenwoordig de zeldzame operacomponist met zo’n grote intelligentie. Bestaat er zoiets als een kletsnatte humor, in tegenstelling tot een droge humor, want die heeft hij ook. Hij is Iers. Hij heeft wat Beckett in zich. En de hulp van Oscar Wilde.
In opdracht van de Britse componist Thomas Adès heeft het Los Angeles Philharmonic de afgelopen twintig jaar de Amerikaanse of wereldpremières gehouden van vier van Barry’s opera’s in de nieuwe muziekserie Green Umbrella, allemaal gedirigeerd door Adès. De eerste, ‘De triomf van schoonheid en leugens’ leek de waanzin tot het uiterste van de opera te drijven, wat ertoe leidde dat het orkest opdracht gaf voor drie opeenvolgende opera’s. ‘Het belang van Ernest zijn’ En “Alice’s avonturen ondergronds,” in respectievelijk 2011 en 2016, wat een muzikaal spektakel bleek dat hilarischer en schandaliger was dan ooit tevoren.
Dinsdagavond gaven de LA Phil New Music Group en een groot aantal ongelooflijke zangers de Amerikaanse première van “Salome” in de Walt Disney Concert Hall. O, het gebeurde weer.
De beschrijving van de componist (tevens librettist) is uitstekend. Hij had Wilde’s toneelstuk met ongeveer de helft ingekort. En verken in die helft de minder bekende kant van de maan, vertegenwoordigd door Richard Strauss’ beroemde ‘Salome’, die hielp het 20e-eeuwse operamodernisme in te luiden. Barry zegt dat zijn ‘Salome’ ‘een opera is van voyeurisme, de maan, Frankrijk, God, bestraffing van de zonde, misverstanden, seks, metronoom, zelfmoord, hysterie, honger, bloed, typen, correct spreken, onvruchtbaarheid, ‘De Blauwe Donau’, koorts, kunst, Wilde, dromen, onthoofding, Frankenstein, kussen.
Er is echter geen naaktheid en geen dansen. Salome is typiste. De dans van de zeven sluiers is sexy.
Barry begint waar Wilde en Strauss (die het originele stuk nauwlettend volgden) beginnen met een paar soldaten aan het hof van Herodes die naar de maan turen, een van hen die in vervoering is gebracht door de schoonheid van Herodes’ dochter Salome. Salomé had andere ideeën. Vreemd genoeg werd ze meegenomen met Johannes de Doper, opgesloten in een put en een onheil voorspellend voor de decadente en goddeloze heidenen, vooral Salome. Dit alles wordt gemakkelijk geregistreerd op de absurditeitsmeter van Dada Barry.
Toch heeft Barry een buitengewone kijk. Hij gaat voor een proclamerende melodie, waarbij elke noot een gebeurtenis is, terwijl deze het koper en de lagere snaren raakt als spijkers die in de grond worden geslagen. Harmonieën kunnen rauw zijn. Er is een Stravinskyaanse kwaliteit, maar niets voorspelbaars.
De orkestrale inleiding tot “Salome” is zo. Maar het veroudert heel snel. Behalve Salome worden de karakters niet genoemd, maar behandeld als typen. Johannes de Doper was een gevangene. Herodes en Herodias waren koning en koningin. Ze hebben allemaal een andere Alice in Wonderland over zich.
The Prisoner zou zo uit een Godard-film kunnen komen. Hij sprak alleen Frans (Wilde’s toneelstukken werden voor het eerst in 1893 in het Frans gepubliceerd). Hij praat meer dan dat hij zingt en vindt woede waar hij ook kijkt. De bijschriften laten bewust na om het grootste deel van wat hij zegt te vertalen, waardoor het publiek moet vertrouwen op zijn gekke toon en gekke verbuigingen om de betekenis over te brengen. De manier waarop hij de ongepaste avances van Salome ongeduldig afwijst, is door haar zanglessen te geven.
Dat was het laatste wat hij nodig had. De rol wordt, net als de opera Alice in Barry ervoor, verlevendigd door heerlijk zwevende hoge noten op onverwachte plekken. Ze is een Barbie met buitengewone intelligentie en vreemde seksuele fantasieën. Sopraan Alison Scherzer, die speelde in Barry’s andere opera’s en Adès’ ‘Powder Her Face’, was spectaculair.
Iedereen is raar. De halfgekke koning, prachtig gezongen door de altijd irritante Timur, begeert Salome door te spreken en te zingen met verschillende snelheden die hij kiest op de metronoom, terwijl hij haar overhaalt om voor hem te typen. Als ze de eerste keer weigert, laat de koning iedereen ‘The Blue Danube’ zingen, want dat is wat je doet als Salome niet het sexy type voor je is.
De heerlijk beledigende Queen van Sara Hershkowitz draagt bij aan de glorie van de sopraan. Zijn bariton, Vincent Casagrande, een bijzonder koppige Prisoner, vertelt ons dat alleen zieke mensen dromen, en natuurlijk komt iedereen op het podium automatisch in een droomstaat terecht.
De schok van Wilde’s toneelstuk, versterkt in de opera van Strauss, is de gruwel van Salome die als beloning voor haar striptease het afgehakte hoofd van de profeet eist, wiens bloedige lippen ze graag wil kussen. In dit geval leidt zijn typen, vergezeld van twee soldaten (Justin Hopkins en Karl Huml) met hun respectievelijke typemachines, tot verbrokkeling in Frankenstein-stijl. Het gruwelijke einde is niet onaangenaam.
Barry’s score blijft uitstekend, net als zijn gevoel voor drama. Hij speelt met onze normale gevoelens. Hij gebruikte vaak instrumentalisten in kamerorkesten als theatrale karakters. Het ensemble staat op gespannen voet met de zangers, maar steunt hen ook. Adès, die haar eigen onvoorspelbare, grillige kant heeft, doet alsof ze de muziek zelf heeft geschreven en deelt haar vreugde met elk verrukkelijk effect.
De première van ‘Salome’, gepland voor 2021 in Disney, werd verstoord door de pandemie. Zijn eerste optreden was vorig jaar in Maagdenburg, Duitsland. Barry zei dinsdag tijdens het pre-concert van Upbeat Live dat hij vaak blijer is met concertoptredens, zoals deze bij Green Umbrella. Hij had goede redenen.
De magie van ‘Salome’ is de transcendentie van dwaasheid naar acceptatie. Wanneer het wordt gepresenteerd zonder een theatraal aspect, maar als een proces van persoonlijke verbeelding, wordt dit een zeer interessant tegengif voor degenen onder ons die de absurditeit van de wereld maar al te vaak alleen als een onvermijdelijke tragedie accepteren.
