In de eerste weken van de Russische invasie van Oekraïne werden miljoenen Oekraïners vluchtelingen in een van de snelste massale ontheemdingen in de recente geschiedenis. Het treinstation werd een toevluchtsoord. De bioscoop werd een hulpcentrum. De grens wordt een wachtkamer voor verdriet. Journalisten bewegen zich in de tegenovergestelde richting, richting onzekerheid, want zonder getuigen wordt beweging statistiek en wordt oorlog abstractie.
Ik ben een van hen en rapporteer samen met mijn collega en vriend, Brent Renaud.
Op 13 maart 2022 staken we de overblijfselen van een verwoeste brug over naar Irpin, een buitenwijk ten noorden van Kiev waar veel gezinnen de Russische bombardementen waren ontvlucht. Oekraïense soldaten hielpen ouderen, kinderen en gewonden bij het oversteken van gebroken beton en staal, waarbij ze de weinige bezittingen droegen die ze konden redden. Honden zwerven tussen verlaten auto’s. Het geluid van artillerie weergalmde in de verte – een ritme dat al snel de achtergrond werd voor het oorlogsrumoer.
Als doorgewinterde journalisten hebben Brent en ik de afgelopen jaren de ontheemding gedocumenteerd: migranten die rivieren oversteken in Midden-Amerika, vluchtelingen die door kampen in Griekenland trekken, gezinnen die gedwongen zijn te vluchten voor orkanen en conflicten in heel Amerika. Beweging is het verhaal geworden dat we volgen. In Oekraïne voelde de beweging sneller, zwaarder en onomkeerbaar.
Een paar minuten nadat we een lift hadden geaccepteerd van een lokale chauffeur die aanbood ons naar het evacuatiepunt te brengen, brak er geweervuur uit. Ik herinner me het geluid van brekend glas, kogels die metaal doorboorden, het instinct om mijn gezicht tegen de vloer van de auto te drukken. Toen het voertuig stopte, zakte Brent naast de bestuurder in elkaar, zijn nek bloedde. Ik probeerde het bloeden met mijn handen te stoppen. Hij was al bewusteloos.
Toen ben ik opgehouden alleen maar waarnemer te zijn.
Brent gelooft sterk in de verantwoordelijkheid van journalisten om de geschiedenis te documenteren en getuigenissen af te leggen. We ontmoetten elkaar als collega’s op Harvard en ontwikkelden een vriendschap gebaseerd op werk dat ernaar streefde lijden op afstand zichtbaar te maken zonder spektakel. We streven naar een ramp, niet weg van een ramp – niet uit moed, maar vanuit de gedeelde overtuiging dat mensen recht hebben op nauwkeurige informatie uit de eerste hand over de gebeurtenissen die hun leven en hun toekomst vormgeven.
Vier jaar geleden werd hij Amerika’s eerste journalist gedood in Oekraïne na de invasie.
Wanneer journalisten worden vermoord omdat ze het nieuws hebben gerapporteerd, moeten we ervoor zorgen dat de waarheid niet ook het slachtoffer wordt. Als u zich alleen op individuele verliezen concentreert, bestaat het risico dat de grotere waarheid wordt verdoezeld. De dood van Brent was geen geïsoleerde tragedie.
Bij conflicten over de hele wereld worden journalisten nog steeds in alarmerende aantallen gewond, vastgehouden en gedood. Een rapport gepubliceerd door het Comité ter Bescherming van Journalisten onlangs ontdekt dat 2025 het dodelijkste jaar voor de pers zal zijn, met wereldwijd 129 vermoorde journalisten en mediamedewerkers. Sinds het begin van de Russisch-Oekraïense oorlog en de moord op Brent zijn ruim 400 journalisten en mediamedewerkers het slachtoffer geworden. gedood over de hele wereld.
Journalisten werden vaak afgeschilderd als neutrale waarnemers, maar de oorlog maakte dat idee kwetsbaar. De grens tussen het documenteren van geweld en het er deel van uitmaken, kan binnen enkele seconden verdwijnen. Beschermende vesten, persmarkeringen en ervaring garanderen geen veiligheid. Wat zij garanderen is blootstelling.
Enkele maanden na de aanval, net als ik herstellen Na meerdere operaties worstelde ik met een vraag die bij veel overlevenden bekend was: waarom hij en ik niet? Het schuldgevoel van de overlevende is niet dramatisch. Het herhaalt zichzelf. Het zit in de kleine details: de stoelen in de auto, de snel genomen beslissingen, de herinneringen die zonder resolutie worden herhaald.
Tijdens de invasie van Oekraïne zag de wereld beelden van gezinnen die vernielde bruggen overstaken, massagraven werden ontdekt en steden in puin lagen. Deze beelden vormen het publieke begrip, beleidsdebatten en humanitaire reacties. Ze bestaan omdat een journalist dichtbij genoeg stond om ze vast te leggen.
De impact van deze nabijheid is vaak onzichtbaar.
Ik herinner me de evacuatietrein die Kiev een paar dagen na de aanval verliet. Toen besefte ik dat ik niet meer achter de camera stond. Ik was een andere persoon die werd geëvacueerd, een andere persoon die ontroerd was door het conflict. Oorlog reset rollen zonder waarschuwing.
Vaak denk ik terug aan de laatste momenten voor de aanval, het informele gesprek in de auto, de veronderstelling dat we de dag zouden afmaken en verder zouden gaan. Oorlog verstoort de tijd zonder waarschuwing. Het enige dat overblijft zijn fragmenten: een stoel, een stem, het gewicht van een camera, de herinnering aan een vriend wiens leven werd bepaald door op anderen te letten.
In de jaren daarna is het proberen betekenis te geven aan die dag onderdeel geworden van het werk zelf. Brents leven en dood zijn nu het onderwerp van de documentaire “Armed Only With a Camera” die ik heb geproduceerd. Het maken van deze film betekende het confronteren van pijnlijke beelden en herinneringen, maar we kozen er bewust voor om niet weg te kijken. We verzachten de wreedheid van de oorlog niet en verbergen de realiteit van de dood van Brent niet, omdat de wereld vaak wordt beschermd tegen het geweld waar journalisten getuige van waren – en soms ook meemaakten. Een getuigenis afleggen vereist eerlijkheid, ook al is dat ongemakkelijk.
Tegenwoordig worden in de VS gevestigde journalisten geconfronteerd met omstandigheden die op een dag een weerspiegeling kunnen zijn van de oorlogsgebieden die we in het buitenland bestrijken. Tegelijkertijd viel de erosie van het vertrouwen in de pers samen met een toenemende tolerantie voor aanvallen op degenen die de oorlog documenteerden.
Ik keer nog steeds terug naar plaatsen waar beweging de levens, grenzen, evacuatieroutes en gemeenschappen die in onzekerheid leven bepaalt, niet omdat deze vragen antwoorden hebben, maar omdat de daad van documentatie gedwongen verdwijning tegengaat. Brent begreep dit instinctief. Dit werk ging nooit over herkenning; het gaat om aanwezigheid.
Journalistiek stopt het geweld niet. Maar dat maakt afwijzing moeilijker. Hierdoor ontstaat een record dat niet gemakkelijk kan worden verwijderd.
Dat is de verantwoordelijkheid die Brent draagt. Dit is iets wat veel journalisten nog steeds met zich meedragen, alleen gewapend met een camera en de overtuiging dat de waarheid ertoe doet.
Juan Arredondo is een fotojournalist en producent van “Armed Only With a Camera: The Life and Death of Brent Renaud.”
