Sulaymaniyah, Irak – Op de derde dag van de Iraanse oorlog verwoestten luchtaanvallen het detentiecentrum in West-Iran waar Wyra Hassan werd gemarteld.
Agenten van het Iraanse staatsveiligheidsapparaat hielden Hassan 102 dagen lang vast in het Sanandaj-gebouw.
Dus toen hij hoorde dat het huis met de grond gelijk was gemaakt, was hij blij.
Nu hoopt hij dat het islamitische regime dat hem vervolgde vanwege het uiten van zijn mening binnenkort ook zal verdwijnen.
Maar nu de oorlog tussen Amerika en Israël zijn derde week ingaat, blijft de uitkomst van het conflict onzeker, waarvan de regering-Trump zondag zei dat het ‘in de komende weken zou eindigen’.
Hoewel het Iraanse leger zware verliezen heeft geleden sinds het offensief op 28 februari begon, controleren hardline geestelijken en politici nog steeds het land.
Als ze aan de macht blijven, zal Iran volgens Hassan als een auto zijn die een nieuwe motor nodig heeft, maar alleen een vervangende band krijgt.
“Als de oorlog eindigt zonder het regime omver te werpen, zal dit een ramp zijn voor het Iraanse volk”, vertelde hij Global News in een interview in de boekwinkel die hij nu runt in Sulaymaniyah.
Hassan, geboren drie jaar nadat de Islamitische Revolutie van 1979 een theocratie aan de macht bracht, is een van de vele Iraniërs die de wreedheid hebben ervaren die de staat gebruikte om afwijkende meningen de kop in te drukken.
Ze is journaliste en lid van de vervolgde Koerdische minderheid in het land. Ze werd in 2006 gearresteerd omdat ze naar verluidt demonstraties op de Internationale Vrouwendag had georganiseerd.
Toen de politie klaar was met het martelen van hem, vertelden ze hem dat hij zou worden vrijgelaten, maar dat hij Sanandaj moest verlaten en dat het hem verboden was te schrijven.
Omdat hij dergelijke ketenen niet kon aanvaarden, vluchtte hij naar Sulaymaniyah, een stad omringd door bergen in de regio Noord-Koerdistan van Irak, op slechts 100 kilometer van de Iraanse grens.
Hij werd directeur van de Jamal Erfan Cultural Foundation, een ontmoetingsplaats voor boekenliefhebbers gebouwd op de plek van een van de martelcentra van Saddam Hoessein.
Ooit een plek waar de overleden Iraakse dictator ideeën en vrijheid met geweld onderdrukte, is het nu gewijd aan de vrije stroom van ideeën.
Veel van de boeken zijn in het Koerdisch, dat in Iran is afgeschaft als onderdeel van de inspanningen om afzonderlijke minderheidsidentiteiten te elimineren.
Hassan zei de reactie van Iran hierop massale protesten De oorlog die in januari uitbrak en de oorlog die de maand daarop begon, hebben het ware gezicht van het Iraanse regime laten zien.
Troepen die pro-regime waren, slaagden erin de opstand te onderdrukken schieten op demonstrantenduizenden mensen gedood.
Als het regime dat net uit de oorlog is gekomen nog steeds in de regering zit, zullen de omstandigheden voor activisten verslechteren, zei Hassan.
“We weten dat als het regime de kans krijgt om opnieuw op te bouwen en de macht terug te winnen, het nog ergere daden zal begaan dan voorheen”, zei hij.
Ondertussen is de Islamitische Revolutionaire Garde gelanceerd honderden raketten en drones in de buurlanden.
Tenzij het regime valt, zal het een bedreiging blijven vormen, niet alleen voor Iran maar voor de hele regio, zei Hassan.
Hij hoopt dat dat niet gebeurt.
Hij wil terugkeren naar Sanandaj om nog een boekencentrum te openen, dit keer op de plek van het detentiecentrum waar hij ooit werd vastgehouden.
“Ik wil teruggaan en dezelfde bibliotheek opzetten op dezelfde plek waar ik werd gemarteld”, zei hij.
Gezocht voor Instagram-posts
Nog drie uur te gaan ErbilEen andere vluchteling die gedwongen werd Iran te verlaten omdat hij zijn mening uitte, zat in de wachtkamer van een hotel en plaatste een Instagram-video die hem in de problemen bracht.
In de video begint Ali Rezaei Majd met het voorstellen van zichzelf als een jonge man die ‘elke dag onder angst en onderdrukking leeft’.
Het Iraanse volk wil vrijheid en een betere toekomst, zei hij voordat hij de Verenigde Staten opriep om “de kant van het Iraanse volk te kiezen en ons te helpen het licht in ons land te herstellen voordat het te laat is.”
De video, die op 6 januari werd geplaatst, maakte een einde aan het leven zoals zij het kende.
Toen het viraal ging te midden van groeiende protesten tegen Iraanse regimehij hoorde van zijn vriend dat veiligheidsagenten naar hem op zoek waren.
Hij pakte zijn koffers en vluchtte naar Irak.
Ali Rezaei Majd plaatste een Instagram-video opgenomen in Dorud, Iran op 6 januari 2026.
Twee maanden later gaf Majd in een interview met Global News toe dat hij misschien niet genoeg had nagedacht over de gevolgen van zijn woorden.
Hij leek ook ongelovig over wat er in zijn land gebeurde: een land dat niet eens kon genieten van een oprechte video van minder dan twee minuten.
Majd zei dat hij zich bij de oppositiebeweging had aangesloten nadat hij met de autoriteiten had geworsteld over zijn christelijk geloof en zijn bedrijf, een fitnesscentrum in Dorud, een industriële stad in het westen van Iran.
Maar het was de Amerikaanse president Donald Trump die voor evenwicht zorgt, zei hij.
Op 2 januari schreef Trump op sociale media dat als Iran demonstranten zou doden, de VS “hen te hulp zouden komen” en schreef: “we zitten opgesloten en zijn klaar om te gaan.”
Aangemoedigd door de woorden van de president ging Majd op het spoor in Dorud staan en nam twee video’s op: één in het Perzisch, de andere in het Engels.
Global News verifieerde de video door deze te geolokaliseren naar een plaats in de buurt van het treinstation van Dorud, waar Majd zei dat een vriend hem hielp bij het maken van de beelden.
“Vandaag ben ik opgegroeid in het donker”, zei hij in de video. “Onze stemmen worden tot zwijgen gebracht, onze dromen worden verpletterd en onze mensen lijden, niet omdat we iets verkeerds hebben gedaan, maar omdat we vrij willen leven.”
Hij zei dat Iran niet de vijand van Amerika is en dat als Amerika Iran helpt zijn vrijheid terug te winnen, het land nooit zal stoppen met het betalen van zijn schulden.
‘Vergeet ons alsjeblieft niet. Steun het Iraanse volk.’
Toen de video meer dan 800.000 likes kreeg, ontving Majd nieuws van zijn vrienden dat veiligheidsagenten naar hem vroegen. Bang dat hij gepakt zou worden, verstopte hij zich, zei hij.
Terwijl hij naar de grens liep, zei hij dat hij getuige was geweest van het harde optreden tegen demonstranten op 8 en 9 januari, en uiteindelijk een groep smokkelaars vond die hem hielpen over te steken naar Sulaymaniyah, Irak.
Vanuit zijn huidige toevluchtsoord in Erbil volgt hij de ontwikkelingen in de oorlog om te zien of deze het vertrek zal markeren van een regering die Iran volgens hem al lang geleden had moeten omverwerpen.
Maar hoewel Trump aanvankelijk zei dat het regime moest aftreden en dat hij inspraak wilde hebben in de keuze van zijn volgende leider, leek hij op die uitspraken terug te komen.
In plaats daarvan lijkt de regering-Trump haar oorlogsdoelstellingen te hebben verlegd naar het verminderen van de nucleaire, militaire en raketdreigingen van Iran.
Majd zei dat hij niet geloofde dat Iran zijn land gemakkelijk zou kunnen heroveren. Zelfs in zijn zwakke staat kent het regime geen grenzen als het zich bedreigd voelt, zei hij.
“Ik denk dat ze zullen vechten tot de dood en we moeten voorbereid zijn”, zei hij.
Stewart.Bell@globalnews.ca
