KAMPALA, Oeganda — Voor zijn aanhangers is de Ethiopische premier een renaissancefiguur die de grootsheid van zijn land opnieuw probeert voor te stellen.
Voor sommige andere mensen is Abiy Ahmed een provocateur die vuur kan aansteken de onrustige regio Hoorn van Afrika terwijl hij aandrong op soevereiniteit toegang tot de zee via onvriendelijke buren.
Afgelopen zondag organiseerde Abiy in een stadion in Zuid-Ethiopië een provocerende parade van Ethiopische speciale troepen die manoeuvres demonstreerden in een spektakel waarvan algemeen werd aangenomen dat het bedoeld was voor buurland Eritrea. Op een spandoek werd verklaard dat Ethiopië niet geheel door land omgeven zou blijven, of het nu “leuk is of niet”, met een afbeelding waarop een soldaat een deur inbreekt op weg naar de haven van Assab.
Assab maakt deel uit van Eritrea sinds 1993, toen het land zich na tientallen jaren van guerrillaoorlog losmaakte van Ethiopië. Het grootste deel van de Ethiopische handel loopt via de havens van Djibouti, wat resulteert in hoge kosten van wel 1,5 miljard dollar per jaar, een bedrag dat tot voor kort groter was dan de totale deviezenreserves van het land, volgens het in Londen gevestigde adviesbureau Africa Practice.
Dat is een van de redenen waarom Abiy op zoek is naar een controversiële overeenkomst over toegang tot de zee met Somaliland twee jaar geleden. De deal maakte Somalië boos, dat de controle claimt over het semi-autonome Somaliland, en verhoogde de regionale spanningen.
Terwijl het dispuut in Somaliland is afgenomen, heeft Abiy’s standpunt ten opzichte van Assab de angst doen rijzen voor een oorlog waarin hij het zou opnemen tegen de Eritrese president Isaias Afwerki en zijn bondgenoten, waaronder mogelijk ook de rebellenleiders in het noorden. Tigray-regio in Ethiopië.
Hoewel ‘catastrofale gebeurtenissen als deze niet kunnen worden vermeden’, zouden de strijdende partijen zonder internationale interventie ‘partij kunnen worden in een nieuwe regionale oorlog die moeilijk te beheersen of te beëindigen zal zijn’, concludeerde de International Crisis Group in haar laatste beoordeling.
In het middelpunt van de spanning staat Abiy, die op 41-jarige leeftijd uit de vergetelheid kwam en in 2018 aan de macht kwam als een hervormingsgezinde pragmaticus.
Zijn betrekkingen met Eritrea waren sinds de jaren negentig verslechterd, en zijn pogingen om de betrekkingen met Afwerki te verbeteren hielpen hem verkiezingen te winnen. Nobelprijs voor de Vrede 2019. Een jaar later, hij verwarde de verwachtingen door het lanceren van militaire operaties tegen de rebellenleiders van Tigray, die uiteindelijk escaleerden in een meedogenloze burgeroorlog.
Het Ethiopische leger en zijn bondgenoten, waaronder Eritrea, werken samen tegen het Tigray People’s Liberation Front, oftewel TPLF, de groep die de regio controleert. Het conflict, gekenmerkt door seksueel geweld en andere misdaden gepleegd door beide partijen, eindigt met een vredesakkoord in 2022.
Deze keer hebben Abiy’s ambities voor soevereine toegang tot Assab geleid tot een toename van de militaire macht langs de grens met Eritrea, aldus analisten.
Tigray en Eritrese rebellenleiders lijken te ‘coördineren’ tegen de Ethiopische strijdkrachten, aldus Kjetil Tronvoll, hoogleraar vredes- en conflictstudies aan het Oslo New University College.
VN-secretaris-generaal António Guterres drong er bij Eritrea en Ethiopië op aan om de grensovereenkomst die 25 jaar geleden werd ondertekend, te respecteren. Andere landen in de regio hebben opgeroepen tot gesprekken.
Intussen zijn er in Ethiopië woordenoorlogen en sporadische botsingen geweest.
Ambtenaren van Tigray beschuldigden de Ethiopische federale strijdkrachten van het uitvoeren van drone-aanvallen. Ethiopië beweert dat Eritrea zich “actief voorbereidt op een oorlog tegen het land” en dat zijn troepen zich in Tigray bevinden, dat aan Eritrea grenst. Eritrea waarschuwde dat Ethiopië een ‘oorlogsagenda voor de lange termijn’ had om Assab in beslag te nemen, een bewering die Abiy leek te bevestigen met een militaire parade in Hawassa, bijgewoond door topfunctionarissen van de regering en het leger.
Nadat Abiy aan de macht kwam, zag hij zichzelf als de vernieuwingsfilosoof van Ethiopië. Met zijn theorie van ‘medemer’, een Amhaars woord dat verwijst naar kracht in eenheid, sprak de Ethiopische premier van een ‘prachtige symfonie van vooruitgang’.
Als leider van de regerende Welvaartspartij wil Abiy een tijdige oplossing een grote energieopwekkende dam in de rivier de Nijl Egypte verzette zich hier sterk tegen vanwege zorgen over de hoeveelheid water die naar het noorden stroomde. Hij wil van Addis Abeba, de federale hoofdstad, een prachtige stad maken, met veel groen en stijlvolle woonblokken. Er zijn plannen voor een kernenergieprogramma en 1,5 miljoen woningen. En eerder dit jaar lanceerde hij de bouw van Afrika’s grootste luchthaven, een project van 10 miljard dollar, buiten Addis Abeba.
Maar het heeft twee grote problemen: Ethiopië is, met een bevolking van meer dan 130 miljoen mensen, het meest bevolkte, geheel door land omgeven land ter wereld. Er zijn ook etnische strijdmet het aanhoudende conflict Regio’s Amhara en Oromiawaar federale troepen strijden tegen militanten.
Vechten om havens zou de ambitieuze infrastructuurdoelen van Abiy belemmeren, omdat ze troepen en middelen moeten inzetten om opnieuw deel te nemen aan het gewapende conflict met Eritrea, waarvan de functionarissen Abiy als dwaas beschouwen.
Ze zeggen dat Abiy’s publieke provocaties zijn interne problemen maskeren en dat zijn infrastructuurprojecten de berichten over hongersnood in verschillende regio’s van Ethiopië tegenspreken. Yemane Gebremeskel, een woordvoerder van de Eritrese regering, beschrijft de Prosperity Party van Abiy routinematig als een ‘Potemkin-partij’.
De partij “gaat door met het nivelleren en escaleren, bij vrijwel elke publieke gelegenheid, van giftige en provocerende laster tegen de soevereiniteit en territoriale integriteit” van buurlanden, beweerde hij maandag in een verklaring.
