Wat kunnen kleine landen doen om te voorkomen dat ze worden aangevallen door grotere, machtigere landen?
Dit is voor Groenland vandaag de dag geen abstracte vraag. Dit is heel reëel. En er zijn geen gemakkelijke antwoorden. De autonomie en de toekomst van Groenland zijn in gevaar.
Groenland is een Deens grondgebied. Sinds 2009 is het land grotendeels zelfbestuur en heeft het het recht om onafhankelijkheid te bereiken op een moment dat zij zelf kiezen. Onafhankelijkheid is de droom van alle politieke partijen. Omdat de economische onafhankelijkheid echter nog niet is bereikt, is dit voorlopig nog een zorg voor Denemarken.
Niet als de Amerikaanse president Donald Trump erin slaagt zijn wens in vervulling te laten gaan. Hij wilde Groenland voor de VS. Sinds het bombardement op Venezuela en ontvoering van president Nicolas Madurohet besef was doorgedrongen dat hij dit zeer serieus meende. Het Witte Huis heeft dit ondubbelzinnig verklaard weigerde de militaire macht op te geven hoewel de vastgoedmagnaat die president is geworden waarschijnlijk de voorkeur zou geven aan een eenvoudige contante deal.
Europa verkeert in een diplomatieke crisismodus. Denemarken is lid van de NAVO. Het idee van de belangrijkste garant van de NAVO – de VS – om het grondgebied van een lidstaat te annexeren lijkt tot nu toe onwaarschijnlijk. Niet meer.
Dus wat kunnen Deense vrienden doen om dit te stoppen?
De ongemakkelijke waarheid is dat als Donald Trump troepen stuurt, Groenland waarschijnlijk binnen enkele dagen, misschien wel uren zal vallen. Trump heeft de Deense troepen daar bespot als ‘twee sleeën’. Hoewel dit aan geen enkele waarheidstest voldoet, blijft het punt staan. Groenland wordt zelden verdedigd. Het Deense Joint Arctic Command in Groenland bestaat uit verschillende oorlogsschepen en zoek- en reddingsteams.
Ondertussen hebben de VS al een grote basis in het noordwesten van Groenland, op grond van een overeenkomst uit 1951 die Washington ook toestaat meer bases op het eiland te vestigen. Op de basis zijn bijna 650 man gestationeerd, waaronder leden van de Amerikaanse lucht- en ruimtemacht.
Kopenhagen maakt zich klaar. Ze hebben extra defensie-uitgaven van 4,2 miljard dollar voor het Noordpoolgebied aangekondigd. En ze kochten nog eens 16 F-35 straaljagers (uiteraard uit de VS). De kansen van Denemarken om weerstand te bieden aan de volledige macht van het Amerikaanse leger zijn echter klein.
Er is dus een diplomatiek eenheidsfront gelanceerd. Net als andere crises die Trump heeft veroorzaakt, hanteren de Europese leiders een aanpak die transatlantisch judo wordt genoemd. Net als judoworstelaars probeerden ze de energie van Trump – zijn hardvochtige America First-unilateralisme – af te leiden en hem ervan te overtuigen dat de beste uitdrukking hiervan het transatlantisch multilateralisme op collegiaal niveau was.
Kort gezegd zeiden ze: ‘Ja, Donald. Je hebt volkomen gelijk als je de veiligheid in het Noordpoolgebied een enorm probleem noemt. Daar zijn we het volledig mee eens. Hoewel we niet geloven dat een invasie van Groenland het antwoord is, is de NAVO wel de oplossing.’
Deze boodschap hebben wij de afgelopen dagen gehoord van NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte. En de Britse en Duitse regering hebben allebei voorgesteld NAVO-troepen naar Groenland te sturen om de veiligheid in het Noordpoolgebied te verbeteren. Een Duitse delegatie is in Washington DC, voorafgaand aan de ontmoeting woensdag tussen minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en de ministers van Buitenlandse Zaken van Denemarken en Groenland.
Terwijl de Europeanen judo probeerden, ging de aanpak van Donald Trump meer over sumo. Deze president heeft een enorme geopolitieke last op de VS en is niet bereid op te geven. Ondanks alle smeekbeden van de verbijsterde Europeanen bleef hij onbewogen.
Toen ze zeiden dat hij de volledige Amerikaanse militaire aanwezigheid in Groenland kon krijgen volgens de overeenkomst uit 1951 met Denemarken, zei hij dat hij meer wilde. Toen ze zeiden dat de eenzijdige annexatie van Groenland het einde van de NAVO zou betekenen, haalde hij zijn schouders op alsof het een prijs was die de moeite waard was. Toen ze zijn bewering in twijfel trokken dat Rusland en China bereid waren Groenland over te nemen, herhaalde hij die eenvoudigweg.
Er kan verzoening of overgave plaatsvinden. Als de Europeanen voldoende in paniek raken, kunnen ze erop leunen dat Denemarken de Groenlanders het onafhankelijkheidsreferendum zal geven waar al jaren over gesproken wordt. Als de Groenlanders voor volledige soevereiniteit stemmen – zoals de meerderheid van de bevolking wil – kan Europa beweren dat het lot van Groenland niet langer hun probleem is. Maar we zijn er nog niet.
Voorlopig zijn de Europese leiders verenigd in hun steun aan Kopenhagen en Nuuk. De soevereiniteit van Denemarken is onschendbaar, zeggen ze. En Groenland is niet te koop.
Het enige waar we naar kunnen streven is een vergissing. Iets waar iedereen voldoening uit kan halen. Misschien een grondstoffendeal voor Amerikaanse toegang De overvloedige afzettingen van Groenland uit metalen en zeldzame aardelementen. En misschien een grotere Amerikaanse militaire aanwezigheid. Genoeg voor Trump om de overwinning te claimen. En voor Europa kunnen ze opgelucht ademhalen omdat het hart van de NAVO nog steeds klopt.
