Iran en Rusland beschuldigden er beiden van dat een projectiel de kerncentrale van Bushehr in de Islamitische Republiek had getroffen, waardoor de vrees voor een radiologisch incident ontstond. Oorlog in Teheran terwijl Israël en de Verenigde Staten amok maken.
Noch Iran, noch Rusland zeiden dat er dinsdagavond bij het incident nucleair materiaal vrijkwam, maar het onderstreepte nogmaals een al lang bestaande bezorgdheid onder de buurlanden van Iran – dat energiecentrales aan de oevers van de Perzische Golf getroffen zouden kunnen worden door aanvallen of aardbevingen.
Dit is wat u moet weten over het incident, de fabriek zelf en de omstandigheden in Iran in bredere zin nucleair programmawat nog steeds de reden is die de Amerikaanse president Donald Trump naar voren heeft gebracht een oorlog beginnen met Israël tegen Iran op 28 februari.
Berichten over inslag van projectielen daar
Het Russische staatspersbureau Tass citeerde Alexei Likhachev, CEO van Rosatom, dinsdagavond en beweerde dat “de aanval plaatsvond in een gebied grenzend aan het gebouw voor metrologische diensten op het terrein van de kerncentrale van Bushehr, dicht bij werkende energieopwekkingseenheden.” Russische technici van Rosatom bedienen de centrale en gebruiken laagverrijkt uranium van Russische makelij.
“Er vielen geen dodelijke slachtoffers onder het personeel van de Rosatom State Corporation”, zei Likhachev. “De stralingssituatie ter plaatse is normaal.”
Ongeveer 480 Russen bleven in de fabriek, zei Lichatsjov, en de autoriteiten bereidden van daaruit een nieuwe evacuatie voor.
De Atoomenergieorganisatie van Iran gaf later een verklaring af waarin stond dat “er geen financiële, technische of menselijke verliezen hebben plaatsgevonden en dat geen enkel onderdeel van de energiecentrale schade heeft geleden.” Iran gaf de Verenigde Staten en Israël de schuld van het incident, meldde Tass later.
De Internationale Organisatie voor Atoomenergie, wiens inspecties van Iran al jaren beperkt zijn vanwege de spanningen over het programma van Teheran nadat Trump Amerika eenzijdig terugtrok uit een nucleair akkoord uit 2015 met grootmachten, bracht begin woensdag een zorgvuldig geformuleerde verklaring uit.
“Het IAEA is door Iran op de hoogte gebracht dat een projectiel dinsdagavond de locatie van de kerncentrale van Bushehr heeft getroffen”, aldus het VN-agentschap, een acroniem gebruikend voor kerncentrales. Er is geen melding gemaakt van schade aan de fabriek of verwondingen van het personeel.”
Geen enkele andere onafhankelijke deskundige heeft enig kwaad gezien. Noch Iran, noch Rusland publiceerden beelden van de schade. Moskou heeft tijdens de oorlog tegen Oekraïne beweringen gedaan over nucleaire locaties die niet waar zijn gebleken, terwijl Iran heeft geprobeerd geweld en dwangdiplomatie te gebruiken om zijn buurlanden onder druk te zetten om op hun beurt de VS ertoe aan te zetten de oorlog te stoppen.
Het is nog onduidelijk welk ‘projectiel’ het complex heeft getroffen. Het Centrale Commando van het Amerikaanse leger, dat de leiding heeft over de strijdkrachten die luchtaanvallen uitvoeren in Zuid-Iran, reageerde niet onmiddellijk op een verzoek om commentaar.
Granaatscherven afkomstig van onderscheppingen van raketten en ander luchtverdedigingsvuur hebben sinds het begin van de oorlog ook schade aan de regio veroorzaakt. Bushehr, ongeveer 750 kilometer ten zuiden van de Iraanse hoofdstad Teheran, is de thuisbasis van een Iraanse marinebasis en een civiel-militaire luchthaven voor tweeërlei gebruik, met een luchtverdedigingssysteem dat het gebied beschermt.
Bushehr is een project waar Iran al lang naar op zoek is
De Iraanse sjah Mohammad Reza Pahlavi kondigde in de jaren zeventig plannen aan om 23 kernreactoren te bouwen en ook volledige controle te krijgen over de splijtstofcyclus – waardoor de deur werd geopend voor de mogelijkheid om atoomwapens te bouwen. Dit schokte Amerikaanse functionarissen, die beperkingen oplegden aan Amerikaanse bedrijven die aan Iran verkochten. Het Duitse bedrijf Kraftwerk Union begon in 1975 met de bouw van de Bushehr-fabriek als onderdeel van een deal van $ 4,8 miljard voor vier reactoren.
De Islamitische Revolutie van 1979 stopte het project echter. Irak heeft de locatie herhaaldelijk gebombardeerd tijdens de achtjarige oorlog met Iran in de jaren tachtig, in een poging het programma van Teheran tegen te houden.
Rusland tekende uiteindelijk bij het project, waarbij de energiecentrale in 2011 werd aangesloten op het Iraanse elektriciteitsnet en een drukwaterreactor liet draaien die tot 1.000 megawatt elektriciteit produceerde, die honderdduizenden huizen en andere bedrijven en industrieën van stroom zou kunnen voorzien. Maar zijn bijdrage bedraagt slechts 1% tot 2% van de Iraanse macht.
Iran heeft geprobeerd Bushehr uit te breiden naar verschillende reactoren. In 2019 startten ze een project dat uiteindelijk van plan is om twee extra reactoren aan de locatie toe te voegen, elk met een vermogen van 1.000 megawatt. Satellietbeelden van december van Planet Labs PBC laten zien dat er op de locatie nog steeds wordt gebouwd, met kranen op beide locaties.
De reactor die momenteel in Bushehr draait, maakt gebruik van uranium uit Rusland, verrijkt tot 4,5%, de lage hoeveelheid die nodig is voor de energieopwekking in de centrale.
Bushehr bleef onaangetast tijdens de twaalfdaagse oorlog in juni
Bushehr bleef als civiele kerncentrale die nog steeds draait onaangeroerd tijdens de twaalfdaagse oorlog in juni tussen Israël en Iran. Tijdens de oorlog bombardeerden de VS drie Iraanse nucleaire verrijkingslocaties, waarbij centrifuges werden vernietigd en mogelijk Teherans voorraad van 60% verrijkt uranium ondergronds werd vastgehouden. Iran heeft sindsdien IAEA-inspecteurs de toegang tot de locaties ontzegd.
Een mogelijke aanval op een kerncentrale zou stralingslekkage naar het milieu kunnen veroorzaken. Dit is een grote zorg geworden in de jaren nadat Rusland in 2022 een grootschalige invasie van Oekraïne lanceerde. Kerncentrales in Oekraïne, gebouwd toen het land nog deel uitmaakte van de Sovjet-Unie, werden aangevallen en bevonden zich in de frontlinie van die oorlog.
Een waterlek in de Perzische Golf zou een echte crisis betekenen voor de Arabische Golfstaten, die voor hun watervoorziening afhankelijk zijn van ontziltingsinstallaties in de Perzische Golf.
De Associated Press krijgt voor haar berichtgeving over nucleaire veiligheid steun van de Carnegie Corporation uit New York en de Outrider Foundation. AP is als enige verantwoordelijk voor alle inhoud.
—Jon Gambrell, Associated Press
