Het Belgische Grondwettelijk Hof heeft donderdag een aantal van de strengere asiel- en migratieregels opgeschort die door de huidige regering zijn opgelegd.
ADVERTENTIE
ADVERTENTIE
De rechtbank heeft specifiek twee uitspraken gedaan met betrekking tot de immigratiewetgeving die was voorgesteld door de rechtse coalitie van het land – bekend als de ‘Arizona’-coalitie omdat de kleuren van de coalitiepartijen overeenkomen met de kleuren van de vlag van de Amerikaanse staat Arizona.
De regering van premier Bart De Wever zei eerder dat ze zou implementeren wat zij omschreef als “het meest restrictieve migratiebeleid in de geschiedenis van het land.
De eerste uitspraak van het Hof concentreerde zich op strengere regels inzake gezinshereniging die in augustus vorig jaar werden geïntroduceerd, waardoor onder meer een wachtperiode van twee jaar werd toegevoegd voor ontvangers van aanvullende beschermingsuitkeringen, of voor mensen die een reëel risico lopen op “ernstige schade” als ze terugkeren naar hun land. Het arrest richt zich specifiek op dit aspect van de wet.
NGO’s en organisaties die zich inzetten voor de bescherming van de rechten van migranten beweren dat deze hervormingen “gezinshereniging voor veel gezinnen vrijwel onmogelijk maken, met ernstige gevolgen voor kinderen.”
Twee gezinnen, die wilden profiteren van de gezinsherenigingsregels en het niet eens waren met de strengere wet, hebben het Grondwettelijk Hof aangeklaagd voor de opschorting en nietigverklaring van de maatregel.
De rechtbank heeft het Europese Hof van Justitie nu vijf vragen gesteld over hoe het Europese recht moet worden geïnterpreteerd “voordat de rechtbank kan beslissen over de kritiek van de verzoekers”, aldus de rechtbank in een verklaring over de uitspraak.
Het Grondwettelijk Hof zal pas een definitief besluit nemen nadat deze vragen zijn beantwoord. Tot die tijd heeft het Hof nieuwe regels inzake gezinshereniging opgeschort.
Een man genaamd MS, die de oorlog in Jemen ontvluchtte en een van de mensen was die een beroep deed op de rechtbank om de nieuwe wet op te schorten, verwelkomde het besluit. De nieuwe wet verhindert dat zijn vrouw en éénjarig kind zich bij hem in België voegen.
“Ik moest Jemen verlaten voordat mijn baby’s werden geboren. Ik hoopte ze eindelijk te kunnen vasthouden. Elke dag was ik bang dat er iets met ze zou gebeuren”, zei ze.
De Belgische minister van Migratie Anneleen Van Bossuyt reageerde op het besluit in een verklaring aan Euronews en benadrukte dat het besluit alleen betrekking heeft op gevallen van aanvullende bescherming. “Dit betreft een klein deel van alle gevallen. Voor alle andere groepen blijven de regels rond gezinshereniging van kracht, bijvoorbeeld hogere inkomensgrenzen, wachttijden etc.”
Opvangcentrum voor asielzoekers
Het tweede besluit betreft een aantal maatregelen in verband met de opvang van asielzoekers, die in juli vorig jaar zijn aangenomen. België is wettelijk verplicht om bescherming te bieden aan asielzoekers op grond van het nationale recht en het recht van de Europese Unie.
Volgens één beleid hebben asielzoekers die internationale bescherming hebben gekregen in een ander EU-land echter niet langer het recht om te worden aanvaard door het Belgische asiel- en migratieagentschap (Fedasil).
“Dit heeft ertoe geleid dat veel mensen, waaronder gezinnen met minderjarige kinderen, op straat zijn komen te staan en geen mogelijkheid meer hebben om te worden opgevangen terwijl hun asielaanvragen worden beoordeeld”, vertelde Marie Doutrepont, een advocaat bij het Progressive Lawyers Network die asielzoekers vertegenwoordigt, aan Euronews.
Een andere stap is dat België de mogelijkheid van bijstand in de vorm van financiële bijstand in bijzondere omstandigheden uitsluit.
Een aantal asielzoekers heeft het Grondwettelijk Hof gevraagd deze twee stappen op te schorten en te annuleren.
Eén van de families die de zaak heeft aangespannen, ‘familie B’ genoemd, heeft enkele weken in een ruig land in België gewoond met twee jonge kinderen, omdat zij in Griekenland een beschermingsstatus hadden gekregen. Maar Doutrepont zegt dat de bescherming hier niet effectief is.
De rechtbank oordeelde dat het weigeren van bescherming aan asielzoekers aan wie asiel was verleend in Griekenland “waarschijnlijk ernstige schade aan de asielzoekers zou toebrengen die moeilijk te herstellen zou zijn”.
“Aangezien het onduidelijk is of de EU-wetgeving België toestaat om in deze omstandigheden materiële hulp te weigeren, heeft het Hof deze vraag voor een voorlopige beslissing voorgelegd aan het Hof van Justitie van de Europese Unie”, aldus de rechtbank in een verklaring.
Het kabinet van Van Bossuyt legde uit dat er geen sprake was van annulering van deze actie, maar van een opschorting van de actie totdat een dergelijk besluit is genomen. EU-migratiepact treedt in werking op 12 juni 2026.
Bovendien merkte de rechtbank op dat het elimineren van de mogelijkheid om financiële steun te ontvangen ook tot schade voor asielzoekers zou kunnen leiden.
“Dit geldt vooral voor degenen die een eerste asielaanvraag in België hebben ingediend en geen toegang hebben tot opvangfaciliteiten vanwege de verzadiging van het opvangnetwerk van Fedasil”, aldus de rechtbank in een verklaring.
Fedasil kampt al jaren met een tekort aan opvangplaatsen voor asielzoekers. De crisis heeft geresulteerd in duizenden gerechtelijke vonnissen tegen het agentschap en de Belgische staat, en heeft veel aanvragers op straat doen slapen.
Het Grondwettelijk Hof oordeelde dat de bepalingen in kwestie in strijd leken te zijn met het EU-recht en verschillende grondrechten. De rechtbank heeft daarom de opschorting van deze bepalingen gelast en zal binnen drie maanden beslissen over het beroep tegen de intrekking van deze bepalingen.
Minister Van Bossuyt antwoordde dat “dit probleem momenteel eigenlijk niet bestaat in België. Door de huidige daling van het aantal instroom kunnen we in België iedereen die daar recht op heeft, huisvesten.” Zijn kabinet voegde eraan toe dat er wijzigingen in de wet zouden worden aangebracht om tegemoet te komen aan de zorgen van de rechtbank.
Een klap voor het strengere beleid?
Critici van de harde houding van België ten aanzien van migratie zien de beslissing van het hof als een berisping van de Belgische aanpak van migranten en als een klap voor de plannen van de regering om een strenger beleid te voeren.
“Dit geeft een krachtig signaal af aan de Belgische regering dat zij de basisrechten niet zomaar kan negeren, waaronder het recht op een gezinsleven en het recht op een waardig leven”, aldus Doutrepont.
Van Bossuyt leek echter de gedachte dat de uitspraak van de rechtbank verstrekkende gevolgen zou hebben, van de hand te wijzen. “De Belgische wetgeving is volledig in lijn met de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie. Wij hebben er dan ook vertrouwen in dat het Europese Hof van Justitie onze wetgeving zal bevestigen.”
Hij voegde eraan toe dat de strengere regelgeving van België zou worden ondersteund door het Migratiepact van de EU.
“(Het) vermeldt expliciet wat we momenteel hebben vastgelegd op basis van Europese richtlijnen en bestaande jurisprudentie. We hebben er dan ook vertrouwen in dat onze maatregelen van toepassing zullen zijn wanneer het Pact in werking treedt.”
Het EU-migratie- en asielpact werd in mei 2024 aangenomen en markeert een ingrijpende herziening van de EU-wetgeving die bedoeld is om migratie te beheren door middel van strengere grenscontroles, snellere asielprocedures en verplichte solidariteitsmechanismen.
