Er is een hoek Antarctica het ziet eruit als iets uit een David Cronenberg-film. Het speelt zich af in de droge valleien van McMurdo, een uitgestrekte bevroren woestenij waar periodiek stralen karmozijnrode vloeistof plotseling uit oogverblindend wit barsten. Taylor-gletsjer. De watervallen worden Blood Falls genoemd en sinds hun ontdekking in 1911 door de geoloog Thomas Griffith Taylor hebben ze een eeuw van wetenschappelijke speculatie aangewakkerd.
Onlangs heeft een reeks waarnemingen die sinds 2018 zijn uitgevoerd verschillende mysteries onthuld, zoals de aard van de roodachtige kleur en wat het vloeibaar houdt bij temperaturen van bijna –20 graden Celsius. Het nieuwe onderzoek werd deze week gepubliceerd in het tijdschrift Antarctische wetenschap voegt het laatste stukje aan de puzzel toe en verduidelijkt welk fenomeen watervallen drijft om uit de grond te stromen.
De wetenschap achter bloeddalingen
Op het moment van zijn ontdekking schreef Taylor de kleur toe aan de aanwezigheid van rode microalgen. Meer dan een eeuw later hebben wetenschappers vastgesteld dat de rode kleur wordt veroorzaakt door ijzerdeeltjes die vastzitten in de nanosferen, samen met andere elementen zoals silicium, calcium, aluminium en natrium. Dit wordt hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt door oude bacteriën die ondergronds in het gebied vastzitten: eenmaal in contact met lucht oxideert het ijzer, waardoor het mengsel zijn karakteristieke roestkleur krijgt.
De aanwezigheid van vloeibaar water is eigenlijk hyperzout zout water dat ongeveer 2 miljoen jaar geleden werd gevormd toen het water van de Antarctische Oceaan zich uit de vallei terugtrok. Het zeer hoge zoutgehalte van het zoute water voorkomt dat het water bevriest, waardoor het periodiek naar buiten kan stromen.
Nieuwe ontdekking
Nu de temperatuurpuzzel is opgelost, is de resterende vraag wat de vloeistof fysiek tot uitbarsting brengt. Het antwoord komt van kruisverwijzingen naar GPS-gegevens, thermische sensoren en hogeresolutiebeelden die in 2018 tijdens de uitbarsting zijn verzameld. Analyse toont aan dat Blood Falls het resultaat is van drukvariaties die de zoutwaterafzettingen onder de gletsjer beïnvloeden.
Terwijl de Taylorgletsjer stroomafwaarts glijdt, drukt de ijsmassa erboven tegen het subglaciale kanaal, waardoor een enorme druk ontstaat. Wanneer de spanning ondraaglijk wordt, smelt het ijs: het zoute water onder druk sijpelt de scheuren in en komt er in korte uitbarstingen weer uit. Verrassend genoeg werkt deze ontgrendeling als een hydraulische rem, waardoor de beweging van de gletsjer tijdelijk wordt vertraagd. Met deze ontdekking wordt het mysterie van Blood Falls eindelijk opgelost, althans voorlopig. De impact van de opwarming van de aarde op dit complexe systeem in de komende decennia is nog onbekend.
Dit verhaal verscheen voor het eerst in KABEL Italië en is vertaald uit het Italiaans.
