MEXICO-STAD — Cuba, wankelend door olietekorten, is directe gesprekken begonnen met de Verenigde Staten in een poging de “bilaterale meningsverschillen” tussen de twee landen op te lossen, zei de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel vrijdag.
De commentaren, die nationaal in Cuba werden uitgezonden, waren de eerste bevestiging van de onderhandelingen tussen de regering-Trump en Havana. De VS en Cuba zijn al bijna zeventig jaar bittere vijanden, sinds de revolutie van Fidel Castro de door de VS gesteunde dictator Fulgencio Batista omver wierp.
De regering-Trump heeft precies dat gedaan druk verhogen maandenlang tegen de communistische regering van Cuba, waardoor de olietoevoer naar het eiland werd belemmerd en militaire actie tegen de leiders werd bedreigd.
“Dit kan een vriendschappelijke overname zijn, of misschien geen vriendschappelijke overname”, waarschuwde Trump deze week.
Ricardo Torres, een econoom en onderzoeker aan de Amerikaanse Universiteit in Washington, zei dat de dreigementen van Trump en een verergerende energiecrisis in Cuba Havana naar de onderhandelingstafel hadden gedwongen.
“Het land overleeft ternauwernood”, zei Torres, daarbij verwijzend naar voortdurende stroomstoringen en ernstige tekorten aan voedsel, medicijnen en benzine. “Cuba heeft geen keus. Cuba moet discussiëren.”
Wat de regering-Trump precies hoopt te bereiken met deze onderhandelingen blijft echter onduidelijk.
Trump en minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio hebben erop aangedrongen dat Cuba moet veranderen, maar hebben niet gezegd of daarvoor een economische revisie, een grote politieke transitie of beide nodig zijn.
In zijn negentig minuten durende toespraak op vrijdag stelde Díaz-Canel dat vanuit Cuba’s perspectief een democratische regeringsvorm uitgesloten is.
De gesprekken met Washington, zei hij, waren gebaseerd op “respect voor de politieke systemen van beide landen, de soevereiniteit en zelfbeschikking van onze regeringen.”
Díaz-Canel, die in het verleden de VS krachtig heeft bekritiseerd als een ‘imperialistische macht’ die verantwoordelijk is voor een ‘genocidale blokkade’, zag tijdens zijn toespraak af van Washington aan te vallen en sloeg een meer verzoenende toon aan.
“Het doel van deze gesprekken is in de eerste plaats om vast te stellen welke bilaterale problemen oplossingen vereisen”, zei Díaz-Canel. “En aan de andere kant het vinden van oplossingen voor de gesignaleerde problemen.”
Vanuit het perspectief van Trump is het belangrijkste bilaterale ‘probleem’ een diepgewortelde communistische bureaucratie die zich nog niet heeft aangepast aan de moderne tijd.
In plaats daarvan geven Cubaanse functionarissen de schuld aan een ruim zestig jaar durend Amerikaans handelsembargo voor de economische problemen op het eiland.
De nieuwe gesprekken met Cuba vertegenwoordigen het belangrijkste engagement tussen de twee regeringen sinds de regering van voormalig president Obama, die de betrekkingen met het land probeerde te normaliseren.
Obama heropende de Amerikaanse ambassade in Havana, versoepelde verschillende reis- en handelsbeperkingen, en bezocht het eiland in 2016, waarbij hij de hand schudde van de toenmalige president Raul Castro, de broer van Fidel.
Maar Trump heeft tijdens zijn eerste ambtstermijn de meeste normalisatie-inspanningen van Obama teruggedraaid, waardoor de betrekkingen tussen de VS en Cuba teruggingen naar spanningen die leken op die van de Koude Oorlog.
Het nieuws van vrijdag komt dagen nadat de VS Iran hebben aangevallen en twee maanden nadat Amerikaanse troepen, ingezet door Trump, De Venezolaanse president Nicolas Maduro is afgezetCuba’s oude bondgenoot.
Hoewel Maduro naar New York werd gevlogen om te worden aangeklaagd voor drugshandel, is het grotendeels linkse Chavista-regime nog steeds aan de macht in Caracas en werkt het nu samen met Trump op het gebied van de olieproductie en -export.
Politieke analisten speculeren dat Trump in Cuba een vergelijkbare aanpak zal volgen, waarbij hij probeert zijn politieke systeem intact te houden en tegelijkertijd aandringt op economische openheid.
Rubio, de zoon van Cubaanse immigranten, zei ook dat de regering-Trump niet aandringt op een dramatische politieke hervorming.
“Cuba moet veranderen”, zei Rubio vorige maand, maar voegde eraan toe: “Het hoeft niet in één keer te veranderen. Het hoeft niet van dag tot dag te veranderen.”
Cuba zou de Amerikaanse regering wellicht kunnen sussen met relatief kleine concessies, zoals de vrijlating van politieke gevangenen. Deze week zei Havana dat het van plan was om de komende dagen 51 gevangenen vrij te laten “in een geest van goede wil.”
Michel Fernandez Perez, adjunct-directeur van de in Florida gevestigde niet-gouvernementele organisatie Cuba Proxima, zei dat de meeste Cubaanse Amerikanen dromen van een volledige democratische transitie in Cuba, waarbij een aantal politieke partijen strijden in vrije verkiezingen.
Maar hij zei dat zijn groep voorlopig ook bescheiden veranderingen zou steunen, zolang deze de levensstandaard van de mensen op het eiland zouden kunnen verbeteren.
“Als dit betekent dat het Cubaanse volk met minder lijden kan leven en meer kansen krijgt, zullen wij dat steunen”, zei hij.
Cubanen, die al lang gewend zijn aan ontberingen, zeggen dat de recente brandstoftekorten het voor hen moeilijk maken om te overleven en hun gezinnen te voeden.
“We zijn slechter af dan voorheen”, zei Bruno Díaz, 56, taxichauffeur in Havana, in een telefonisch interview. “Ik moest stoppen met werken omdat ik niet genoeg verdien om benzine te kopen. De prijzen zijn enorm gestegen. Niemand kan brandstof betalen. Iedereen is wanhopig.”
Naast taxichauffeur is Díaz ook muzikant die zijn inkomen aanvult door te spelen in clubs die veel bezocht worden door toeristen. Nu de meeste buitenlandse bezoekers weg zijn, treft een tekort aan vliegtuigbrandstof de vitale toeristische sector.
“Er was geen toerisme; we hadden geen manier om in ons levensonderhoud te voorzien”, zei Diaz. “De situatie is zeer grimmig.”
Geruchten over directe gesprekken tussen Cuba en de Verenigde Staten circuleren al maanden, maar Washington noch Havana hebben dergelijke gesprekken tot nu toe bevestigd.
Dinsdag zei de Cubaanse ambassadeur in de Verenigde Staten, Lianys Torres Rivera, vertelde The Times dat de Cubaanse regering “bereid is om met de VS in gesprek te gaan over kwesties die belangrijk zijn voor de bilaterale betrekkingen, en om zaken te bespreken waarover meningsverschillen bestaan.”
Trump reageerde op de bereidheid van de Cubaanse leider om vrijdagochtend te onderhandelen door een nieuwsartikel aan te vullen met de kop: “Cuba bevestigt gesprekken met Trump-functionarissen, wekt de hoop op een Amerikaans akkoord.” Hij plaatste het op zijn Truth Social-account.
Bevestiging van de gesprekken is een teken van hoop, zei Fernandez, hoewel hij hoopt dat maatschappelijke groeperingen deel zullen uitmaken van de onderhandelingen.
Het is onmogelijk om te zeggen wat er uit de gesprekken zal komen, zei hij. Trumps vluchtige leiderschapsstijl en minachting voor de heersende politieke normen maakten alles mogelijk, zei Fernandez.
‘Het is moeilijk te voorspellen wat de Verenigde Staten willen of zullen bereiken’, zei hij. “De Amerikaanse regering laat zich niet leiden door principes of wetten, maar door de wensen van de president en zijn persoonlijke verlangens.”
McDonnell en Linthicum rapporteerden vanuit Mexico City en Ceballos vanuit Washington. Speciale correspondent Cecilia Sánchez Vidal in Mexico-Stad heeft bijgedragen aan dit rapport.
