Toegankelijkheid wordt vaak gezien als een technisch probleem. Voldoet het aan de normen? Is het ergonomisch? Is het veilig? Deze vragen zijn belangrijk, maar niet uitputtend. Veel producten falen niet omdat ze niet werken, maar omdat gebruikers zich buitengesloten voelen.
Schaamte is een van de krachtigste barrières voor productacceptatie en wordt zelden besproken in ontwerprecensies. Veel mensen stellen het gebruik van wandelstokken, leuningen, gehoorapparaten of mobiliteitshulpmiddelen uit, ook al kunnen ze het dagelijks leven verbeteren. Waarom? Omdat veel producten nog steeds iets communiceren dat gebruikers niet hardop willen zeggen: er is iets mis met mij.
Als we willen dat toegankelijk design slaagt, en we willen dat mensen profiteren van deze producten, moeten we ontwerpen voor meer dan alleen functionaliteit. We moeten ontwerpen met het oog op waardigheid, en we moeten erkennen dat design de kracht heeft om stigmatisering te elimineren.
ADOPTIE IS EMOTIONEEL
Een product kan aan alle ergonomische eisen voldoen en toch niet worden gebruikt. Emotionele adoptie bepaalt de daadwerkelijke adoptie.
Als een ontwerp institutioneel, klinisch of stigmatiserend aanvoelt, maakt het niet uit hoe nuttig het is. Gebruikers ervaren kosten die niet in het prijskaartje zijn inbegrepen. De prijs is identiteit. Een goed ontwerp verlaagt deze kosten. Dit normaliseert de ondersteuning. Dit nodigt uit tot trots. Er staat: ‘Jij hoort hier’, niet: ‘Jij bent een uitzondering.’
Deze verandering hebben we eerder gezien. Vele jaren geleden werd een bril als een medisch hulpmiddel beschouwd. Kinderen worden geplaagd als ‘vierogig’. Een bril geeft aan dat er iets mis is. Vervolgens ontwikkelden design en cultuur zich. Het frame wordt expressief en stijlvol. Tegenwoordig is een bril een modeaccessoire en veel mensen dragen ze zonder lenzen op sterkte, omdat ze er mooi uitzien. Gestigmatiseerde objecten worden een vorm van zelfexpressie.
Hetzelfde patroon komt ook voor bij fietshelmen. Vroeger was het een onhandige ‘hersenemmer’ van piepschuim, die alleen werd gedragen door de meest zorgzame ruiters, die vaak werden bespot vanwege hun uiterlijk. Na verloop van tijd verbetert het ontwerp en de perceptie ook. Helmen zijn lichter, slanker en persoonlijker. Kleuren worden krachtiger. Er verschijnen steeds meer stijlen, waaronder leuke opties voor kinderen, zoals watermeloenthema’s, hanenkammen en kenmerkende graphics. Tegenwoordig zouden veel kinderen en tieners nooit overwegen om zonder helm te gaan fietsen. Wat voorheen gestigmatiseerd werd, is nu gemeengoed geworden, iets om trots op te zijn.
Dit is wat design kan doen. Dit kan de culturele betekenis van een object verschuiven.
WAT SHAME HOUDT VAN DESIGN
Schaamte verschijnt in beeldtaal en gebaren:
- Producten die er medisch, cool of nuttig uitzien
- Een esthetische keuze die ‘apparatuur’ communiceert en niet ‘object’
- Een formulier dat aanvoelt als een waarschuwing, niet als een uitnodiging
- Branding die gebruikers denigreert of te veel uitleg geeft
Het gaat hier niet om het verbergen van een handicap. Het gaat over het weigeren handicap gelijk te stellen aan lelijkheid, onhandigheid of compromissen. We ontdekten dat de meeste mensen steun niet afwijzen, maar velen verwerpen wat die steun voor hen inhoudt.
ONTWERP VOOR TROTS
Een ontwerp dat schaamte vermindert, doet consistent verschillende dingen. Het eert het huis. Toegankelijke producten moeten het gevoel hebben dat ze thuishoren in een doordacht ontworpen omgeving, en niet alsof ze geleend zijn van een ziekenhuis. Het respecteert de identiteit. Mensen willen hulpmiddelen die passen bij hun esthetiek, persoonlijkheid en zelfgevoel. Keuze is belangrijk. En omdat geen enkel merk de perfecte widget voor iedereen kan maken, wordt echte keuze pas mogelijk als toegankelijk ontwerp een ‘instapkost’ voor alle categorieën wordt, in plaats van een speciale editie voor een klein publiek. Het eert emoties. De ervaring moet bevestigend aanvoelen. Een product moet iemand het gevoel geven dat hij capabel is, en niet gecorrigeerd.
Dit is de essentie van emotionele toegankelijkheid. Wanneer mensen zich op hun gemak voelen bij het gebruik van een product, gebruiken ze het eerder, vaker en langer. Dit vergroot de onafhankelijkheid, veiligheid en kwaliteit van leven.
HET VERMINDEREN VAN SCHAAMTE IS EEN BEDRIJFSSTRATEGIE
Er zijn directe zakelijke gevolgen voor stigmatisering. Als mensen de adoptie uitstellen, lopen ze niet alleen plezierige levenservaringen mis en brengen ze zichzelf vaak in gevaar, maar merken merken ook de vraag. Als het product niet graag wordt gekocht, zal de loyaliteit worden uitgehold. Als de categorie zich in verlegenheid brengt, zal de groei vertragen.
Ontwerpen die schaamte verminderen, vergroten de markt. Zo worden vermeden aankopen omgezet in gewenste aankopen. Dit verandert ‘Ik heb dit nodig’ in ‘Ik wil dit’. Die verschuiving veranderde alles. Het creëert ook een nieuw soort merkwaarde. Bedrijven die waardig ontwerpen, zullen vertrouwen verdienen, en vertrouwen is de zeldzaamste valuta in de huidige consumentenervaring.
EEN NIEUWE BESTEMMING VOOR TOEGANKELIJK DESIGN
De toekomst van toegankelijkheid is niet compliance. Het is een cultuur. Ze ontwerpen producten die menselijke kwetsbaarheden ondersteunen zonder deze te vergroten.
Design heeft het stigma van veroudering en handicaps in onze dagelijkse activiteiten vrijwel geëlimineerd. Als we dit goed doen, doen we meer dan alleen het product bruikbaar maken. Wij maken ze wenselijk. Wij maken het typisch. Wij maken er iets van waar veel mensen trots op kunnen zijn in hun leven.
De echte test is niet of een product werkt. De vraag is of mensen er openlijk, zelfverzekerd en zonder schaamte gebruik van willen maken.
Ben Wintner is de CEO van Michael Graves Design.
