Toen Dalia Stasevska voor het eerst operamuziek hoorde, was dat een moment van diepgaande zelfonthulling. Hij was dertien jaar oud en groeide op in de fabrieksstad Tampere in Zuid-Finland. Zijn schoolbibliothecaris gaf hem een cd met Puccini’s ‘Madama Butterfly’, samen met een vertaling van het Italiaanse libretto.
“Als tienermeisje raakte dit dramatische verhaal mijn ziel,” zei Stasevska, eraan toevoegend dat ze zich de ervaring nog steeds herinnert en denkt: “Deze muziek begrijpt mij, dit is hoe ik me voel.” En dat was… toen ik wist dat ik muzikant wilde worden.”
Stasevska is nu chef-dirigent van het Finse Lahti Symfonie Orkest en een uitstekende dirigent van orkestmuziek in al zijn vormen. Hij is een drukke gastartiest bij gezelschappen over de hele wereld en zal deze zaterdag zijn L.A. Opera-debuut maken met een productie van “Akhnaten” van Philip Glass, die tot eind maart loopt.
John Holiday in de titelrol van LA Opera’s productie van ‘Echnaten’ uit 2026.
(Cory Wever)
Het baanbrekende werk van Glass belandt in LA Opera, slechts een maand nadat de wereldberoemde componist in juni abrupt de wereldpremière van zijn Symfonie nr. 15 “Lincoln” in het John F. Kennedy Center for the Performing Arts annuleerde. “Ook al heeft Philip Glass het Kennedy Center verlaten, zijn muziek zal centraal staan in onze productie”, schreven vertegenwoordigers van LA Opera in een e-mail.
Stasevska is, met haar scherpe waardering voor de kracht van Glass’ werk, de ideale dirigent om hem daarheen te brengen.
Stasevska, 41, liep van de sierlijke foyer van het Dorothy Chandler Pavilion, met zijn smaragdgroene tapijt en fonkelende kroonluchters, naar de meer gewone gangen en kantoorhokjes van de LA Opera. Hij was een paar weken in de stad om te repeteren en grapjes te maken met enkele jongleurs van de show in de kleine keuken, waar hij voor zichzelf een koffiepadmachine maakte.
De dirigent is klein, heeft grote, expressieve ogen en een Cheshire-kattenglimlach. Zijn mond trekt vaak naar rechts als hij spreekt, zijn bewonderenswaardige niet-moedertaal Engels trekt naar het oosten met een Fins accent.
Opera bleef haar grote liefde, en het leek een volmaakt lot toen Stasevska werd aangesteld om ‘Echnaton’ uit te voeren. Hij zag het voor het eerst in 2019 in de bioscoop van Helsinki, in een wereldwijde uitzending van de Met-productie. Hij kon niet geloven dat zijn vriend sliep.
“Ik dacht: ‘Hoe kon je in slaap vallen? Dit is het beste wat ik ooit in mijn leven heb gezien. Ik zou alles doen om deze opera te dirigeren'”, herinnert hij zich.
Stasevska werd geboren in 1984, hetzelfde jaar waarin Glass’ rituele en hypnotiserende opera, over een Egyptische farao die het monotheïsme in zijn polytheïstische cultuur durft te duwen, in première ging in Stuttgart, Duitsland. Acht maanden later werd Stasevska geboren in de door de Sovjet-Unie gecontroleerde stad Kiev, als kind van een Oekraïense vader en een Finse moeder.
Dirigent Dalia Stasevska, die haar debuut maakte in de L.A. Opera met Achnaten van Philip Glass, zegt dat opera haar eerste grote liefde was.
(David Butow / Voor de tijden)
Toevallig werd hij in Oekraïne geboren. Haar ouders, beiden schilders, woonden in de Estse hoofdstad Tallinn, ook onder Sovjetregering, maar bevonden zich in een ziekenhuis in Kiev dicht bij de familie toen Stasevska arriveerde. Hij heeft nooit in Oekraïne gewoond – hij bracht de eerste jaren door in Tallinn voordat hij op vijfjarige leeftijd naar Finland verhuisde – maar zijn leven is gevuld met Fins cultureel erfgoed.
Haar vader, die als tiener in Tallinn in opstand was gekomen tegen de Sovjetisering, stond erop Stasevska en haar twee jongere broers thuis Oekraïens te leren spreken. Zijn grootmoeder, Iryna, woonde bij het gezin en was een groot deel van zijn jeugd een belangrijke verzorger. Stasevska groeide op met het luisteren naar fantastische verhalen vol dromerige beelden van haar thuisland.
‘Ze was een verfijnd en beschaafd persoon’, zei Stasevska over haar grootmoeder, eraan toevoegend dat ze haar kleinkinderen alles leerde wat ze wist over haar geboorteland. Dat is de reden waarom Stasevska, ook al groeide ze op in Finland, opgroeide met het eten van Oekraïens eten en het luisteren naar Oekraïense volksliederen. “Ik ken de taal en begrijp de cultuur”, zei hij.
Stasevska groeide arm op, maar muziekonderwijs was verplicht voor haar en haar broer: “Mijn vader zei: ‘Dit wordt jouw beroep.’ Er bestaat geen twijfel dat dit geen hobby is. Dus zijn we meteen met grote vastberadenheid gaan oefenen. Misschien zijn het er meerdere kracht betrokken”, zei hij lachend.
Hij speelde viool vanaf zijn achtste, maar pas toen hij op dertienjarige leeftijd naar Puccini luisterde, werd hij verliefd op klassieke muziek. Hij raakte geobsedeerd door het opera- en orkestrepertoire en was al snel vastbesloten om in het orkest te spelen. Hij benaderde de directeur van zijn conservatorium, die hem in een strijkersensemble plaatste voordat hij als violist naar het symfonieorkest promoveerde.
Op 18-jarige leeftijd ging Stasevska naar de Sibelius Academie in Helsinki, genoemd naar de beroemdste componist van Finland, Jean Sibelius. Hij kon het niet laten om naar de partituur van de schooldirigent te gluren, bogen na te bootsen en zich over de details te buigen, maar hij gaf geen toe aan zijn dromen om zelf op het podium te staan. ‘Ik ga elke week naar concerten’, zei hij, ‘maar het duurt lang voordat ik iemand zie die op mij lijkt.’
Ze was twintig jaar oud toen ze voor het eerst een vrouwelijke dirigent zag en noemde het ‘het tweede grote moment van mijn leven’. Toen Stasevska interesse toonde om het zelf te proberen, werd ze doorverwezen naar Jorma Panula, een legendarische dirigent en docent in Finland. Panula nodigde hem uit om een van zijn masterclasses bij te wonen, en tijdens zijn eerste ervaring als dirigent: “Ik wist meteen dat dit alles te boven ging wat ik ooit in mijn leven had meegemaakt”, zei hij. “Het was een gek moment.”
Hij hield van de lichamelijkheid ervan, zei hij, maar ook ‘dat ik de muziek kon beïnvloeden, en dat ik de interpretatie kon beïnvloeden, omdat er zoveel in mijn hart was dat ik over de muziek voelde.’
Na het afronden van haar studie dirigeren in 2012 assisteerde Stasevska Panula – die de nadruk legde op het vinden van ‘unieke bewegingen op een zodanige manier dat de orkestmuzikanten begrijpen wat je bedoelt’, zei ze. Hij werkte ook samen met zijn Finse collega Esa-Pekka Salonen. Stasevska werd vaste gastdirigent van het BBC Symphony Orchestra in 2019 en aanvoerder van de Lahti Symphony in 2020.
Als ze niet de wereld rondreist, woont Stasevska in Helsinki met haar jonge dochter en haar man, Lauri Porra – een heavy metal bassiste die tevens de achterkleinzoon is van Sibelius.
Ze houdt ervan nieuwe muziek te promoten; haar album uit 2024, ‘Dalia’s Mixtape’, bevatte werken van Anna Meredith, Caroline Shaw en andere hedendaagse componisten. Hij was ook een uitgesproken voorstander van zijn vaderland en verzette zich tegen de Russische oorlog in Oekraïne.
John Holiday als Echnaton, met So Young Park, rechts, als Queen Tye, in de productie van ‘Echnaten’ uit 2026 door LA Opera.
(Cory Wever)
Het LA-debuut van Stasevska Opera komt in dezelfde week als de vierde verjaardag van de Russische invasie. Zijn twee broers – de een filmregisseur, de ander journalist – verhuisden naar Oekraïne en waren getuige van de oorlog, die hem “een ander niveau van ervaring met deze horror” heeft gegeven, zei hij.
Stasevska heeft het tot haar missie gemaakt om geld in te zamelen – tot nu toe ruim 250.000 euro – om basisvoorzieningen te bieden, vooral aan kinderen en ouderen die geen elektriciteit hebben en in koude huizen wonen. Hij bracht zelfs zijn eigen spullen mee in een vrachtwagen.
Hij heeft daar ook concerten gegeven – en zijn volgende album zal de componisten van het land op een betekenisvolle manier eren. ‘Ukrainian Mixtape’, die hij opnam met het BBC Symphony Orchestra in Londen, bevat het werk van vijf componisten uit de 19e eeuw tot de jaren zestig. Drie daarvan zijn debuutopnames van totaal vergeten artiesten, voor wie het een jaar duurde om materiaal te vinden.
“Ik denk niet dat het iemand koud zal laten,” zei Staveska, “en ik hoop dat het iedereen zal inspireren om de Oekraïense muziek beter te leren kennen, en dat we het vaker zullen horen op de belangrijkste podia ter wereld – op de plaatsen die het verdient.”
Maar voorlopig ligt de focus op het oude Egypte en Philip Glass – en opera. Hij zegt dat het zijn doel is om bij elk concert het publiek dezelfde ervaring te geven die hij had toen hij 13 was, het overweldigende gevoel dat de muziek hen op unieke wijze begrijpt.
