Moord op de hoogste leider van Iran Ali Khamenei in de luchtcampagne tussen de Verenigde Staten en Israël heeft schokgolven door het Midden-Oosten gestuurd en de leiding onthoofd.”weerstand schacht‘ op het meest kritieke moment.
Decennia lang vormde dit netwerk van aan Iran verbonden groepen de frontlinie van de verdediging van Teheran. Maar nu de opperbevelhebber dood is en de logistieke lijnen zijn afgesneden, lijkt de alliantie minder op een verenigde oorlogsmachine en meer op een reeks geïsoleerde eilanden.
Aanbevolen verhalen
lijst van 4 artikeleneinde van de lijst
Hassan Ahmadian, een professor aan de Universiteit van Teheran, waarschuwde dat het tijdperk van strategisch geduld voorbij was en dat de Iraanse regering nu klaar was om “alles te verbranden” als reactie op de aanval.
Hoewel Teheran heeft beloofd wraak te zullen nemen op de VS en Israël “met een kracht die ze nog nooit eerder hebben ervaren”, duidt de reactie van zijn belangrijkste bondgenoten in Libanon, Jemen en Irak op een diepe aarzeling, gedreven door lokale existentiële bedreigingen die hun ideologische loyaliteit aan de gevallen leider zouden kunnen overstijgen.
Hezbollah: Wandelen tussen de regendruppels
In Beiroet was de reactie van Hezbollahlang beschouwd als een kroonjuweel onder de regionale bondgenoten van Iran, is zorgvuldig aangepast.
Na de aankondiging van de dood van Khamenei op zondag bracht de groep een verklaring uit waarin zij de aanval veroordeelde als ‘het toppunt van criminaliteit’. Maar Mazen Ibrahim, correspondent van Al Jazeera in Beiroet, merkte op dat de gebruikte taal defensief was, en niet beledigend.
“Als de taalkundige structuur van de verklaring wordt uitgelicht, wordt de complexiteit van Hezbollah’s standpunt duidelijk”, zei Ibrahim. “De secretaris-generaal sprak over ‘het confronteren van agressie’, wat verwijst naar een defensieve houding… Hij dreigde niet expliciet Israël aan te vallen of een wraakoperatie te lanceren.”
Deze voorzichtigheid is geworteld in een nieuwe strategische realiteit. Sinds de ineenstorting van de regering van Bashar al-Assad in Syrië eind 2024 is de “landbrug” die Hezbollah bevoorraadt, doorgesneden. Ali Akbar Dareini, een in Teheran gevestigde onderzoeker, merkte op dat deze nederlaag “de banden met Libanon verbrak”, waardoor de groep fysiek geïsoleerd raakte.
Nu de topleiders van de Iraanse Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) samen met Khamenei zijn vermoord, lijkt Hezbollah verlamd – gevangen tussen een gehavend binnenlands front in Libanon en een vacuüm van bevel vanuit Teheran.
Houthis: Solidariteit ontmoet overleven
In Jemen, dus Houthi’s geconfronteerd met een vluchtiger calculus.
In zijn eerste televisietoespraak nadat de aanval op Iran zaterdag begon, zei de leider van de groep, Abdel-Malik al-Houthi, dat zijn troepen “volledig voorbereid waren op alle ontwikkelingen”. Maar zijn retoriek benadrukte dat ‘Iran sterk is’ en ‘zijn reactie doorslaggevend zal zijn’, een zinsnede die analisten interpreteerden als een poging om de oorlogslast van de Houthi’s af te schuiven.
De Houthi-groep staat onder enorme druk. Hoewel ze erin zijn geslaagd de scheepvaart in de Rode Zee te ontwrichten en raketten af te vuren op Tel Aviv, worden ze nu thuis geconfronteerd met nieuwe bedreigingen.
De internationaal erkende regering van Jemen heeft, na het winnen van een machtsstrijd tegen zuidelijke separatisten, een verschuiving in het momentum ervaren. Minister van Defensie Taher al-Aqili verklaarde onlangs: “De index van de operaties is gericht op de hoofdstad Sanaa”, die wordt gecontroleerd door de Houthi’s. De verklaring zinspeelde op een mogelijk grondoffensief om Houthi-grondgebied te heroveren.
Dit brengt de Houthi’s in een lastig parket. Hoewel Houthi-onderhandelaar Mohammed Abdulsalam onlangs een ontmoeting had met de Iraanse functionaris Ali Larijani in Muscat, Oman, om de ‘arena-eenheid’ te bespreken, is de realiteit ter plaatse anders. Door betrokken te raken bij een oorlog tegen Iran zouden de Houthi-frontlinies blootgesteld kunnen worden aan regeringstroepen die gesteund worden door hun regionale rivalen.
“Het vergroten van de cirkel van doelwitten zal de cirkel van confrontatie alleen maar vergroten”, waarschuwde de aan de Houthi gelieerde Hoge Politieke Raad in een verklaring die dreigde met escalatie, maar ook impliciet de hoge kosten van de bredere oorlog erkende.
Irak: interne tijdbom
Misschien wel het meest acute dilemma doet zich voor in Irak, waar de grenzen tussen de staat en het ‘verzet’ erg vaag zijn.
Aan Iran verbonden milities, waarvan er vele onder Iraans bewind opereren Door de staat gesteunde volksmobilisatiekrachtenis nu verwikkeld in een direct geschil met de VS. De spanningen zijn geëscaleerd sinds eind 2024 toen Ibrahim Al-Sumaidaie, een adviseur van de Iraakse premier, onthulde dat Washington had gedreigd deze groepen met geweld te ontbinden, een waarschuwing die onder druk van militieleiders tot zijn ontslag leidde.
Tegenwoordig lijkt de dreiging groter dan ooit. In tegenstelling tot Hezbollah of de Houthi’s maken deze groepen technisch gezien deel uit van het Iraakse veiligheidsapparaat. Vergelding vanaf Iraaks grondgebied zou niet alleen het risico inhouden van een militieoorlog, maar ook van een direct conflict tussen de VS en de Iraakse staat.
Met de dood van de IRGC-commandanten die ooit in deze spanningen bemiddelden, ging de ‘handhaving’ verloren. Geïsoleerde militieleiders kunnen nu besluiten om uit eigen beweging Amerikaanse bases aan te vallen en daarmee Bagdad mee te slepen in de oorlog die de regering probeert te vermijden.
Hoofdloos verzet
De moord op Khamenei heeft in wezen de commando- en controlestructuur van de ‘verzetsas’ vernietigd.
Het netwerk is gebouwd op drie pijlers: het ideologische gezag van de opperste leider, de logistieke coördinatie van de IRGC en geografische verbindingen door Syrië. Tegenwoordig zijn ze alle drie kapot.
“De belangrijkste schade aan de veiligheidsbelangen van Iran is het verbreken van de landverbindingen”, zei Dareini. Met het vertrek van Khamenei werd ook de “spirituele verbinding” verbroken.
Wat overblijft is een gefragmenteerd landschap. In Libanon is Hezbollah te uitgeput om een noordelijk front te openen. In Jemen wordt de Houthi-groep geconfronteerd met mogelijke binnenlandse aanvallen. In Irak riskeren milities het land waarin ze leven ten val te brengen.
Wanneer deze problemen in Teheran verdwijnen, zal de regio te maken krijgen met gevaarlijke onzekerheid. De ‘as van het verzet’ is niet langer een gecoördineerd leger. Het is een verzameling boze, zwaarbewapende milities, die elk hun overleving berekenen in een wereld waar bevelen uit Teheran plotseling niet meer binnenkomen.
